Kweepeer

Hoe herken je een kweepeer?

Groeivorm

Kleine boom of grote struik van 4–7 m met kronkelige takken en een brede, ronde kroon.

Blad

Verspreid, 5–10 cm, eirond, gaaf; boven donkergroen, onder grijs- tot witviltig.

Schors

Glad, grijsbruin en in plaatjes afschilferend; kronkelige takken.

Bloem

Grote, lichtroze bloemen (4–5 cm) apart aan korte twijgen, in mei, na het blad.

Vrucht

Peer- of appelvormige, goudgele vruchten (8–12 cm) met een donzig laagje en een sterke geur. Rauw hard en wrang, gekookt heerlijk (gelei, kweepeerbrood).

Verschil met de mispel

De mispel heeft bruine vruchten met een open kroon en lancetvormig, behaard blad.

Verschil met de peer

De peer heeft glanzend, kaal blad aan een lange steel en witte bloesem in trosjes.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: september–oktober · Snoeien: december–februari

Herkennen per kenmerk: Witte of zilveren onderkant · Roze bloesem · Afbladderende schors

Lijkt op, maar is het niet

• Mispel Mespilus germanica: bruine vruchten met een open kroon en lancetvormig, behaard blad. Verschil met mispel
• Peer Pyrus communis: glanzend, kaal blad aan een lange steel en witte bloesem in trosjes. Verschil met peer

Waarom in je tuin?

• Geurende, goudgele vruchten voor gelei, compote en kweepeerbrood.
• Grote, lichtroze bloemen in mei: een van de mooiste bloesems van alle fruitbomen.
• Zelfbestuivend: één boom geeft al vruchten.
• Blijft klein en vraagt weinig snoei.
• Een sierlijke boom met kronkelige takken en afschilferende schors.

Waar staat een kweepeer graag?

• Volle zon en warmte: op een beschutte, zonnige plek rijpen de vruchten het best.
• Elke goed doorlatende grond die niet uitdroogt en niet lang nat blijft; op zeer kalkrijke grond kan het blad geel verkleuren.
• Reken op 4–5 m doorsnede.
• Mooi als solitair in het gras, in een kleine boomgaard of bij een terras, waar je de bloesem en de geur van dichtbij hebt.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

6 m hoog, 5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Mispel: Een ander oud fruit voor de late herfst, met dezelfde zorg: samen een hoekje ‘vergeten fruit’.
• Echte lavendel: Geur, kleur en bijen in de volle zon, aan de rand van de kroon.
• Gele kornoelje: Gele bloempjes in februari–maart, lang voor de kweepeer bloeit, en rode vruchten in de zomer.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Fruitbomen die bacterievuur van deze plant kunnen krijgen: appel, peer, nashi

Hoe en wanneer plant je een kweepeer?

1. Plant van november tot maart; een boom in pot kan het hele jaar, behalve bij vorst of droogte.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er wat compost door.
3. Zet de entplaats een handbreed boven de grond.
4. Zet een paal aan de windkant en bind de stam losjes vast.
5. Het ras ‘Vranja’, met grote, peervormige en sterk geurende vruchten, wordt veel aangeboden; één boom is genoeg voor de bestuiving.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte, en in droge zomers als de vruchten groeien.

Bemesten

In maart wat compost onder de kroon.

Oogsten

Pluk in oktober–begin november, voor strenge vorst, als de vruchten helemaal geel zijn en sterk geuren. Ga er voorzichtig mee om: ze kneuzen makkelijk.

Bewaren

Wrijf het dons eraf en bewaar ze apart op een koele plek: hun geur trekt in appels en peren. Ze blijven enkele weken goed.

Tip: Kook de schillen en klokhuizen in een zakje mee als je gelei maakt: daar zit veel pectine in, zodat de gelei vanzelf opstijft.

Wanneer snoei je een kweepeer?

Snoeimaanden: december–februari.

Wanneer: In de winter, niet bij vorst.

Hoe:

• Weinig snoeien: haal dood hout, waterloten en kruisende takken weg en houd de kroon open.
• De vruchten komen aan het uiteinde van korte twijgen: kort die niet in.
• Jonge bomen: vormsnoei tot een korte stam met 3–5 gesteltakken.
• Haal opslag aan de voet van de stam weg.

