Holpijp

Zo herken je hem

Groeivorm

Overblijvende moerasplant zonder bloemen, met rechte, groene stengels die in groepen uit een kruipende wortelstok in de modder groeien; staat meestal in 10–100 cm water.

Stengel

50–150 cm hoog en tot 1 cm dik, glad, glanzend en zacht; de holte in het midden beslaat bijna de hele stengel. Onvertakt of met korte, onregelmatige kransen van zijtakjes rond het midden.

Blad

De blaadjes zijn vergroeid tot nauw aansluitende, groene scheden rond de knopen, met veel kleine, smalle, zwarte tanden.

Sporen

In juni–juli een stompe, eivormige sporenkegel van 1–2 cm aan de top van de gewone groene stengels; er zijn geen aparte sporenstengels.

Wortels

Kruipende, glanzend roodbruine wortelstokken in de modder, waarmee hij grote vlakken kan vormen.

Verwarring met

Lidrus is lager, met dunnere, diep gegroefde stengels, een kleine holte, regelmatige kransen van zijtakjes en scheden met minder, wit gerande tanden. Lidsteng staat ook in het water, maar heeft echte, smalle blaadjes in kransen en piepkleine bloempjes.

Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Een structuurplant voor de vijverrand: de rechte, donkergroene stengels geven een strak, grafisch beeld boven het water.
• Larven van libellen en waterjuffers klimmen langs de stengels uit het water om uit te sluipen; in de zomer vind je er vaak hun lege huidjes.
• De dichte vegetaties zijn een schuil- en paaiplaats voor vissen, kikkers, salamanders en waterinsecten.
• Een levend fossiel: paardenstaarten bestaan al honderden miljoenen jaren en zijn verwant aan de boomhoge planten van de steenkoolwouden.
• Met zijn wortelstokken legt hij de modder van de oever vast en neemt hij voedingsstoffen uit het water op.

Waar staat een holpijp graag?

• In het wild: ondiepe randen van vijvers, sloten, vennen, meren en trage beken, verlandende plassen, moerassen en natte rietlanden.
• In ondiep water of in drassige grond die altijd nat blijft; hij kan tot ongeveer 1 m diep staan.
• Zon tot lichte schaduw; in diepe schaduw blijft hij ijl.
• Liefst modderige, venige of zandige bodem die niet te voedselrijk is.
• In de tuin: de ondiepe zone van een natuurvijver of een moeraszone, in een plantmand, liefst in een vijver van minstens een paar vierkante meter.

Mooi samen met

• Dotterbloem: Goudgele bloemen in april aan de vijverrand, voor holpijp hoog staat.
• Waterdrieblad: Witte, gefranjerde bloemen in mei, in dezelfde ondiepe zone.
• Gele lis: Brede bladeren en gele bloemen in mei–juni als contrast met de dunne stengels.
• Kikkerbeet: Drijvende rozetjes met witte bloempjes op het open water ernaast.

Hoe en wanneer plant je een holpijp?

1. Koop een plant bij een kwekerij van water- en inheemse planten; haal nooit planten of wortelstokken uit het wild.
2. Plant in april–juni, als het water opwarmt en de plant volop groeit.
3. Zet de wortelstok in een plantmand met zware, voedselarme vijvergrond of klei, zonder potgrond of mest, en leg er een laagje grind op.
4. Zet de mand eerst 10–30 cm onder water; later mag hij dieper staan, tot zo’n 50 cm.
5. Reken op 3–5 planten per vierkante meter in een moeraszone, of op één mand per meter vijverrand.
6. In een kleine vijver: houd hem in de mand, anders kruipt hij over de hele bodem.

Verzorgen

Water

Hij mag nooit droogvallen. Zakt het water in de zomer, vul dan bij met regenwater.

Bemesten

Niet nodig en zelfs schadelijk: extra voeding geeft algen in je vijver.

Woekeren

Op een open vijverbodem breidt hij zich uit met wortelstokken. Trek of snij uitlopers buiten de gewenste plek in de zomer weg.

Uitdunnen

Haal om de 2–3 jaar in september–oktober een deel van de stengels en wortelstokken weg, zodat er open water blijft.

Oude stengels

Laat ze in de winter staan als beschutting en knip ze in maart af boven de waterlijn.

Tip: Zet holpijp in een mand in de ondiepe zone aan de zonkant van je vijver: libellenlarven gebruiken de rechte stengels als ladder uit het water, en hij blijft netjes op zijn plek.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: In maart, voor de nieuwe stengels verschijnen. Uitdunnen doe je in september–oktober.

Hoe:

• Knip de oude, bruine stengels af net boven het water of de grond.
• Laat ze in de winter staan: de stengels en dichte groepen bieden beschutting aan kleine dieren.
• Haal het afgeknipte materiaal uit het water, zodat het niet rot en de vijver niet voedselrijker wordt.
• Wil je hem afremmen, trek dan in de zomer stengels en wortelstokken buiten de gewenste plek weg.

Let op: Laat weggehaalde stengels en wortelstokken een dag op de oever liggen, zodat waterdiertjes kunnen terugkruipen naar de vijver.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelstok delen

In april–juni een stuk wortelstok met een paar jonge stengels afsnijden en meteen in een plantmand onder water zetten. Dit is de makkelijkste manier.

Sporen

In juni–juli. De groene sporen blijven maar kort kiemkrachtig: strooi ze meteen op natte modder. Lastig; delen gaat veel makkelijker.

Hoe komt een holpijp de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• In de herfst verkleuren de stengels en sterven ze grotendeels af; de wortelstok overwintert in de modder onder water.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: ook als de vijver dichtvriest, overleeft de wortelstok.
• De staande, bruine stengels geven beschutting aan kleine dieren aan de oever.
• In april–mei komen de nieuwe, groene stengels weer boven.

Ziektes en plagen

• Woekeren: In een kleine vijver neemt hij de hele bodem in. Plant in een mand en dun om de paar jaar uit.
• Droogvallen: Valt de vijverrand lang droog, dan verbruinen de stengels. Vul bij met regenwater.
• Draadalg: Draadalg tussen de stengels wijst op te veel voeding in het water. Niet bemesten en de algen met een stok uitdraaien.
• Schadelijk voor vee: Paardenstaarten kunnen schadelijk zijn voor grazers, vooral paarden, als ze in grote hoeveelheden in hooi of voer terechtkomen. Gebruik het maaisel niet als voer.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels afknippen boven de waterlijn.
• April: Nieuwe stengels komen boven. Planten of delen.
• Mei: Planten in een mand. Libellenlarven klimmen uit het water.
• Juni: Sporenkegels aan de toppen. Uitlopers controleren.
• Juli: Sporen. Waterpeil in het oog houden en bijvullen met regenwater.
• Augustus: Lege libellenhuidjes zoeken op de stengels.
• September: Uitdunnen als dat nodig is; het materiaal een dag op de oever laten liggen.
• Oktober: De stengels verkleuren.
• December: Rust. De bruine stengels laten staan als beschutting.

Wist je dat?

• Equisetum komt van het Latijnse equus (paard) en seta (borstel of haar): de vertakte stengels deden denken aan een paardenstaart. Fluviatile betekent ‘van de rivieren’.
• De holte in de stengel beslaat zo’n vier vijfde van de doorsnede, meer dan bij elke andere Europese paardenstaart. Daar komt de naam holpijp vandaan.
• Holpijp kruist in het wild met heermoes. Die bastaard, Equisetum × litorale, vormt geen goede sporen, maar houdt zich met zijn wortelstokken jarenlang staande op oevers.