Kaki

Hoe herken je een kaki?

Groeivorm

Kleine boom van 4–8 m met een ronde, wat open kroon van ongeveer 5 m breed.

Blad

Verspreid, 7–15 cm, elliptisch tot eirond, gaafrandig, leerachtig en glanzend; in de herfst geel, oranje tot rood.

Schors

Donkergrijs, in kleine, vierkante blokjes gebarsten.

Bloem

Geelwitte, klokvormige bloemen (1–2 cm) met een grote, groene, vierlobbige kelk, mei–juni.

Vrucht

Oranje, glanzende bessen (5–8 cm) met een blijvende, vierlobbige kelk, oktober–november; veel rassen zijn pas eetbaar als ze glazig zacht zijn.

Verschil met de lotuspruim

De lotuspruim (Diospyros lotus) heeft kleiner blad en kleine (1,5 cm), geelbruine tot blauwzwarte vruchtjes; hij wordt vaak als onderstam gebruikt.

Bloei: juni · Oogst en vruchten: oktober–november · Snoeien: februari–maart

Herkennen per kenmerk: Rode herfstkleur

Lijkt op, maar is het niet

• Lotuspruim (Diospyros lotus): kleiner blad en kleine (1,5 cm), geelbruine tot blauwzwarte vruchtjes; vaak gebruikt als onderstam.

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste herfstkleuren: geel, oranje tot rood blad.
• Oranje vruchten als lampionnetjes aan de kale takken, tot in de winter.
• Vraagt weinig snoei en heeft weinig last van ziekten.
• Veel rassen dragen vruchten zonder bestuiving: één boom is genoeg.

Waar staat een kaki graag?

• Volle zon en een warme, beschutte plek: voor een zuidmuur of in een beschutte stadstuin.
• Elke goed doorlatende, voedzame grond die niet lang nat blijft.
• Uit de wind: takken vol vruchten kunnen bij storm afbreken.
• Reken op ongeveer 5 m breed.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

6 m hoog, 5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Vijgenboom: Nog een vrucht uit het zuiden voor dezelfde warme, beschutte plek.
• Mispel: Ook een vrucht die je pas eet als ze zacht is, en ook mooi in de herfst.
• Kweepeer: Een andere herfstvrucht, met goudgele, sterk geurende vruchten.

Hoe en wanneer plant je een kaki?

1. Plant in het voorjaar (april), na de strengste vorst, zodat de boom voor de winter goed geworteld is.
2. Koop een jonge boom in pot: hij heeft een diepe penwortel en slaat slecht aan als die beschadigd wordt.
3. Wrange rassen eet je pas als ze glazig zacht zijn; niet-wrange rassen, zoals ‘Fuyu’, kan je al stevig eten.
4. Zet de entplaats boven de grond, geef ruim water en zet een steunpaal bij een jonge boom.

Verzorgen

Water

Geef water bij droogte in de zomer: droogte doet de jonge vruchtjes afvallen.

Bemesten

Wat compost in het voorjaar; te veel mest geeft lange scheuten en minder vruchten.

Oogsten

Pluk in oktober–november, voor het streng gaat vriezen, met een stukje steel en de kelk eraan.

Narijpen

Laat de vruchten binnen narijpen tot ze zacht zijn; in een zak of doos bij appels gaat dat sneller.

Tip: Laat een paar kaki’s na de bladval aan de boom hangen: oranje bollen aan kale takken zijn een prachtig winterbeeld, en de vogels zijn je dankbaar.

Wanneer snoei je een kaki?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: In februari–maart.

Hoe:

• Weinig snoeien: haal dood hout en kruisende takken weg en houd de kroon open.
• De vruchten komen aan de nieuwe scheuten op eenjarig hout: knip dus niet alle jonge takken weg.
• Kort te lange, dunne takken wat in, zodat ze de oogst kunnen dragen.

Let op: Kies een warme, beschutte plek: jonge bomen zijn gevoelig voor strenge vorst en late nachtvorst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Enten

Een ras vermeerder je door het in de late winter of het voorjaar te enten op een onderstam, vaak de lotuspruim.

Zaaien

Pitten kiemen wel, maar een zaailing geeft niet hetzelfde ras en draagt pas na vele jaren.

