Klein kroos

Zo herken je hem

Groeivorm

Drijvende waterplant zonder stengel of echte bladeren: elk plantje is een plat, ovaal lid dat aan het wateroppervlak zweeft. Vaak blijven twee tot vier leden aan elkaar hangen.

Blad

Het lid is 2–4 mm lang, aan beide kanten lichtgroen en plat, met drie heel vage nerven. Het is geen echt blad maar een samengegroeid stengel- en bladdeel.

Wortels

Precies één onvertakt worteltje per lid, enkele centimeters lang, dat los in het water hangt.

Bloem

Bloeit zelden: piepkleine bloempjes zonder kroonblaadjes zitten verstopt in een spleetje aan de rand van het lid, vooral in warme zomers.

Vrucht/Zaad

Zaad wordt bij ons maar zelden gevormd; het kroos vermeerdert zich bijna alleen doordat nieuwe leden uit de oude groeien.

Verwarring met

Veelwortelig kroos is groter, tot 1 cm, met een paarse onderkant en een bundeltje wortels. Bultkroos heeft een opgezwollen, sponzige onderkant. Het uitheemse dwergkroos is kleiner en smaller, met één nerf. Grote kroosvaren is een varentje dat roodachtig kleurt en fijn geschubd is. Wortelloos kroos is nog veel kleiner en heeft geen wortels.

Bloei: juni–juli · Snoeien: mei–september

Waarom in je tuin?

• Voedsel voor eenden, meerkoeten, waterhoentjes en ganzen: niet voor niets heet het ook eendenkroos.
• Biedt schaduw en schuilplaats aan kikkervisjes, waterkevers, waterslakken en jonge vissen.
• Waardplant voor de rupsen van de kroosvlinder, een klein nachtvlindertje waarvan de rups in een kokertje van kroosblaadjes leeft.
• Neemt voedingsstoffen uit het water op en remt zo, samen met de schaduw die het geeft, de groei van zwevende algen.
• Afgeschept kroos is een uitstekende, stikstofrijke aanvulling voor de composthoop of een mulch voor de moestuin.

Waar staat een klein kroos graag?

• In het wild op stilstaand of traag stromend, voedselrijk water: sloten, poelen, vijvers, grachten, kanalen en moerassen.
• Volle zon tot halfschaduw; onder bomen groeit het trager.
• Het gedijt het best op water met veel voedingsstoffen, bijvoorbeeld waar mest, afvalwater of veel bladval in terechtkomt.
• Wind duwt het kroos naar één kant van de vijver; op beschut water vormt het een gesloten deken.

Mooi samen met

• Gele plomp: Grote drijfbladeren die schaduw geven en met het kroos concurreren om licht.
• Grof hoornblad: Ondergedoken waterplant die het water helder houdt en voedingsstoffen wegneemt voor het kroos.
• Kikkerbeet: Drijvende plant met kleine witte bloemen, een fijne buur op rustig water.
• Gele lis: Oeverplant voor de vijverrand, waartussen het kroos beschutting vindt.
• Zwanenbloem: Roze bloemschermen in de oeverzone in de zomer.

Hoe en wanneer plant je een klein kroos?

1. In een tuinvijver komt kroos meestal vanzelf: watervogels en nieuwe waterplanten brengen het mee.
2. Wil je het toch, vraag dan een handvol aan iemand met een vijver of koop het bij een kwekerij voor water- en oeverplanten. Schep het nooit uit natuurgebieden of beschermde poelen.
3. Spoel het eerst in een emmer en kijk of er geen dwergkroos of grote kroosvaren tussen zit: die uitheemse soorten wil je niet in je vijver.
4. Leg het gewoon op het water, liefst tussen de oeverplanten, tussen mei en augustus, als het water warm is.
5. Zet er meteen ondergedoken waterplanten zoals grof hoornblad bij, zodat het kroos niet alleen de baas wordt.
6. Gooi overtollig kroos of andere vijverplanten nooit in sloten, beken of andere natuurlijke wateren.

Verzorgen

Afscheppen

Schep met een fijn netje of een hark een deel weg als het meer dan ongeveer de helft van het water bedekt, zodat ondergedoken planten licht houden.

