Polystichum

Hoe herken je een polystichum?

Groeivorm

Grote, fonteinvormige pol van zo’n 90 cm hoog en 1 m breed, uit één of enkele harten.

Blad

Lang en smal, enkel geveerd, 60–90 cm lang; de deelblaadjes zijn lancetvormig, leerachtig en fijn getand.

Deelblaadjes

Aan de voet van elk deelblaadje zit een klein, opgericht oortje, als het gevest van een zwaard.

Kleur

Glanzend donkergroen, het hele jaar door. De jonge bladkrullen zijn zilverig bruin geschubd.

Sporen

Ronde sporenhoopjes in twee rijen onder het blad, met een rond dekvliesje; varens bloeien niet.

Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Groenblijvend: een volle pol donkergroen blad, ook midden in de winter.
• Verdraagt eens ingeburgerd vrij droge schaduw onder bomen, waar veel andere varens het laten afweten.
• Een grote, sierlijke fontein van blad die structuur geeft aan een schaduwborder of bostuin.
• Groeit in zand, leem en klei, zolang de grond humusrijk is.
• Woekert niet: de pol wordt langzaam breder, maar blijft op zijn plaats.
• Weinig werk: één keer per jaar beschadigd blad wegknippen volstaat.

Waar staat een polystichum graag?

• Halfschaduw tot schaduw; ochtendzon kan, maar felle middagzon verbrandt het blad.
• Humusrijke, goed doorlatende grond: zand, leem of klei, zuur tot neutraal.
• Normaal vochtig. Eens ingeburgerd verdraagt hij vrij droge schaduw; natte, zware grond verdraagt hij slecht.
• Beschut tegen droge oostenwind, die het wintergroene blad bruin maakt.
• Reken op 1 m ruimte per plant: de pol wordt breed.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

0,9 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -20 °C)

Mooi samen met

• Lenteroos: Bloeit in de late winter, rond de tijd dat je het oude varenblad wegknipt.
• Elfenbloem: Een lage, groenblijvende bodembedekker die ook droge schaduw verdraagt.
• Rotsooievaarsbek: Geurend blad en roze bloemen in mei–juni, sterk in droge schaduw.
• Herfstcyclaam: Roze bloempjes in september en gemarmerd blad in de winter, onder bomen in droge schaduw.
• Hosta: Grote, brede bladeren als rustig contrast met het lange, smalle varenblad.

Hoe en wanneer plant je een polystichum?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant van maart tot mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren of te droog is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de pot en meng er een paar scheppen bladcompost of goed verteerde compost door.
3. Zet de plant even diep als hij stond: het hart hoort aan het oppervlak, niet eronder.
4. Houd ongeveer 1 m tussen de planten en druk de grond goed aan.
5. Geef meteen ruim water en houd de grond het eerste jaar vochtig, ook als hij later droge schaduw moet verdragen.
6. Leg een laag bladcompost of houtsnippers rond de plant, maar niet over het hart.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte wekelijks water geven: zo wortelt hij goed in. Daarna alleen in lange droge periodes.

Bemesten

Weinig nodig: in april een laagje bladcompost of goed verteerde compost. Geen kunstmest.

Mulchen

Laat afgevallen boombladeren rond de pol liggen; dat houdt de grond humusrijk en vochtig.

Oud blad

Knip in maart beschadigd en bruin blad weg, voor de nieuwe bladkrullen zich ontrollen.

In een pot

Een grote, zware pot met humusrijke, goed doorlatende potgrond. Niet laten uitdrogen en om de twee à drie jaar verpotten.

Tip: Geef hem het eerste jaar trouw water, dan verdraagt hij daarna ook droge schaduw onder bomen. Knip in maart alleen het beschadigde blad weg, zo blijft de pol ook in de winter vol.

Wanneer snoei je een polystichum?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe bladkrullen zich ontrollen. Verder hoeft deze varen niet gesnoeid te worden.

Hoe:

• Knip het bruine, beschadigde en platgedrukte blad aan de voet weg; gezond groen blad mag blijven staan.
• Wil je een frisse pol, knip dan om de paar jaar al het oude blad weg vlak boven het hart.
• Werk voorzichtig rond de geschubde bladkrullen in het hart: dat is het nieuwe blad.
• Draag handschoenen: het blad is stug en de randjes zijn fijn getand.

Let op: Wacht niet tot eind april: eens het nieuwe blad uitloopt, knip je het makkelijk per ongeluk mee weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

Oudere pollen met meerdere harten in maart–april uitgraven en met een scherpe spade of zaag delen, elk stuk met een hart en wortels. Meteen planten en goed water geven.

Sporen

In de nazomer een rijp blad op een vel papier leggen en de vrijgekomen sporen uitzaaien op steriele, vochtige zaaigrond onder glas. Na enkele maanden verschijnen kleine varentjes; het duurt een paar jaar voor je een flinke plant hebt.

Hoe komt een polystichum de winter door?

Winterhard tot −20 °C.

• Winterhard tot ongeveer −20 °C: in de meeste Belgische winters geen probleem.
• In een strenge winter met droge oostenwind kan het blad bruin worden, maar het hart overleeft meestal en loopt in het voorjaar weer uit.
• Laat het oude blad tot maart staan: het beschermt het hart. Leg in een strenge winter extra bladeren rond de voet.
• In een pot: zet de pot beschut tegen een muur en wikkel hem bij vorst in jute, want in een pot bevriezen de wortels sneller.

Ziektes en plagen

• Hartrot: Het hart wordt bruin en zacht in natte, zware grond. Plant op een goed doorlatende plek en verbeter klei met compost en grof zand.
• Bruin blad: Bruine, droge bladeren na strenge vorst, droge wind of in felle zon. Knip ze in maart weg en zorg voor beschutting.
• Droogte bij jonge planten: Slap, verdroogd blad in het eerste jaar. Wekelijks water geven tot de plant goed ingeworteld is.
• Taxuskever: Vooral in potten vreten de larven aan de wortels en verwelkt de plant zonder duidelijke reden. Controleer de wortelkluit en zet in de nazomer aaltjes in tegen de larven.

Het jaar rond

• Maart: Beschadigd blad wegknippen. Bladcompost strooien.
• April: De geschubde bladkrullen ontrollen. Planten of delen.
• Mei: Planten. Jonge planten water geven bij droogte.
• Juni: Water geven bij droogte, zeker het eerste jaar.
• Juli: Water geven bij droogte.
• Augustus: Rijpe sporen verzamelen.
• September: Planten. Rijpe sporen verzamelen.
• Oktober: Planten. Afgevallen blad rond de pol laten liggen.
• December: Het groenblijvende blad geeft structuur aan de wintertuin.

Wist je dat?

• Aan de voet van elk deelblaadje zit een klein oortje, waardoor het op een zwaard met een gevest lijkt: vandaar de Engelse naam ‘sword fern’.
• ‘Munitum’ is Latijn voor ‘gewapend’, wat goed past bij de zwaardvormige, fijn getande deelblaadjes.
• In zijn thuisland worden de bladeren geplukt als snijgroen voor boeketten en bloemstukken.