Hoe komt een kaki de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Een volwassen boom verdraagt ongeveer −15 °C; jonge bomen zijn gevoeliger: bescherm de stam en de voet de eerste winters met stro of vlies.
• Late nachtvorst in april–mei bevriest de jonge scheuten, en daarmee de bloemen van dat jaar: dek een kleine boom dan af met vlies.
• Vruchten die na de bladval nog hangen, verdragen een lichte vorst, maar pluk ze voor het streng gaat vriezen.

Ziektes en plagen

• Vruchtval: De boom laat in de zomer veel jonge vruchtjes vallen: deels normaal, maar droogte en een te jonge boom maken het erger. Geef water bij droogte.
• Late vorst: Bruine, slappe jonge scheuten na een vriesnacht in het voorjaar. Knip ze weg; de boom loopt opnieuw uit, maar bloeit dat jaar minder.
• Wrange smaak: De vrucht trekt je mond samen: ze is nog niet rijp genoeg. Laat wrange rassen binnen narijpen tot ze glazig zacht zijn.
• Vogels: Merels en spreeuwen pikken aan de zachte vruchten. Pluk tijdig en laat de vruchten binnen narijpen.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: dood hout en kruisende takken weg.
• Maart: Snoei afronden; jonge bomen afdekken bij nachtvorst.
• April: Planten; jonge scheuten beschermen tegen nachtvorst.
• Mei: Laat uitlopen; nachtvorst in de gaten houden.
• Juni: Bloei; water geven bij droogte.
• Oktober: Herfstkleur; de eerste kaki’s plukken.
• November: Oogst afronden voor strenge vorst; binnen laten narijpen.
• December: Jonge bomen aan de voet beschermen met stro.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Kaki’s vers, als ze zacht en glazig zijn, of gedroogd. Pluk in oktober–november en laat ze binnen narijpen.

Tuin en landschap

Sierboom met een prachtige herfstkleur en oranje vruchten aan de kale takken.

Voor de natuur

Vogels pikken in de winter aan de overrijpe vruchten.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (oktober–november)

Pluk kaki’s in oktober–november, zodra ze diep oranje zijn en vóór de eerste strenge vorst; de vruchten hangen vaak nog aan de kale takken. Knip ze met een stukje steel af (niet trekken) en ga voorzichtig om met de vruchten, want ze kneuzen makkelijk. Veel rassen zijn pas eetbaar als ze glazig zacht zijn, anders smaken ze wrang en wordt je mond droog. Laat de vruchten binnen narijpen op een schaal, eventueel naast een appel of banaan, tot ze zacht en bijna doorschijnend zijn. Een nuttige truc: een nacht (of langer) invriezen en weer laten ontdooien maakt wrange kaki’s zoet en zacht. Niet-wrange rassen zoals ‘Fuyu’ kan je ook nog stevig eten.

Bewaring

Stevige, onrijpe kaki’s houden enkele weken op een koele plaats. Rijpe, zachte kaki’s bewaar je hooguit 2 à 3 dagen in de koelkast. Het vruchtvlees kan je fijnprakken en in porties invriezen: zo houdt het een half jaar. Gedroogde kaki’s bewaar je in een gesloten pot. Confituur houdt een half jaar.

Let op: Eet geen onrijpe, wrange kaki’s: de tannines geven een droog, pelzig gevoel in de mond en grote hoeveelheden onrijp fruit kunnen maagklachten geven, vooral op een lege maag. Eet alleen vruchten die zacht en zoet zijn (of een niet-wrang ras). Eet de zaden en het kelkblad niet. Gooi vruchten die gisten of schimmelen weg. Pluk niet van bespoten bomen of langs drukke wegen, was de vruchten en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Kakiconfituur (Jam · ± 3 potjes van 250 ml · 45 min)
• Kakicake met kaneel (Gerecht · 1 cake van 25 cm (10 sneden) · 1 uur 15 min)
• Gedroogde kakischijfjes (Gedroogd · ± 200 g gedroogd fruit · 6–10 uur)
• Kaki-yoghurtijs (Gerecht · 4 porties · 10 min + 3 uur invriezen)

Wist je dat?

• Diospyros betekent ‘godenkoren’ of ‘voedsel van de goden’. De boom is familie van het ebbenhout, dat van verwante tropische soorten komt.
• De sharonfruit uit de winkel is een kakiras uit Israël waarvan de wrangheid na de pluk is weggenomen, zodat je hem stevig kan eten.
• In Japan hangt men geschilde kaki’s aan touwtjes te drogen: hoshigaki, een wintersnoepje.