Hondsroos

Hoe herken je een hondsroos?

Groeivorm

Struik van 2–4 m met lange, boogvormig overhangende takken; klimt soms door andere struiken.

Blad

Verspreid, geveerd met 5–7 gezaagde blaadjes; steunblaadjes aan de voet.

Schors

Groene tot rode takken met gebogen stekels.

Bloem

Enkelvoudige bleekroze tot witte bloemen met vijf kroonblaadjes, juni.

Vrucht

Rode rozenbottels, rijk aan vitamine C (thee, jam); de haartjes binnenin jeuken.

Verschil met framboos en braam

De framboos heeft blaadjes met een witviltige onderkant en rechte stengels; de braam heeft krachtige stekels en zwarte bramen.

Bloei: juni · Oogst en vruchten: juni en september–november · Snoeien: februari–maart

Herkennen per kenmerk: Gevinde bladeren · Rode bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Framboos Rubus idaeus: blaadjes met witviltige onderkant en rechte stengels. Verschil met framboos
• Braam Rubus: krachtige stekels en zwarte bramen. Verschil met braam

Waarom in je tuin?

• Inheems en sterk: past in elke gemengde haag of houtkant.
• Bloemen in juni voor bijen, hommels en zweefvliegen.
• Rode bottels voor thee en jam, en wintervoer voor vogels.
• De stekelige takken bieden vogels een veilige nestplaats.

Waar staat een hondsroos graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij het rijkst en zet hij de meeste bottels.
• Elke gewone grond, ook kalkrijk of zandig; geen natte voeten.
• Reken op 3 m breed: geschikt voor een gemengde haag, houtkant of wilde rand, minder voor een kleine border.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

3 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Eenstijlige meidoorn: Bloeit in mei, vlak voor de roos: samen een inheemse haag vol bloesem, bessen en bottels.
• Sleedoorn: Witte bloesem in maart en een doornig struweel waarin vogels veilig broeden.
• Gewone vlier: Bloesem en bessen voor dezelfde wilde rand.
• Wilde kamperfoelie: Klimt door de roos en geurt ’s avonds.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Samen een gemengde inheemse haag, goed voor vogels en insecten: eenstijlige meidoorn, sleedoorn, hazelaar, rode kornoelje, gelderse roos, wilde liguster, spaanse aak, haagbeuk
• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een hondsroos?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed; dat slaat het best aan.
2. In een gemengde haag: zet hier en daar een hondsroos tussen meidoorn, sleedoorn en hazelaar.
3. Knip na het planten de takken terug tot 20–30 cm: zo loopt hij krachtig uit vanaf de voet.
4. Geef water na het planten en het eerste jaar bij droogte.

Verzorgen

Water

Enkel het eerste jaar bij droogte.

Bemesten

Niet nodig; op rijke grond groeit hij vooral in de lengte.

Stekels

Draag stevige handschoenen bij elk werk aan de struik.

Oogsten

Pluk de bottels als ze helemaal rood en een beetje zacht zijn, vanaf september–oktober; na een eerste vorst worden ze zachter.

Tip: Voor jam: halveer de bottels en schraap pitten en haartjes er grondig uit, of kook ze heel en zeef de moes door een fijne doek.

Wanneer snoei je een hondsroos?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Eind van de winter.

Hoe:

• Dun oude, vergrijsde takken aan de voet uit; jonge takken bloeien en dragen het best.
• Knip niet alle takken in, anders zijn er geen bottels.
• Te lange takken die over een pad hangen, mag je inkorten tot op een zijtak.

Let op: Snoei niet in het broedseizoen, en laat de bottels in de herfst staan voor de vogels.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Haal de zaden in de herfst uit rijpe bottels en zaai ze buiten in een pot; ze kiemen vaak pas na een of twee winters.

Stekken

Steek in de herfst stukken van 20–25 cm eenjarig hout in de grond; een deel ervan wortelt.