Bemesten

Nooit. Hoe minder voedingsstoffen in het water, hoe minder kroos. Voer vissen spaarzaam en houd mest van gazon en border uit de vijver.

Waterplanten

Ondergedoken planten en drijfbladplanten zoals gele plomp concurreren met kroos om licht en voedsel.

Laten liggen

Leg afgeschept kroos een dag op de rand: zo kunnen waterdiertjes terugkruipen. Daarna mag het op de composthoop.

Bijvullen

Vul de vijver bij met regenwater in plaats van leidingwater, en houd bladval eruit met een net in de herfst.

Tip: Leg een lange plank of lat dwars op het water en trek die langzaam naar de kant: zo verzamel je in een paar minuten het meeste kroos, en dat is meteen gratis compost.

Snoeien en maaien

Snoeimaanden: mei–september.

Wanneer: Van mei tot september, telkens als het kroos meer dan ongeveer de helft van het wateroppervlak bedekt.

Hoe:

• Schep het kroos af met een fijnmazig schepnet, een hark of een plank die je over het water trekt.
• Werk vanaf één kant: de wind en een plank helpen het kroos samen te drijven.
• Laat altijd wat kroos liggen: het hoort bij een levende vijver.
• Leg het afgeschepte kroos een dag op de oever en zet het daarna op de composthoop of gebruik het als mulch.

Let op: Laat een vijver niet maandenlang volledig dichtgroeien: onder een gesloten kroosdek krijgen waterplanten geen licht en kan het water zuurstofarm worden.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Nieuwe leden

Elk lid laat aan de zijkanten nieuwe leden uitgroeien, die na een tijd loskomen. In warm, voedselrijk water kan een kroosdek zo in een paar dagen verdubbelen.

Meeliften

Kroos verspreidt zich met watervogels, aan poten en veren, en met waterplanten, netten en laarzen. Spoel schepnetten en laarzen af voor je ze in ander water gebruikt.

Hoe komt een klein kroos de winter door?

Winterhard tot −25 °C.

• In de herfst zakt een deel van de leden, vol zetmeel, naar de bodem, waar ze overwinteren.
• Klein kroos overleeft onder ijs en in koud water; in het voorjaar komen de leden weer bovendrijven en groeien ze verder.
• In zachte winters blijft er ook wat kroos aan de oppervlakte drijven.

Ziektes en plagen

• Gesloten kroosdek: Teken van te veel voedingsstoffen in het water. Regelmatig afscheppen, vissen minder voeren, bladval uit de vijver houden en meer ondergedoken waterplanten zetten.
• Uitheemse soorten: Dwergkroos en grote kroosvaren kunnen even dicht groeien en zijn moeilijker weg te krijgen. Schep ze grondig af en breng ze nooit naar ander water.
• Verstopte pomp: Kroos kan in een pomp of filter terechtkomen. Zet een fijn rooster voor de aanzuiging en maak het geregeld schoon.
• Onzichtbaar water: Een kroosdek lijkt op een gazon: kleine kinderen en honden zien niet dat er water onder zit. Zorg voor een afscherming of een duidelijke rand.

Het jaar rond

• Maart: De eerste leden komen van de bodem bovendrijven.
• April: De groei begint. Vijver nakijken op uitheemse kroossoorten.
• Mei: Snelle groei. Eventueel kroos inbrengen in een nieuwe vijver. Afscheppen waar nodig.
• Juni: Afscheppen als meer dan de helft bedekt is. Een enkele keer zie je bloei.
• Juli: Volop groei. Afscheppen en op de composthoop zetten.
• Augustus: Afscheppen. Zoek de kokertjes van de kroosvlinder tussen het kroos.
• September: Laatste keer afscheppen. Een net over de vijver tegen bladval.
• Oktober: Leden zakken naar de bodem om te overwinteren.
• December: Rust op de bodem van de vijver.

Wist je dat?

• Kroos hoort bij de aronskelkfamilie: verre familieleden zijn de gevlekte aronskelk en de calla.
• Het is een van de snelst groeiende bloemplanten: in warm, voedselrijk water kan een kroosdek zijn oppervlakte in een paar dagen verdubbelen.
• Omdat kroos veel eiwit bevat en snel groeit, wordt het onderzocht als diervoeder en om afvalwater te zuiveren.