Let op: Snoei niet bij vorst, en ontsmet je snoeischaar als je bacterievuur vermoedt.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Enten

Een ras vermeerder je door in de winter een twijg te enten op een onderstam van kweepeer.

Houtstek of opslag

Kweepeer wortelt vrij makkelijk: steek in de winter houtstekken of maak opslag met een stukje wortel los. Bij een geënte boom krijg je zo wel de onderstam, niet het ras.

Hoe komt een kweepeer de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Winterhard; de bloei in mei ontsnapt meestal aan de nachtvorst.
• Haal in de winter verdroogde vruchten (mummies) uit de boom en eronder weg: daar overwintert de vruchtrot.

Ziektes en plagen

• Bladvlekkenziekte: Kleine, roodbruine tot zwarte vlekken op het blad, gevolgd door vroege bladval; ook de vruchten krijgen vlekken. Ruim het afgevallen blad op en houd de kroon luchtig.
• Bacterievuur: Bloemen en twijgtoppen verwelken en worden zwart, met een omgekrulde top. Knip ruim weg tot in het gezonde hout en ontsmet je schaar.
• Vruchtrot: Bruine, rottende vruchten met kringen van grijze schimmelkussentjes (monilia). Haal ze weg, ook de mummies in de winter.
• Geel blad: Op zeer kalkrijke grond wordt het blad tussen de nerven geel. Werk compost in; op zulke grond blijft hij zwakker.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei bij zacht weer; mummies weghalen.
• Februari: Wintersnoei; planten bij open weer.
• Maart: Compost onder de kroon.
• Mei: Bloei: grote lichtroze bloemen.
• Juli: Let op bladvlekken en bacterievuur; knip aangetaste twijgen weg.
• Oktober: Oogsten als de vruchten goudgeel zijn en geuren.
• November: Gelei en kweepeerbrood maken; afgevallen blad opruimen; planten.
• December: Wintersnoei.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Kweepeergelei, kweepeerbrood (membrillo) en compote; rauw zijn ze hard en wrang.

Tuin en landschap

Grote, lichtroze bloemen en geurende gele vruchten in de herfst.

Ook gebruikt voor

Onderstam voor peren, om de bomen klein te houden.

Let op: Gevoelig voor bacterievuur en bladvlekkenziekte.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (september–oktober)

Pluk kweeperen eind september of in oktober, voor de eerste vorst, als ze goudgeel zijn en sterk geuren. Wrijf het donslaagje eraf met een droge doek. Rauw zijn ze hard en wrang; gekookt worden ze zacht, geurig en roze tot dieprood. Ideaal voor gelei, kweepeerbrood (membrillo) en compote, in een stoofpotje bij vlees of samen met appel in een taart.

Bewaring

Kweeperen blijven enkele weken goed op een koele, luchtige plek, zonder dat ze elkaar raken. Leg ze apart van ander fruit en van aardappelen: hun sterke geur trekt erin. Gekookte stukken kan je invriezen.

Let op: Eet de pitten niet en plet ze niet: zoals bij appels bevatten ze stoffen die blauwzuur kunnen vrijmaken. Schillen en klokhuizen mag je wel meekoken voor gelei, omdat het sap daarna gezeefd wordt. Snijd harde kweeperen voorzichtig: het mes schiet makkelijk uit.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Kweepeergelei (Gelei · ± 4 potten · 1,5 uur + 1 nacht uitlekken)
• Kweepeerbrood (membrillo) (Andere · 1 schaal van ± 20 × 20 cm · 2,5 uur + 1–2 dagen drogen)
• Gestoofde kweeperen met vanille en kaneel (Compote · 4–6 personen (± 800 g) · 15 min + 45 min)
• Kip met kweepeer en honing (Gerecht · 4 personen · 25 min + 50 min)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Wist je dat?

• Kweepeer wordt ook als onderstam gebruikt om perenbomen klein te houden.
• Het woord marmelade komt van het Portugese ‘marmelo’, kweepeer: de eerste marmelade was kweepeerbrood.
• De kweepeer komt uit de Kaukasus en het Midden-Oosten en wordt al duizenden jaren gekweekt.
• De wetenschappelijke naam Cydonia verwijst naar Kydonia, een oude stad op Kreta, het huidige Chania.
• Het woord ‘marmelade’ komt van het Portugese marmelo, kweepeer: de oorspronkelijke marmelade was een stevige pasta van kweeperen.