Hoe komt een hondsroos de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De bottels blijven tot diep in de winter hangen: wintervoer voor merels, lijsters en kramsvogels.

Ziektes en plagen

• Rozenmosgal: Rode, harige bolletjes op de takken: het werk van een galwespje. Onschuldig, en mooi om te zien.
• Bladluis: Groene luizen op de jonge scheuten in het voorjaar. Lieveheersbeestjes en mezen ruimen ze op.
• Meeldauw: Witte laag op het blad, vooral in de nazomer. Een wilde roos verdraagt dat goed; ruim aangetast blad op.

Het jaar rond

• Februari: Uitdunnen: oude takken aan de voet weg.
• Maart: Laatste maand voor snoei en planten.
• Mei: Eerste knoppen; let op bladluizen op de jonge scheuten.
• Juni: Bloei: bijen en zweefvliegen op de bloemen.
• September: Bottels kleuren rood.
• Oktober: Bottels plukken voor thee of jam.
• November: Planten; bottels laten hangen voor de vogels.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Rozenbottels voor thee en jam, na het verwijderen van de pitten en haartjes.

Voor de natuur

Bloemen voor insecten, bottels voor vogels; ideaal in een gemengde haag.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (juni)

Pluk in juni op een droge ochtend een deel van de bleekroze bloemblaadjes; laat genoeg bloemen staan voor bottels en insecten. Ze zijn eetbaar en geven een lichte rozengeur aan siroop, suiker of een salade.

Vruchten (september–november)

Rozenbottels oogst je vanaf eind september, als ze helderrood en nog stevig zijn, of na de eerste vorst, als ze zachter en zoeter zijn. Ze zijn rijk aan vitamine C en geven thee, siroop, moes en confituur. De pitjes met hun jeukende haartjes moeten er altijd uit.

Bewaring

Droog gehalveerde, ontpitte bottels op een rooster of in de oven op 40 à 50 °C tot ze hard zijn, en bewaar ze in een gesloten pot. Hele bottels kan je invriezen; dat maakt ze ook zachter. Bloemblaadjes droog je los op papier in de schaduw.

Fermenteren

Rozenbottelwijn is een oud huisrecept op het platteland: de bottels worden met suiker, water en gist vergist.

Let op: De pitjes zitten in een laagje fijne haartjes die mond, keel en darmen irriteren (vroeger maakten kinderen er jeukpoeder van): verwijder ze zorgvuldig en zeef thee en siroop door een fijne doek of koffiefilter. Pluk alleen bottels van wilde of onbespoten rozen, weg van drukke wegen. Verwar de rode bottels niet met de giftige bessen van bijvoorbeeld kardinaalsmuts, taxus of kamperfoelie.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Rozenbottelthee (Thee · 1 theepot (± 4 koppen) · 5 min + 10 min koken)
• Rozenbottelsiroop (Siroop · ± 750 ml · 1 uur + 2 keer uitlekken)
• Rozenblaadjessuiker (Andere · ± 250 ml · 20 min + 1–2 dagen drogen)
• Rozenbottelsoep (Gerecht · 4 porties · 1 uur)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Lieveheersbeestjes

Bladluizen op de plant zijn voedsel voor lieveheersbeestjes en hun larven.

Wist je dat?

• Van de haartjes in de rozenbottels maakten kinderen vroeger jeukpoeder.
• Veel tuinrozen staan geënt op een onderstam van hondsroos: wilde scheuten aan de voet van een tuinroos zijn vaak hondsroos.
• De naam ‘canina’ (van de hond) zou komen van het oude geloof dat de wortel hielp tegen hondsdolheid.
• De naam hondsroos zou teruggaan op de Romeinse schrijver Plinius: volgens hem hielp de wortel tegen de beet van een dolle hond.
• De rode, harige bollen die je soms op de takken ziet, zijn gallen van een galwesp. Ze heten ‘slaapappels’: vroeger legde men ze onder het kussen om goed te slapen.