Scherpe boterbloem

Hoe herken je een scherpe boterbloem?

Groeivorm

Losse pol met een bladrozet en rechtopstaande, vertakte stengels van 30–60 cm hoog en ongeveer 30 cm breed.

Blad

Diep handvormig ingesneden in 3–7 getande slippen, licht behaard. De stengelbladeren zijn kleiner en smaller.

Bloem

Glanzend gele, schotelvormige bloemen van ongeveer 2 cm met vijf kroonbladen, van mei tot juli. Bij ‘Flore Pleno’ dicht gevuld.

Vrucht

Een bolletje van kleine, platte nootjes met een kort snaveltje.

Wortels

Een korte wortelstok met een bundel vezelige wortels, zonder uitlopers.

Bloei: mei–juli · Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart en juli

Waarom in je tuin?

• Bloeit van mei tot juli met glanzend gele bloemen: een klassieker van het bloemrijke hooiland.
• Inheems en waardevol voor wilde bijen, zweefvliegen en kevers, die in de open bloemen makkelijk bij nectar en stuifmeel kunnen.
• Groeit goed op vochtige leem, klei en venige grond, waar veel andere weidebloemen het moeilijk hebben.
• Vormt een pol en kruipt niet: veel braver dan de kruipende boterbloem.
• De gevulde ‘Flore Pleno’ is een stevige, lang bloeiende borderplant die geen zaailingen geeft.

Waar staat een scherpe boterbloem graag?

• Zon tot halfschaduw. In volle zon bloeit hij het rijkst, zolang de grond niet uitdroogt.
• Leem, klei of venige grond, zuur, neutraal of kalkrijk: hij is niet kieskeurig.
• Normale tot natte grond: ideaal in een vochtig hooiland, langs een sloot of aan de rand van een vijver. Kurkdroog zand vindt hij niets.
• Plant op 25–30 cm afstand, in groepjes van drie tot vijf voor een mooi effect.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,6 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Echte koekoeksbloem: Roze, rafelige bloemen in dezelfde vochtige weide en in dezelfde maanden.
• Margriet: Witte bloemen naast het glanzende geel: het klassieke beeld van een hooiland.
• Pinksterbloem: Bloeit iets vroeger in lichtlila, op dezelfde vochtige grond.
• Kleine ratelaar: Een halfparasiet die het gras afremt, zodat bloemen zoals de boterbloem meer ruimte krijgen.
• Ooievaarsbek: In de border een blauw of paars tegengewicht voor de gele pomponnetjes van ‘Flore Pleno’.

Hoe en wanneer plant je een scherpe boterbloem?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober, als de grond vochtig maar niet bevroren is.
2. Maak de grond los en haal wortelonkruid zoals kweek en kruipende boterbloem weg.
3. Graaf een plantgat iets groter dan de pot en zet de plant even diep als hij in de pot stond.
4. Houd 25–30 cm tussen de planten. In een grasland zet je ze in groepjes in open plekken in de grasmat.
5. Druk de grond aan en geef meteen flink water.
6. Draag handschoenen: het sap kan de huid irriteren.

Verzorgen

Water

De eerste weken na het planten vochtig houden. Daarna alleen water geven bij lange droogte.

Bemesten

Niet nodig. In de border volstaat een dun laagje compost in maart. In een hooiland bemest je niet, anders verdringt het gras de bloemen.

Maaien

In een grasland maai je na de bloei en de zaadzetting, vanaf juli, en voer je het maaisel af.

Uitgebloeide bloemen

Bij de wilde vorm knip je ze weg als je minder zaailingen wilt. ‘Flore Pleno’ maakt geen zaad.

Steun

Op rijke grond kunnen de stengels uit elkaar vallen. Laat ze tussen buren steunen of zet een lage ring.

Tip: Wil je bloemen zonder zaailingen, kies dan ‘Flore Pleno’: die vormt geen zaad en bloeit lang. In een grasland maai je pas na de zaadzetting, zodat de wilde soort zich kan uitzaaien.

