Grote lisdodde

Hoe herken je een grote lisdodde?

Groeivorm

Rechtopstaande pollen tot 2 m hoog, die zich met wortelstokken uitbreiden tot dichte bestanden van 1 m breed en veel meer.

Blad

Lang en lijnvormig, 1–2,5 cm breed, blauwgroen en vlak.

Bloem

Van juni tot augustus een rechte aar: bovenaan de gele mannelijke bloemen, direct daaronder de vrouwelijke kolf. Ze worden door de wind bestoven.

Kolf

Dikke, donkerbruine, sigaarvormige kolf van 10–20 cm, die in de winter openbarst in wit pluis vol zaadjes.

Wortels

Dikke, kruipende wortelstokken met scherpe punten, die vijverfolie kunnen doorboren.

Vijverzone

Moeraszone en ondiep water: van 0 tot 40 cm onder het wateroppervlak.

Bloei: juni–augustus · Planten: april–juni · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Dikke, donkerbruine kolven van de zomer tot in de winter: een klassieker voor de natuurvijver.
• Mooi in een droogboeket als je de kolven op tijd snijdt.
• Rietvogels zoals de kleine karekiet en de rietgors nestelen in grote bestanden, en waterhoentjes bouwen er hun nest.
• Libellen en waterjuffers kruipen langs de stengels uit het water, en in de winter overwinteren insecten in de stengels.
• Groeit snel en neemt veel voedingsstoffen op: een helper tegen algen in een grote vijver.
• Inheems en volledig winterhard.

Waar staat een grote lisdodde graag?

• Volle zon.
• Een voedzame bodem van leem, klei of veen; zuur, neutraal of kalkrijk is allemaal goed.
• Waterdiepte 0–40 cm, in stilstaand of traag stromend water, of op een natte oever.
• Enkel voor een grote vijver of een natuurlijke oever zonder folie; anders in een harde container.
• Reken op minstens 1 m per plant.

Licht

Zon

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Nat

Grootte

2 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Gele lis: Gele bloemen in mei–juni in de ondiepere zone ervoor.
• Waterlelie: Ronde drijfbladeren en bloemen in het diepere, open water.
• Gele plomp: Een sterke, inheemse drijfbladplant voor het diepe water van een grote vijver.
• Kattenstaart: Paarsrode aren op de oever, een topper voor bijen en vlinders.

Hoe en wanneer plant je een grote lisdodde?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, als het water opwarmt.
2. Op een natuurlijke oever plant je rechtstreeks in de modder. In een vijver met folie gebruik je een harde container van minstens 30 liter zonder gaten in de zijkanten.
3. Vul met zware kleigrond, zonder potgrond of mest, leg de wortelstok ongeveer 5 cm diep en dek af met 2–3 cm grind.
4. Zet de container eerst op 10 cm diepte en laat hem na enkele weken zakken tot hoogstens 40 cm onder het wateroppervlak.
5. Hou minstens 1 m afstand tot andere planten.

Verzorgen

Water

In de vijver niet nodig. Vul de vijver in droge zomers bij met regenwater.

Bemesten

Niet doen: hij is al sterk genoeg en mest voedt de algen.

In toom houden

Controleer elke zomer de rand van de container en knip wortelstokken weg die eroverheen groeien. Op een natuurlijke oever steek je elk jaar een deel weg.

Kolven drogen

Snijd de kolven voor een boeket in juli–augustus, als ze net bruin zijn: rijpere kolven barsten binnen open in pluis.

Delen

Om de 2–3 jaar, als de container vol zit, in april–mei delen.

Tip: Kies hem enkel voor een grote vijver of een natuurlijke oever, of plant hem in een harde container zonder gaten in de zijkanten: zo blijven je folie en de rest van de vijver gespaard.

Wanneer snoei je een grote lisdodde?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe scheuten uitlopen. Laat blad en kolven de winter over staan.

Hoe:

• Knip de oude, bruine stengels en bladeren af boven het wateroppervlak, niet eronder.
• Haal blad dat in de herfst in het water valt al eerder weg, zodat het niet op de bodem rot.
• Knip de kolven in de herfst weg als je wilt vermijden dat het pluis overal zaadjes verspreidt.
• Op een natuurlijke oever kun je elk jaar een ander deel maaien, zodat er altijd beschutting blijft voor vogels en insecten.

Let op: Knip de stengels in maart niet te laat: de nieuwe scheuten groeien snel en breken makkelijk.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april–mei de plant uit de container of de oever halen en de wortelstok met een scherpe spade in stukken met elk een paar scheuten verdelen. Meteen terugplanten.

Hoe komt een grote lisdodde de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Laat blad en kolven tot maart staan: insecten overwinteren in de stengels en vogels zoeken er beschutting.
• In de late winter barsten de kolven open en waait het pluis met de zaadjes weg.

Ziektes en plagen

• Woekeren: In een paar jaar groeit hij over de hele oever. Wortelstokken wegsteken, de container controleren en om de paar jaar delen.
• Lekkende vijver: De scherpe wortelstokken hebben de folie doorboord. Plant altijd in een harde container en kies hem niet voor een kleine vijver met folie.
• Pluis in huis: Gedroogde kolven barsten binnen open. Oogst ze vroeger, als ze net bruin zijn.
• Vijver groeit dicht: Hij neemt het open water in en de vijver verlandt. Elk jaar een deel weghalen, met wortelstok en al.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels en bladeren afknippen boven het wateroppervlak.
• April: Planten of delen. Nieuwe scheuten lopen uit.
• Mei: Planten. De container op de juiste diepte zetten.
• Juni: Bloei. Wortelstokken buiten de container wegknippen.
• Juli: Bloei. Kolven snijden om te drogen.
• Augustus: Kolven snijden om te drogen. De vijver bijvullen bij droogte.
• Oktober: Omgevallen blad uit het water halen.
• December: Blad en kolven laten staan voor vogels en insecten.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Bij de grote lisdodde sluit het gele mannelijke deel van de aar direct aan op de bruine kolf; bij de kleine lisdodde zit er een kaal stukje stengel tussen.
• Kuipers gebruikten vroeger lisdoddeblad om de naden tussen de duigen van tonnen waterdicht te maken.
• De rupsen van sommige nachtvlinders leven in de stengels van lisdodde en eten die van binnenuit op.