Citroenverbena

Hoe herken je een citroenverbena?

Groeivorm

Bladverliezende, losse struik; in een pot 1–1,5 m hoog en 0,8–1 m breed.

Blad

Lancetvormig, 7–10 cm, lichtgroen en ruw, in kransen van drie of vier rond de stengel.

Bloem

Slanke pluimen van piepkleine witte tot lichtlila bloempjes aan de toppen, van juli tot september.

Geur

Een sterke, zuivere citroengeur zodra je het blad aanraakt; ook gedroogd blijft die lang.

Wortels

Fijn vertakt; ze verdragen geen natte, koude grond.

Bloei: juli–september · Oogst en vruchten: juni–september · Planten: mei–juni · Snoeien: april

Waarom in je tuin?

• Een intense, zuivere citroengeur in blad en stengels.
• Vers of gedroogd blad voor thee, siropen, desserts en ijs.
• Pluimen van kleine bloempjes in de zomer, waar bijen op afkomen.
• Een geurende potplant voor een zonnig terras, bij een plek waar je er vaak langs strijkt.
• Het gedroogde blad houdt zijn geur lang.

Waar staat een citroenverbena graag?

• Volle zon, op een warme, beschutte plek: een zuidterras of tegen een warme muur.
• Lichte, goed doorlatende grond: zand of leem, zuur tot neutraal. In een pot: potgrond met wat zand of fijn grind.
• Normaal vochtig in de zomer; nooit natte voeten, zeker niet in de winter.
• Het makkelijkst in een pot die je in de winter vorstvrij kunt zetten.
• In de volle grond: reken op 80–100 cm ruimte, aan de voet van een zuidmuur.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

1,5 m hoog, 1 m breed

Winterhard

Matig winterhard (tot -5 °C): bescherm hem in strenge winters

Mooi samen met

• Lavendel: Een geurend duo in potten op het zonnige terras.
• Rozemarijn: Nog een mediterrane struik die van dezelfde zon en droge voeten houdt.
• Citroenmelisse: Een winterharde tweede citroenplant voor in de thee.
• Geurpelargonium: Ook een potplant met geurend blad die op dezelfde manier overwintert.

Hoe en wanneer plant je een citroenverbena?

Planten in mei–juni.

1. Zet de plant buiten of plant hem na half mei, als er geen nachtvorst meer komt, tot in juni.
2. Kies een pot van minstens 30–40 cm met gaten in de bodem en leg onderaan een laagje grind.
3. Vul met potgrond gemengd met wat zand of fijn grind voor een goede afwatering.
4. Zet de plant even diep als in de oude pot en druk de grond goed aan.
5. Geef meteen water en laat daarna de bovenste centimeters opdrogen voor je opnieuw giet.

Verzorgen

Water

In de zomer regelmatig, telkens als de bovenste laag droog is. Geen water in de schotel laten staan.

Bemesten

Van mei tot augustus om de twee à drie weken wat vloeibare organische mest in de pot.

Oogsten

Pluk het blad de hele zomer; vlak voor de bloei is de geur het sterkst. Drogen kan in bosjes op een luchtige, schaduwrijke plek.

Innijpen

Nijp in mei–juni de toppen van jonge scheuten in voor een vollere struik.

Verpotten

Om de twee à drie jaar in april in een iets grotere pot met verse grond.

Tip: Zet hem in een pot vlak bij je zitplek: telkens je er langs strijkt, ruik je citroen. Snoei pas in april, als je ziet welke knoppen uitlopen.

Wanneer snoei je een citroenverbena?

Snoeimaanden: april.

Wanneer: In april, als de eerste knoppen zichtbaar zwellen. Hij loopt laat uit, dus wacht tot je ziet welke takken leven.

Hoe:

• Knip alle takken terug tot twee à drie knoppen boven het oude hout, of tot 20–30 cm voor een compacte plant.
• Haal dood en bevroren hout weg tot op groen hout; kras met je nagel om te zien of een tak nog leeft.
• Nijp in de zomer de toppen in voor een vollere struik; elke oogst is ook een kleine snoeibeurt.

