Aurikel

Hoe herken je een aurikel?

Groeivorm

Lage, groenblijvende rozet van ongeveer 20 cm hoog en 25 cm breed, op een korte, dikke wortelstok.

Blad

Dik, vlezig, ovaal tot spatelvormig en grijsgroen, vaak met een wit poederlaagje.

Bloem

Een scherm van meerdere bloemen op een stevige steel, elke bloem met een licht of wit oog in het midden.

Kleur

Wild geel; tuinrassen in rood, paars, roze, bruin, geel en wit. Showaurikels hebben soms een groene, grijze of witte rand.

Geur

Zoet, bij het ene ras sterker dan bij het andere.

Wortels

Vlezig en gevoelig voor rot in natte grond.

Bloei: maart–mei · Planten: maart–april en september

Waarom in je tuin?

• Geurende voorjaarsbloemen van maart tot mei, in een ongewoon rijk kleurenpalet.
• Groenblijvende rozetten van vlezig, vaak bepoederd blad: het hele jaar door mooi.
• Compact: ideaal voor een rotstuin, een trog, een muurtje of een pot op het terras.
• Een klassieke verzamelplant met honderden rassen, van eenvoudige borderaurikels tot verfijnde showaurikels.
• Volledig winterhard: niet de vorst maar te veel nattigheid is zijn grootste vijand.

Waar staat een aurikel graag?

• Zon of halfschaduw; in de zomer liefst beschut tegen felle middagzon.
• Goed doorlatende zand- of leemgrond met wat grind, neutraal tot kalkrijk.
• Normaal vochtig in de groeitijd, maar nooit natte voeten: staand water doet de wortels rotten.
• Ideaal in een rotstuin, tussen stenen, op een muurtje of in een pot met grind.
• Plant op 20–25 cm van elkaar.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Neutraal of kalkrijk

Vocht

Normaal

Grootte

0,2 m hoog, 0,25 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Huislook: Ook een rotsplant voor een doorlatende trog of een muurtje.
• Mossteenbreek: Kussens van kleine voorjaarsbloemen tussen de rozetten.
• Druifjes: Blauwe bloemtrosjes in dezelfde periode, in een pot of rotstuin.
• Dwergiris: Een vroeg bolgewas dat goed past in een trog met grind.
• Rotsanjer: Grijs blad en geurende bloemen, ook voor kalkrijke, doorlatende grond.

Hoe en wanneer plant je een aurikel?

Planten in maart–april en september.

1. Plant in maart–april of in september.
2. Meng de tuingrond met grof zand of fijn grind; in een pot gebruik je potgrond met een derde grind of perliet en een pot met een gat in de bodem.
3. Zet de plant even diep als in de pot: de rozet mag niet onder de grond verdwijnen.
4. Hou 20–25 cm afstand tussen de planten.
5. Giet aan, maar laat de grond daarna weer wat opdrogen.
6. Leg een laagje fijn grind rond de rozet: dat houdt de hals droog en het blad schoon.

Verzorgen

Water

Matig: in de groeitijd vochtig houden, maar de bovenste laag tussendoor laten opdrogen. Giet niet in het hart van de rozet.

Bemesten

In het voorjaar wat compost of een halve dosis organische mest. Te veel mest maakt hem zacht en vatbaar voor rot.

Uitgebloeide bloemen

Knip de bloemstengels aan de voet weg als je geen zaad wilt oogsten.

Blad

Haal geel en verdroogd blad regelmatig weg; zo voorkom je grauwe schimmel.

Verpotten

In een pot elk jaar na de bloei of eind augustus verpotten in verse, doorlatende grond. Knip daarbij oude, dode wortels weg.

Zomer

Zet potten in de zomer op een koele plek in lichte schaduw.

Tip: Zet aurikels in potten op een plank tegen een muur, zoals in een ouderwets aurikeltheater: zo zie en ruik je de bloemen van dichtbij en blijven ze droog.

Wanneer snoei je een aurikel?

Wanneer: Hij wordt niet gesnoeid. Na de bloei, in mei, knip je alleen de uitgebloeide bloemstengels weg.

Hoe:

• Knip de uitgebloeide bloemstengels aan de basis af, tenzij je zaad wilt oogsten.
• Trek geel of dood blad voorzichtig van de rozet.
• Raak het bepoederde blad zo weinig mogelijk aan: het poeder gaat er makkelijk af.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zijrozetten

Na de bloei of in augustus–september de jonge zijrozetten met een stukje wortel losmaken en oppotten in doorlatende grond. Zet ze een paar weken op een beschaduwde plek.

Scheuren

Oude pollen met meerdere rozetten kun je na de bloei voorzichtig uit elkaar halen.

Zaaien

Zaad geeft planten die niet gelijk zijn aan de moederplant. Het kiemt het best na een koude periode.

Hoe komt een aurikel de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in de bergen overwintert hij onder de sneeuw.
• Het echte gevaar is winterse nattigheid: in de volle grond helpen goed doorlatende grond en een laag grind rond de hals.
• In een pot: zet hem in de winter beschut tegen regen, onder een afdak of in een koude bak, maar wel buiten in de kou.
• Geef potten in de winter maar heel weinig water.

Ziektes en plagen

• Taxuskever: De larven vreten aan de wortels: de plant wiebelt in de grond en verwelkt. Controleer de wortels bij het verpotten en zet aaltjes in tegen de larven.
• Wortelluis: Witte, wollige pluisjes op de wortels en een plant die slecht groeit. Spoel de wortels bij het verpotten schoon en pot op in verse grond.
• Rot: Een bruin, zacht hart of rottende wortelhals door te veel water. Zorg voor drainage, giet minder en houd het hart droog.
• Grauwe schimmel: Grijs pluis op blad en bloemen bij vochtig, bedompt weer. Haal aangetast blad weg en zorg voor luchtige ruimte.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Geel blad weghalen, potten droog houden.
• Maart: Begin van de bloei. Planten. Wat compost geven.
• April: Volle bloei en geur. Potten beschut tegen regen zetten om de bloemen te sparen.
• Mei: Laatste bloemen. Uitgebloeide stengels wegknippen. Verpotten na de bloei.
• Juni: Potten naar een koele plek in lichte schaduw. Matig water geven.
• Augustus: Zijrozetten losmaken en oppotten. Potten verversen.
• September: Planten. Jonge plantjes oppotten.
• November: Potten beschut tegen regen zetten. Heel weinig water geven.

Wist je dat?

• Aurikel betekent ‘oortje’ en verwijst naar de vorm van het blad; vandaar ook de Franse naam oreille d’ours, berenoor.
• In de achttiende en negentiende eeuw toonden liefhebbers hun aurikels in een aurikeltheater: een open houten rek met planken waarop de potten als op een toneel stonden.
• Het witte poeder op blad en bloemen heet farina. Regen spoelt het weg, daarom kweken liefhebbers showaurikels onder een afdak.