Kleine lisdodde

Hoe herken je een kleine lisdodde?

Groeivorm

Rechtopstaande pollen tot 1,8 m hoog, die zich met wortelstokken uitbreiden tot dichte bestanden van 80 cm breed en meer.

Blad

Lang, smal en lijnvormig, 0,5–1 cm breed, grijsgroen, iets bol aan de achterkant.

Bloem

Van juni tot augustus een rechte aar: bovenaan de gele mannelijke bloemen, daaronder de vrouwelijke kolf, met een kaal stukje stengel ertussen. Ze worden door de wind bestoven.

Kolf

Slanke, donkerbruine, sigaarvormige kolf van 10–20 cm, die in de winter openbarst in wit pluis vol zaadjes.

Wortels

Krachtige, kruipende wortelstokken met scherpe punten.

Vijverzone

Ondiep tot dieper oeverwater: 10–50 cm onder het wateroppervlak.

Bloei: juni–augustus · Planten: april–juni · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Sierlijke, smalle bladeren en slanke bruine kolven: elegant aan de rand van een grote vijver.
• De kolven blijven tot in de winter staan en zijn mooi in een droogboeket.
• Rietvogels zoals de kleine karekiet nestelen graag in grote bestanden, en andere vogels vinden er beschutting.
• Libellen en waterjuffers kruipen langs de stengels uit het water, en tussen de voet leven kikkervisjes en waterinsecten.
• Neemt veel voedingsstoffen uit het water op en helpt zo algen af te remmen.
• Inheems en volledig winterhard.

Waar staat een kleine lisdodde graag?

• Volle zon.
• Een bodem van leem, klei of veen; zuur, neutraal of kalkrijk is allemaal goed.
• Waterdiepte 10–50 cm, in stilstaand of traag stromend water.
• Enkel in een grote vijver of op een natuurlijke oever; in een kleinere vijver altijd in een stevige container.
• Reken op minstens 80 cm per plant.

Licht

Zon

Grondsoort

Leem, klei of veen

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Nat

Grootte

1,8 m hoog, 0,8 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Gele lis: Gele bloemen in mei–juni in de ondiepere zone ervoor.
• Zwanenbloem: Roze bloemschermen in ondiep water, in dezelfde zomermaanden.
• Waterlelie: Ronde drijfbladeren en bloemen in het diepere, open water.
• Moerasspirea: Geurende, roomwitte pluimen op de natte oever erachter.

Hoe en wanneer plant je een kleine lisdodde?

Planten in april–juni.

1. Plant van april tot juni, als het water opwarmt.
2. Gebruik een stevige, harde container van minstens 20 liter met zware kleigrond, zonder potgrond of mest; een zachte mand houdt de wortelstokken niet tegen.
3. Leg de wortelstok ongeveer 5 cm diep en dek af met 2–3 cm grind.
4. Zet de container eerst op 10–20 cm diepte en laat hem na enkele weken zakken tot 10–50 cm onder het wateroppervlak.
5. Hou minstens 80 cm afstand tot andere planten.

Verzorgen

Water

In de vijver niet nodig. Vul de vijver in droge zomers bij met regenwater.

Bemesten

Niet doen: hij haalt zijn voeding uit het water.

In toom houden

Controleer elke zomer of er wortelstokken over de rand van de container groeien en knip ze weg.

Kolven drogen

Snijd de kolven voor een boeket in juli–augustus, als ze net bruin zijn: rijpere kolven barsten binnen open in pluis.

Delen

Om de 2–3 jaar, als de container vol zit, in april–mei delen.

Tip: Plant hem in een harde container, ook al lijkt hij slank: zijn wortelstokken zijn even krachtig als die van de grote lisdodde. Snijd kolven voor een boeket als ze net bruin zijn.

Wanneer snoei je een kleine lisdodde?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe scheuten uitlopen. Laat blad en kolven de winter over staan.

Hoe:

• Knip de oude, bruine stengels en bladeren af boven het wateroppervlak, niet eronder.
• Haal blad dat in de herfst in het water valt al eerder weg, zodat het niet op de bodem rot.
• Knip de kolven in de herfst weg als je wilt vermijden dat het pluis overal zaadjes verspreidt.

Let op: Knip de stengels in maart niet te laat: de nieuwe scheuten groeien snel en breken makkelijk.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

In april–mei de plant uit de container halen en de wortelstok met een scherpe spade in stukken met elk een paar scheuten verdelen. Meteen in een nieuwe container planten.

Hoe komt een kleine lisdodde de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Laat blad en kolven tot maart staan: insecten overwinteren in de stengels en vogels zoeken er beschutting.
• In de late winter barsten de kolven open en waait het pluis met de zaadjes weg.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Nieuwe scheuten ver buiten de container of over de hele oever. Wortelstokken wegsteken en de container om de paar jaar delen.
• Beschadigde folie: De scherpe punten van de wortelstokken kunnen vijverfolie doorboren. Plant altijd in een harde container en controleer de rand.
• Pluis in huis: Gedroogde kolven barsten binnen open. Oogst ze vroeger, als ze net bruin zijn.
• Omgevallen blad: Na storm, sneeuw of ijs ligt het blad in het water. Weghalen wat in het water hangt en in maart terugknippen.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels en bladeren afknippen boven het wateroppervlak.
• April: Planten of delen. Nieuwe scheuten lopen uit.
• Mei: Planten. De container op de juiste diepte zetten.
• Juni: Bloei. Wortelstokken buiten de container wegknippen.
• Juli: Bloei. Kolven snijden om te drogen.
• Augustus: Kolven snijden om te drogen. De vijver bijvullen bij droogte.
• Oktober: Omgevallen blad uit het water halen.
• December: Blad en kolven laten staan voor vogels en insecten.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Je herkent kleine lisdodde aan het kale stukje stengel tussen het mannelijke en het vrouwelijke deel van de aar; bij de grote lisdodde sluiten die op elkaar aan.
• Eén kolf bevat tienduizenden piepkleine zaadjes met pluis, die met de wind ver weg waaien.
• Grote en kleine lisdodde kruisen soms met elkaar waar ze samen groeien.