Let op: Gooi een kale plant in het voorjaar niet te snel weg: citroenverbena loopt soms pas in mei of zelfs juni opnieuw uit.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zachte stekken

In mei–juni kopstekken van 8–10 cm van jonge scheuten, onderste blad weg, in vochtige stekgrond onder plastic op een warme plek. Na enkele weken wortels.

Halfhoutige stekken

In juli–augustus stekken met een hieltje; laat de jonge plantjes binnen vorstvrij overwinteren.

Hoe komt een citroenverbena de winter door?

Winterhard tot −5 °C: beschermen in strenge winters.

• Niet winterhard: hij verdraagt maar tot ongeveer −5 °C, en dan alleen met droge voeten.
• Zet de pot in oktober, voor de eerste vorst, op een koele, vorstvrije plek bij 5–10 °C, zoals een koude serre, garage of koele gang.
• In de winter verliest hij zijn blad: dat is normaal. Geef af en toe een klein beetje water, zodat de kluit niet helemaal uitdroogt.
• In de volle grond enkel tegen een warme zuidmuur, met een dikke laag mulch op de voet; reken op verlies na een strenge winter.

Ziektes en plagen

• Spint: Fijn gespikkeld, dof blad en fijne webjes, vooral bij warm, droog weer of binnen. Besproei het blad en zet de plant buiten op een luchtige plek.
• Witte vlieg: Kleine witte vliegjes onder het blad, vooral in een serre. Hang gele vangplaten op en zet de plant naar buiten.
• Wortelrot: Slappe plant en een natte, muf ruikende kluit. Gebruik een goed doorlatende pot en geef in de winter heel weinig water.
• Laat uitlopen: In het voorjaar lijkt de plant dood. Kras aan een tak: is het hout groen, dan leeft hij nog. Zet hem licht en warm en wacht af.

Het jaar rond

• Maart: De overwinterde plant lichter en iets warmer zetten. Iets meer water geven.
• April: Snoeien zodra de knoppen zwellen. Verpotten.
• Mei: Na half mei buiten zetten of planten. Zachte stekken nemen.
• Juni: Planten. Toppen innijpen. Bemesten.
• Juli: Begin van de bloei. Blad oogsten en drogen.
• Augustus: Bloei. Water geven en bemesten. Halfhoutige stekken nemen.
• September: Laatste oogst. Stoppen met bemesten.
• Oktober: Voor de eerste vorst binnenzetten, koel en vorstvrij.
• December: Rust: kaal, koel en bijna droog.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (juni–september)

Knip van juni tot september takjes met blad; het aroma is het sterkst kort voor en tijdens de bloei in juli–augustus. Knip telkens boven een bladknoop, dan vertakt de struik. De blaadjes ruiken intens naar citroen en blijven ook gedroogd lang geuren: voor thee (in Frankrijk ‘verveine’), siroop, ijs, panna cotta en bij vis.

Bewaring

Droog de blaadjes los op een rooster of in een papieren zak op een luchtige, donkere plek; na een week ritselen ze. In een goed gesloten pot houden ze een jaar hun geur. Pluk in september een flinke voorraad: de plant is niet winterhard en verliest buiten in de herfst zijn blad.

Let op: Citroenverbena als thee in gewone hoeveelheden is veilig voor de meeste mensen; drink er geen liters van en wees voorzichtig tijdens de zwangerschap en bij nierproblemen. Verwar hem niet met echt ijzerhard (Verbena officinalis), een andere plant met een bittere smaak. Citroenverbena verdraagt weinig vorst: overwinter hem in een pot op een koele, lichte plek.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Verveinethee (Thee · 1 theepot (± 750 ml) · 10 min)
• Citroenverbenasiroop (Siroop · ± 1 liter · 20 min + 1 nacht trekken)
• Panna cotta met citroenverbena (Gerecht · 6 personen · 20 min + 4 uur opstijven)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Het geslacht Aloysia is genoemd naar Maria Luisa van Parma, de vrouw van de Spaanse koning Karel IV.
• In Frankrijk is verveine een bekende kruidenthee, gezet van het blad van deze plant.
• De citroengeur komt vooral van citral, een geurstof die ook in citroengras en citroenschil zit.