Wilde bertram

Hoe herken je een wilde bertram?

Groeivorm

Rechtopgaande vaste plant van 60 cm hoog en 50 cm breed, die zich met kruipende wortelstokken uitbreidt.

Blad

Smal en lancetvormig, ongedeeld en fijn gezaagd, donkergroen.

Bloem

Losse schermen van witte hoofdjes van 1–2 cm, van juli tot september; bij de rassen gevuld als kleine pomponnetjes.

Stengels

Dun en stevig, maar de gevulde rassen vallen na een regenbui soms om.

Wortels

Kruipende wortelstokken net onder de grond, waarmee hij brede pollen vormt.

Bloei: juli–september · Zaaien: maart–mei · Planten: maart–mei en september–oktober · Snoeien: maart en augustus

Waarom in je tuin?

• Een inheemse plant die bijen, zweefvliegen en vlinders aantrekt.
• Bloeit laat in de zomer, van juli tot september.
• Groeit waar het nat is: langs een vijver, in een vochtige border of in een natte hoek.
• Een prima snijbloem: vooral de gevulde rassen staan lang in een vaas.
• Zeer winterhard en makkelijk, ook op zure grond.

Waar staat een wilde bertram graag?

• Zon of halfschaduw; in volle zon bloeit hij het rijkst, als de grond vochtig blijft.
• Vochtige tot natte grond: zand, leem, klei of veen, liefst zuur tot neutraal.
• Prima langs een vijver of sloot of in een vochtige hoek; droogte verdraagt hij slecht.
• Plant op 50 cm afstand, ongeveer 4 planten per m².
• Geef hem een plek waar hij wat mag uitbreiden, of plant hem in een emmer zonder bodem.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem, klei of veen

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,6 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Kattenstaart: Paarse aren naast de witte schermen, op dezelfde natte grond.
• Koninginnekruid: Ook inheems, met oudroze schermen die vlinders aantrekken.
• Moerasspirea: Romige, geurende pluimen langs dezelfde vijverrand.
• Siberische lis: Smal, grasachtig blad en blauwe bloemen in mei–juni.

Hoe en wanneer plant je een wilde bertram?

Planten in maart–mei en september–oktober.

1. Plant in maart–mei of in september–oktober, als de grond niet bevroren is.
2. Graaf een plantgat iets breder dan de pot en meng er een schep compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 50 cm tussen de planten.
5. Geef flink water en houd de grond de eerste weken vochtig.
6. Een laag mulch van bladcompost houdt de grond koel en vochtig.

Verzorgen

Water

Hij wil grond die nooit uitdroogt: geef in droge zomers ruim water.

Bemesten

In het voorjaar wat compost; meer is niet nodig, anders worden de stengels slap.

Steun

Gevulde rassen vallen na regen soms om: zet in mei een plantensteun of laat ze tussen stevige buren groeien.

Uitgebloeide bloemen

Knip uitgebloeide schermen weg tot op een zijscheut: dat geeft een nabloei tot in september.

Uitlopers

Steek in het voorjaar te ver gegroeide uitlopers af met een scherpe spade.

Tip: Plant hem in een emmer zonder bodem als je wilt dat hij op zijn plek blijft: zo blijven de wortelstokken binnen de perken en hoef je minder af te steken.

Wanneer snoei je een wilde bertram?

Snoeimaanden: maart en augustus.

Wanneer: Uitgebloeide bloemen knip je in augustus weg; de oude stengels snoei je in maart tot vlak boven de grond.

Hoe:

• Knip uitgebloeide schermen in de zomer terug tot op een gezonde zijknop of zijscheut.
• Laat de stengels in de winter staan: ze bieden schuilplaats aan insecten.
• Snoei in maart alle oude stengels terug tot 5 cm boven de grond, voor de nieuwe scheuten uitlopen.

Let op: Het sap kan bij gevoelige mensen de huid irriteren: draag handschoenen bij het snoeien.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Scheuren

In maart–april of in oktober: steek een stuk van de pol of een uitloper met wortels af en plant het meteen. Om de 3–4 jaar scheuren houdt de plant jong.

Zaaien

Binnen in maart–april of buiten in april–mei: strooi het fijne zaad op vochtige zaaigrond en druk het aan zonder het te bedekken, want het kiemt in het licht. Gevulde rassen komen uit zaad niet altijd gevuld terug.

Hoe komt een wilde bertram de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Bovengronds sterft hij in de winter af; laat de stengels staan tot maart.
• In een pot: houd de potgrond licht vochtig en zet de pot op een beschutte plek.

Ziektes en plagen

• Woekeren: De wortelstokken kruipen tussen andere planten. Steek de randen elk voorjaar af of plant hem in een emmer zonder bodem.
• Omvallen: Slappe stengels na regen of op te rijke grond. Steun geven en niet bemesten.
• Meeldauw: Wit poeder op het blad bij droogte. Geef water aan de voet en knip aangetaste stengels weg.
• Bladluis: Op de stengeltoppen in juni. Afspuiten met water; lieveheersbeestjes helpen mee.

Het jaar rond

• Maart: Oude stengels terugsnoeien. Scheuren. Binnen zaaien.
• April: Uitlopers afsteken. Planten. Buiten zaaien.
• Mei: Planten. Plantensteun plaatsen. Buiten zaaien.
• Juni: Water geven bij droogte. Letten op bladluis.
• Juli: Begin van de bloei. Bloemen snijden voor een boeket.
• Augustus: Uitgebloeide schermen wegknippen voor een nabloei.
• September: Nabloei. Planten.
• Oktober: Planten of scheuren.
• November: Stengels laten staan voor insecten.
• December: Rust.

Eetbaar en bruikbaar

Niet eetbaar. Geel duizendblad en wilde bertram zijn licht giftig: opeten geeft braken en diarree, bij kinderen en ook bij honden, katten en paarden. Wilde bertram heet zo omdat hij vroeger als niespoeder gebruikt werd: snuif of eet er niets van. Het blad en het sap kunnen bij gevoelige mensen huiduitslag geven, soms erger in de zon: draag handschoenen als je veel snoeit of scheurt. Het zijn geen keukenkruiden: gebruik ze niet in thee of salade. Plant ze niet in of naast een weide en gooi snoeiafval niet bij het voer. Bij inslikken: bel meteen het Antigifcentrum (in België 070 245 245) of je huisarts.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• De naam ptarmica komt van een Grieks woord voor niezen: vroeger maakte men van het gedroogde blad een niespoeder.
• Anders dan de meeste duizendbladsoorten heeft hij ongedeelde bladeren, geen fijn verdeelde, veervormige.
• In het wild is hij een typische plant van vochtige, schrale hooilanden.