Spaanse aak

Hoe herken je een Spaanse aak?

Groeivorm

Kleine boom van 10–20 m met een ronde kroon, of een dichte struik in een haag of houtkant.

Blad

Tegenoverstaand, klein (5–10 cm), met 3–5 afgeronde lobben zonder spitse tanden. De bladsteel bevat melksap.

Schors

Lichtbruin en fijn gegroefd; jonge twijgen hebben vaak kurklijsten.

Bloem

Kleine, geelgroene bloempjes in rechtopstaande trosjes in mei, met het blad.

Vrucht

Gevleugelde nootjes waarvan de vleugels horizontaal, in één lijn, uitstaan.

Verschil met de Noorse esdoorn

De Noorse esdoorn heeft veel groter blad met lange spitse tanden.

Bloei: mei · Snoeien: juni–oktober

Herkennen per kenmerk: Handvormig blad · Tegenoverstaande bladeren · Gevleugelde zaadjes

Lijkt op, maar is het niet

• Noorse esdoorn Acer platanoides: veel groter blad met lange spitse tanden. Verschil met Noorse esdoorn

Waarom in je tuin?

• Een van de beste haagplanten: dicht, sterk en goed te scheren.
• Goudgele herfstkleur, in een haag en als boom.
• Bloemen voor bijen in mei; de bladluizen erop trekken lieveheersbeestjes aan.
• Past als kleine boom, knotboom of leiboom ook in een gewone tuin.

Waar staat een Spaanse aak graag?

• Zon tot halfschaduw; in een haag verdraagt hij ook wat schaduw.
• Liefst kalkrijke, vruchtbare grond zoals leem en klei; op arme, zure zandgrond groeit hij minder goed.
• Verdraagt droogte en stadsgrond vrij goed.
• Als boom reken je op een kroon van 8 m; als haag past hij in elke tuin.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

15 m hoog, 8 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Eenstijlige meidoorn: Samen een gemengde, inheemse haag vol bloesem, bessen en nestplaatsen.
• Haagbeuk: Een tweede sterke haagplant; samen blijft de haag overal dicht.
• Wilde kardinaalsmuts: Houdt ook van kalk en kleurt in de herfst rood, met roze vruchtjes naast het goudgeel van de aak.
• Hondsroos: Bloeit in juni en geeft rozenbottels: nog meer voedsel voor vogels in de haag.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Samen een gemengde inheemse haag, goed voor vogels en insecten: eenstijlige meidoorn, sleedoorn, hazelaar, hondsroos, rode kornoelje, gelderse roos, wilde liguster, haagbeuk
• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Hoe en wanneer plant je een Spaanse aak?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed (blote wortel) of met kluit.
2. Voor een haag: 3–4 planten per meter in een rij, of 5 per meter in twee rijen in zigzag.
3. Spit de strook vooraf los en werk compost in; zet de planten even diep als ze stonden.
4. Knip haagplanten na het planten een derde terug: zo vertakken ze onderaan.
5. Geef een boom een steunpaal aan de windkant, en geef alles ruim water na het planten.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna zelden nodig.

Bemesten

In het voorjaar wat compost onder een haag; een boom heeft niets nodig.

Mulch

Houd de grond onder een jonge haag vrij van gras en bedek hem met bladcompost of houtsnippers.

Oude haag

Een kale, te brede haag mag je stevig terugzetten: hij loopt goed weer uit.

Tip: Meng Spaanse aak met meidoorn, haagbeuk en hondsroos in een gemengde haag: die is rijker voor de natuur en blijft toch dicht.

Wanneer snoei je een Spaanse aak?

Snoeimaanden: juni–oktober.

Wanneer: Een haag knip je eind juni en eventueel eind augustus. Een boom snoei je in de zomer of vroege herfst.

Hoe:

• Verdraagt zware snoei goed, ook als knotboom of leiboom.
• Knip een haag iets smaller aan de top dan onderaan, zodat ook de onderkant licht krijgt.
• Geef een jonge boom vorm met één stam en een evenwichtige kroon.

Let op: Snoei niet in de late winter en de lente: dan bloedt een esdoorn. Kijk een haag na op nestelende vogels voor je knipt.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Pluk de nootjes in de herfst en zaai ze buiten in een zaaibed of pot; ze kiemen vaak pas in het tweede voorjaar.

Zaailingen

Onder een oude boom staan vaak zaailingen: steek ze in de winter uit en plant ze in je haag.

Hoe komt een Spaanse aak de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• Een haag is in de winter kaal maar dicht vertakt; de kurklijsten op de twijgen vallen dan goed op.

Ziektes en plagen

• Meeldauw: Witte laag op het blad in de zomer, vooral op jong blad. Onschuldig voor haag en boom.
• Bladluizen: Kleverige honingdauw op het blad in het voorjaar. Meestal onschuldig: lieveheersbeestjes en mezen ruimen ze op.
• Galmijten: Kleine rode of groene bobbeltjes op het blad. Onschuldig: laat ze zitten.

Het jaar rond

• Januari: Wortelgoed planten bij zacht weer.
• Maart: Laatste maand om te planten; compost onder de haag.
• Mei: Bloei; bladluizen trekken lieveheersbeestjes aan.
• Juni: Haag knippen (eind juni), als er geen vogels meer nestelen.
• Juli: Zomersnoei van bomen.
• Augustus: Haag eventueel een tweede keer knippen (eind augustus); bomen snoeien kan.
• September: Boomsnoei kan nog; de nootjes rijpen.
• Oktober: Goudgele herfstkleur; laatste maand voor de boomsnoei.
• November: Plantseizoen begint.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Uitstekende haag- en houtkantplant en kleine tuinboom; goudgele herfstkleur.

Voor de natuur

Bloemen voor bijen; bladluizen erop trekken lieveheersbeestjes aan.

Hout

Fijn hout voor draai- en snijwerk.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Lieveheersbeestjes

Bladluizen op de plant zijn voedsel voor lieveheersbeestjes en hun larven.

Zweefvliegen

Open bloemen voor zweefvliegen; veel van hun larven eten bladluizen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Wist je dat?

• Kleurt in de herfst prachtig goudgeel en is een ideale haagplant.
• Het fijne hout wordt gebruikt voor draai- en snijwerk.
• Breek je een bladsteel, dan komt er wit melksap uit, net als bij de Noorse esdoorn; bij de gewone esdoorn niet.
• ‘Aak’ is een oude Nederlandse naam voor esdoorn; de soortnaam campestre betekent ‘van het veld’.
• In Vlaanderen en Nederland is de Spaanse aak de enige inheemse esdoorn. Gewone en Noorse esdoorn zijn hier door de mens ingevoerd.