Wanneer snoei je een scherpe boterbloem?

Snoeimaanden: maart en juli.

Wanneer: Na de bloei in juli, en eind februari–maart om oud blad op te ruimen.

Hoe:

• Knip na de bloei de uitgebloeide stengels terug tot vlak boven de bladrozet: je krijgt fris blad en soms een kleine nabloei.
• Wil je dat de wilde soort zich in een grasland uitzaait, laat de zaden dan eerst rijpen voor je maait.
• Haal in maart afgestorven blad en stengels weg, voor het nieuwe blad uitloopt.
• Leg het snoeisel op de composthoop en niet in een weide waar dieren grazen.

Let op: Werk met handschoenen: het verse sap kan roodheid en blaartjes op de huid geven.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in september: graaf de pol op, trek of snijd hem in stukken met elk een paar knoppen en wortels, en plant ze meteen opnieuw. Zo vermeerder je ook ‘Flore Pleno’.

Zaad

Alleen bij de wilde soort: zaai vers zaad in de late zomer of de herfst in een pot met zaaigrond die je buiten laat staan. Het kiemen gaat traag en onregelmatig.

Hoe komt een scherpe boterbloem de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• In de winter blijft alleen een kleine bladrozet over, of hij trekt helemaal in. Markeer de plek in de border.
• Natte winters verdraagt hij goed: van nature groeit hij in vochtige weiden.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Wit poeder op de bladeren, vooral in droge zomers. Knip aangetast blad weg en geef water bij droogte; meestal is het onschuldig.
• Te veel zaailingen: De wilde soort zaait zich vlot uit in vochtig gras en in de border. Knip uitgebloeide stengels op tijd weg of kies ‘Flore Pleno’.
• Verwarring met kruipende boterbloem: Die heeft lange, wortelende uitlopers en is een lastig onkruid. Scherpe boterbloem groeit in een pol; kijk goed voor je een zaailing laat staan.
• Uit elkaar vallen: Op zeer rijke grond worden de stengels slap. Niet bemesten en dicht bij andere planten zetten.

Het jaar rond

• Maart: Oud blad opruimen. Planten of scheuren.
• April: Planten. De nieuwe bladrozetten lopen uit.
• Mei: Begin van de bloei. Een lage steun zetten op rijke grond.
• Juni: Volle bloei. Bijen en zweefvliegen bezoeken de bloemen.
• Juli: Laatste bloemen. Uitgebloeide stengels terugknippen of het hooiland maaien.
• Augustus: Water geven bij lange droogte.
• September: Scheuren en planten. Zaad van de wilde soort zaaien in een pot.
• Oktober: Planten in de border of in een vochtig grasland.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Alle delen van deze boterbloemen zijn giftig, vooral vers: als de plant beschadigd wordt, komt protoanemonine vrij, een scherpe stof die in de mond een brandend gevoel, kwijlen, braken en buikpijn geeft, en op de huid roodheid en blaartjes. De scherpe smaak houdt de meeste dieren tegen: koeien en paarden laten verse boterbloemen in de wei staan, maar in hooi zijn ze onschadelijk, omdat de stof bij het drogen afbreekt. Gooi vers maaisel of snoeiafval daarom nooit in een weide, ren of hok, en geef het niet aan konijnen of cavia’s. Laat kinderen niet op stengels of bloemen kauwen, en draag handschoenen bij het scheuren en snoeien. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• De glans van de bloemblaadjes komt van een uiterst gladde bovenste cellaag met daaronder een laagje lucht, die het licht als een spiegel weerkaatst. Daarom zie je een gele weerschijn als je een boterbloem onder je kin houdt.
• Grazende koeien en paarden laten verse boterbloemen meestal staan. In een begraasde weide blijven ze daardoor als gele vlekken over. Gedroogd in hooi verliest de plant haar giftigheid grotendeels.
• De naam ‘scherp’ verwijst naar de bijtende smaak van het verse sap.