Saskatoonbes

Hoe herken je een saskatoonbes?

Groeivorm

Meerstammige, rechtopgaande struik van 2–4 m hoog en 2–3 m breed, die door wortelopslag langzaam breder wordt.

Blad

Rond tot ovaal, 2–5 cm, vooral aan de bovenkant getand, zoals bij de els; in de herfst geel tot oranjerood.

Bloem

Witte, stervormige bloemetjes in korte, rechtopstaande trosjes, in april–mei.

Vrucht

Ronde bessen van 1–1,5 cm, eerst rood en daarna donker paarsblauw met een waslaagje, zoet en sappig, in juni–juli.

Wortels

Breed uitlopend; vormt uitlopers rond de struik.

Bloei: april–mei · Oogst en vruchten: juni–juli · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: februari–maart

Waarom in je tuin?

• Vers fruit in juni–juli, vroeger dan de meeste bessen: lekker vers, in jam, in taart of ingevroren.
• Drie seizoenen sierwaarde: witte bloei in het voorjaar, blauwe bessen in de zomer en herfstkleur.
• De bloemen zijn een vroege voedselbron voor bijen; de bessen trekken vogels aan.
• Zeer winterhard en makkelijk: groeit op bijna elke grond, ook op kalk.
• Zelfbestuivend: één struik geeft al een oogst.

Waar staat een saskatoonbes graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon krijg je de meeste en zoetste vruchten.
• Bijna elke grond: zand, leem of klei, licht zuur tot kalkrijk.
• Gewoon vochtige, goed doorlatende grond; stilstaand water verdraagt hij niet.
• Plant op 2–2,5 m afstand; in een fruithaag op 1–1,5 m.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

3 m hoog, 2,5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -40 °C)

Mooi samen met

• Zwarte bes: Nog een makkelijke fruitstruik voor een zonnige fruithaag.
• Hazelaar: Samen een eetbare haag, met noten in de herfst.
• Gelderse roos: Witte bloemen en rode bessen voor vogels, op dezelfde grond.
• Krokus: Vroege bloeiers onder de struik, voor het blad uitkomt.

Hoe en wanneer plant je een saskatoonbes?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of in oktober–december; wortelnaakte struiken alleen in de rustperiode.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng er compost door.
3. Zet de struik even diep als hij in de pot of de kwekerij stond en druk de grond goed aan.
4. Geef meteen een flinke gieter water, ook als het regent.
5. Leg een laag mulch van compost of houtsnippers rond de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar wekelijks bij droogte. Daarna alleen bij lange droogte, vooral als de vruchten zwellen in mei–juni.

Bemesten

In maart wat compost of organische fruitmest. Te veel stikstof geeft lange scheuten en minder vruchten.

Mulchen

Een laag compost of houtsnippers in het voorjaar houdt de grond vochtig en onkruidvrij.

Net

Leg in juni een net over de struik zodra de bessen kleuren, anders eten merels ze op.

Oogsten

Pluk de bessen als ze helemaal donker paarsblauw zijn. Ze rijpen niet allemaal tegelijk, dus pluk een paar keer. Ze laten zich goed invriezen.

Tip: Leg in juni, zodra de bessen rood beginnen te kleuren, een net over de struik: merels weten precies wanneer ze rijp zijn.

Wanneer snoei je een saskatoonbes?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Snoei in februari–maart, als de struik in rust is en voor de knoppen uitlopen.

Hoe:

• Knip dode, zieke, kruisende en naar binnen groeiende takken weg.
• De beste vruchten groeien op takken van een paar jaar oud: haal elk jaar een of twee van de oudste, dikste takken aan de voet weg.
• Houd 8–12 gezonde takken van verschillende leeftijd over.
• Verwijder overtollige wortelopslag aan de rand van de struik.

Let op: Kort niet alle takken in: hij bloeit op hout van vorig jaar, en wie alle toppen wegknipt, knipt de oogst weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelopslag

In de late herfst of de late winter: steek een uitloper met een stuk wortel af en plant hem meteen op zijn nieuwe plek.

Zaad

Zaai de zaadjes van rijpe bessen in de herfst in een pot buiten; ze kiemen na de winterkou. Zaailingen lijken niet altijd op de moederplant.

Hoe komt een saskatoonbes de winter door?

Winterhard tot −40 °C.

• Extreem winterhard, tot ongeveer −40 °C: in België is bescherming nooit nodig.
• In een grote pot: kies een bak van minstens 50 cm en zet hem in de winter tegen een muur.
• Laat afgevallen blad gerust liggen als mulch onder de struik.

Ziektes en plagen

• Merels en andere vogels: Eten de rijpe bessen soms allemaal op. Een net over de struik vanaf het kleuren van de vruchten helpt.
• Bacterievuur: Bloemen, bladeren en twijgjes worden bruinzwart, alsof ze verbrand zijn, en de toppen buigen om. Knip ruim weg tot in gezond hout en ontsmet je snoeischaar.
• Bladluis: Op jonge scheuten in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Weinig vruchten: Te veel schaduw of alle toppen ingekort. Plant zonniger en snoei alleen oude takken aan de voet weg.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: oude takken aan de voet weghalen.
• Maart: Snoeien. Planten. Compost geven.
• April: Bloei. Bijen.
• Mei: Bloei. Water geven bij droogte.
• Juni: Net plaatsen als de bessen kleuren. Eerste oogst.
• Juli: Oogst. Bessen invriezen of tot jam verwerken.
• Augustus: Water geven bij lange droogte.
• Oktober: Herfstkleur. Planten.
• November: Planten. Wortelopslag afsteken.
• December: Wortelnaakte struiken planten.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (juni–juli)

De besjes rijpen in juni–juli, van rood naar donker paarszwart. Pluk ze snel, want merels en spreeuwen zijn er ook dol op; een net helpt. Ze smaken zoet, wat naar kers en amandel, en zijn lekker vers, in muffins of pannenkoeken, als confituur of gedroogd als krentjes.

Bewaring

Vers enkele dagen in de koelkast; invriezen kan, los op een plaat. Gedroogd blijven ze maanden goed in een gesloten pot.

Let op: De zaadjes bevatten, zoals bij veel planten uit de rozenfamilie, kleine hoeveelheden stoffen die blauwzuur kunnen vrijmaken. Gewone porties vers of gekookt fruit zijn geen probleem, maar maal de zaadjes niet fijn. Eet alleen besjes van een boompje dat je zeker herkent.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Krentenboompjesconfituur (Jam · ± 3 potten · 30 min)
• Gedroogde krentjes (Gedroogd · ± 150 g · 15 min + 8–12 uur drogen)
• Krentenboompjesmuffins (Gerecht · 12 muffins · 15 min + 25 min bakken)
• Krentenboompjessiroop (Siroop · ± 500 ml · 30 min + 1 nacht uitlekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De Canadese stad Saskatoon is genoemd naar deze bes; de naam komt uit de taal van de Cree.
• Inheemse volkeren in Noord-Amerika mengden gedroogde saskatoonbessen met gedroogd vlees en vet tot pemmican, een voedsel dat lang bewaarde.
• Botanisch zijn de ‘bessen’ kleine appeltjes: net als appel en peer horen ze bij de rozenfamilie.