Mattenbies

Hoe herken je een mattenbies?

Groeivorm

Rechtopstaande, dichte groep van ronde stengels tot 2 m hoog; met wortelstokken breidt hij zich uit tot 80 cm breed en meer.

Stengels

Rond, glad en donkergroen, onderaan tot 1,5 cm dik, gevuld met luchtig, sponsachtig weefsel.

Blad

Nauwelijks zichtbaar: de bladeren zijn herleid tot scheden aan de voet van de stengels.

Aartjes

Kleine, roodbruine aartjes in een plukje vlak onder de top van de stengel, in de zomer; niet opvallend.

Wortels

Dikke, kruipende wortelstok die zich sterk uitbreidt.

Vijverzone

Diepere oeverzone: van 20 tot 100 cm onder het wateroppervlak.

Planten: april–juni · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Strakke, ronde stengels tot 2 m: een sterke verticale lijn in een grote vijver.
• Helpt het water zuiveren: tussen de wortels leven bacteriën die afvalstoffen afbreken, en de plant neemt voedingsstoffen op die anders algen voeden.
• Vogels vinden beschutting in de dichte groepen en waterhoentjes en meerkoeten zoeken er dekking.
• Libellen en waterjuffers kruipen langs de stengels uit het water om uit te sluipen.
• Groeit ook op plaatsen van 50–100 cm diep, waar weinig andere oeverplanten staan.
• Inheems en volledig winterhard.

Waar staat een mattenbies graag?

• Zon tot halfschaduw.
• Een bodem van leem, klei of veen; zuur, neutraal of kalkrijk is allemaal goed.
• Waterdiepte 20–100 cm in stilstaand of traag stromend water; jonge planten eerst ondieper.
• Alleen in een grotere vijver of in een container in een kleinere vijver, want hij breidt zich sterk uit.
• Reken op minstens 80 cm per plant.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Nat

Grootte

2 m hoog, 0,8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Waterlelie: Ronde drijfbladeren en bloemen voor de strakke stengels, in diep water.
• Gele plomp: Een inheemse drijfbladplant met gele bloemen voor het diepe water.
• Gele lis: Gele bloemen in mei–juni in de ondiepere zone ervoor.
• Zwanenbloem: Roze bloemschermen in ondiep water, in de zomer.

Hoe en wanneer plant je een mattenbies?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, als het water opwarmt.
2. Gebruik in een kleinere vijver een stevige container van minstens 20 liter met zware kleigrond, zonder potgrond of mest.
3. Leg de wortelstok ongeveer 5 cm diep in de grond en dek af met 2–3 cm grind.
4. Zet de container eerst op 10–20 cm diepte en laat hem na enkele weken zakken tot 20–100 cm onder het wateroppervlak.
5. Hou minstens 80 cm afstand tot andere planten.

Verzorgen

Water

In de vijver niet nodig. Vul de vijver in droge zomers bij met regenwater.

Bemesten

Niet doen: hij haalt zijn voeding uit het water en dat is precies wat hij moet doen.

In toom houden

Steek of knip in de zomer wortelstokken weg die buiten de container groeien.

Opruimen

Haal in de herfst omgevallen stengels uit het water.

Delen

Om de 3–4 jaar, als de container overvol zit, in april–mei delen.

Tip: Plant hem in een kleinere vijver altijd in een stevige container: zo krijg je de mooie, strakke stengels zonder dat hij de hele oever inneemt.

Wanneer snoei je een mattenbies?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe stengels uitlopen. Laat de oude stengels de hele winter staan.

Hoe:

• Knip alle oude, bruine stengels af net boven het wateroppervlak.
• Haal omgeknakte stengels die in het water hangen al in de herfst weg.
• Knip in de zomer eventueel een deel van de stengels weg als de groep te dicht wordt.

Let op: Knip in maart niet te laat: de nieuwe stengels groeien snel en beschadigen makkelijk.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april–mei de plant uit de container halen en de wortelstok met een scherpe spade of zaag in stukken met elk een paar stengels verdelen. Meteen in een nieuwe container planten.

Hoe komt een mattenbies de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De stengels kleuren in de herfst bruin. Laat ze tot maart staan: insecten overwinteren erin en vogels zoeken er beschutting.
• De wortelstok overwintert veilig in de bodem onder het ijs.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Nieuwe stengels ver buiten de container of over de hele oever. Wortelstokken wegsteken en de container om de paar jaar delen.
• Omgeknakte stengels: Wind, ijs of sneeuw knakken de stengels. Weghalen wat in het water hangt; in maart alles terugknippen.
• Bruine plukjes: Bruine plukjes aan de top van de stengels in de zomer zijn de aartjes: geen ziekte.
• Kleine vijver te vol: De groep neemt het open water in. Kies dan voor een container of voor de kleinere ruwe bies.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen boven het wateroppervlak.
• April: Planten of delen. De nieuwe stengels lopen uit.
• Mei: Planten. De container op de juiste diepte zetten.
• Juni: Planten kan nog. De stengels groeien snel.
• Juli: Wortelstokken buiten de container wegsteken.
• Augustus: De vijver bijvullen bij droogte.
• Oktober: Omgevallen stengels uit het water halen.
• December: De stengels laten staan als winterbeschutting.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De stengels werden vroeger gevlochten tot matten, manden en stoelzittingen: vandaar de naam mattenbies.
• Het sponsachtige weefsel in de stengels zit vol luchtkanaaltjes, die lucht tot bij de wortels in de zuurstofarme modder brengen.
• Mattenbies wordt gebruikt in plantenfilters die afvalwater zuiveren.