Zwarte walnoot

Hoe herken je een zwarte walnoot?

Groeivorm

Grote boom van 20–30 m hoog en 15–20 m breed met een brede, ronde kroon en een rechte stam.

Blad

Oneven geveerd, 30–60 cm lang, met 15–23 gezaagde blaadjes; aromatisch bij kneuzen, geel in de herfst, valt vroeg.

Bloem

In mei hangende mannelijke katjes tot 10 cm en kleine vrouwelijke bloemetjes op dezelfde boom; wind bestuift.

Vrucht

Ronde, groene bolster van 4–6 cm met een zeer harde, diep gegroefde noot, in oktober rijp.

Schors en wortels

Donkerbruine tot zwarte, diep gegroefde schors; diepe penwortel; wortels en bladeren bevatten juglon.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: september–oktober · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: juli–augustus

Waarom in je tuin?

• Een indrukwekkende schaduwboom en landschapsboom voor een grote tuin of park.
• De noten zijn eetbaar en hebben een rijke, aardse smaak, krachtiger dan die van de gewone walnoot.
• Het donkere hout is een gewilde houtsoort voor meubels en andere bijzondere voorwerpen.
• Mooi geveerd blad dat aromatisch ruikt en in de herfst geel kleurt.
• Eekhoorns, vogels en andere dieren profiteren van de noten.

Waar staat een zwarte walnoot graag?

• Volle zon; in de schaduw groeit hij slecht en vormt hij geen noten.
• Diepe, voedzame, doorlatende grond: leem of klei, ook zand als die vochtig genoeg is; zuur tot kalkrijk.
• Gewoon vochtig; bij droogte houdt hij het langer vol, maar jonge bomen hebben dan water nodig.
• Geef hem 15–20 m ruimte rond de stam, zeker ten opzichte van gebouwen, moestuin, fruitbomen en vaste planten die gevoelig zijn voor juglon.

Licht

Zon

Grondsoort

Zand, leem of klei

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal

Grootte

25 m hoog, 20 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Hosta: Wordt vaak genoemd als tolerant voor juglon en groeit goed in de halfschaduw onder de boom.
• Ooievaarsbek: Een stevige bodembedekker die vaak goed onder noten groeit.
• Varens: Een frisse onderbeplanting die onder noten doorgaans niet klaagt.
• Narcis: Voorjaarsbollen bloeien voor de boom in blad komt.
• Sneeuwklokje: Een vroege bloeier die onder de nog kale boom een tapijt vormt.

Hoe en wanneer plant je een zwarte walnoot?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of in oktober–december, als de grond niet bevroren of drassig is.
2. Kies een jonge boom: door de diepe penwortel verplant een oudere boom slecht.
3. Graaf een diep plantgat, twee tot drie keer zo breed als de kluit, en rul de bodem los.
4. Zet de boom even diep als in de pot of kweek, met de wortelhals op grondniveau. Plaats een paal en bind de boom losjes vast.
5. Geef meteen 20–30 liter water en leg een laag mulch rond de voet, zonder de stam te raken.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte wekelijks een flinke gietbeurt. Daarna redt de boom zich meestal zelf.

Bemesten

Meestal niet nodig. Op arme grond kan een schep compost in het voorjaar helpen.

Mulchen

Een laag bladcompost of schors rond de jonge boom houdt de grond vochtig; houd de stam vrij.

Oogst

Noten oprapen als ze in september–oktober vallen. Draag handschoenen: de bolster kleurt handen en kleren donkerbruin. Verwijder de bolster, spoel de noten schoon, laat ze twee tot drie weken luchtig drogen en bewaar ze droog.

Bladeren

Composteer het blad apart en gebruik het pas als het volledig verteerd is; vers blad en bolsters bevatten juglon.

Tip: Plant de boom ver van de moestuin en fruitbomen en kies onder de kroon voor tolerante planten zoals hosta en ooievaarsbek. Composteer het blad apart.

Wanneer snoei je een zwarte walnoot?

Snoeimaanden: juli–augustus.

Wanneer: In de zomer of begin herfst (juli–augustus), als de boom in blad staat. Snoei hem niet in de winter of het voorjaar.

Hoe:

• Jonge boom: kies één rechte leider en verwijder concurrerende toppen.
• Haal dode, beschadigde en kruisende takken weg.
• Til de kroon geleidelijk op door onderste takken jaar na jaar weg te nemen als je een hoge stam wilt.
• Houd sneden klein; laat grote ingrepen aan een boomverzorger over.

Let op: Snoei niet in de winter of het voorjaar: dan bloedt de boom sterk. Laat snoei van grote bomen over aan een vakman.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaad

Zaai verse noten in de herfst 5–8 cm diep op de definitieve plek of in een diepe pot, en bescherm ze tegen eekhoorns en muizen. Of bewaar ze koel en vochtig in zand en zaai in het voorjaar. De zaailing draagt pas na vele jaren noten.

Enten

Bijzondere rassen met betere noten worden geënt door een kweker; thuis is dat moeilijk.

Hoe komt een zwarte walnoot de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −35 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Jonge bomen: houd paal en band in orde en leg een laag mulch rond de voet.
• Bescherm de stam van jonge bomen tegen konijnen en hazen met een stamkoker.

Ziektes en plagen

• Kwijnende planten eronder: Tomaat, aardappel, appel, berk, rhododendron en vele andere planten groeien slecht in de wortelzone door juglon. Plant gevoelige planten ver weg of kies tolerante soorten.
• Bladvlekken: Donkerbruine vlekken op het blad en vroege bladval in natte jaren. Ruim het gevallen blad op; een gezonde boom kan dit meestal hebben.
• Bladluis en honingdauw: Kleverig blad en zwarte roetdauw in de zomer. Zet geen auto of tuinmeubilair onder de boom; natuurlijke vijanden zoals lieveheersbeestjes ruimen de luizen op.
• Eekhoorns: Ze halen noten weg voor je ze hebt kunnen oogsten. Raap noten vroeg op.
• Bloeden: Een wond uit het voorjaar lekt sap. Snoei dus enkel in de zomer.

Het jaar rond

• Maart: Planten. Compost of mulch aanbrengen.
• April: Planten of verplanten. Het blad komt nog niet.
• Mei: Bloei met hangende katjes. Het blad loopt laat uit.
• Juni: Jonge bomen water geven bij droogte.
• Juli: Zomersnoei van dode of ongewenste takken.
• Augustus: Snoei afronden. Water geven bij droogte.
• September: De eerste noten vallen. Oprapen.
• Oktober: Noten oogsten, ontdoen van de bolster en laten drogen. Planten.
• November: Bladval: blad opruimen of apart composteren. Noten droog bewaren.
• December: Rust. Planten kan zolang de grond niet bevroren is.

Eetbaar en bruikbaar

Noten (september–oktober)

De zwarte walnoot is een boom van 20–30 m: enkel iets voor een grote tuin, een park of een weide, ver van de moestuin. In september en oktober vallen de ronde, groene bolsters met de noot erin; raap ze geregeld, voor de eekhoorns ze weghalen. Haal de bolster er binnen een paar dagen af, voor hij zwart en week wordt: rol de noten met je schoen over een harde ondergrond, of trap de bolster los, met stevige handschoenen aan. De dop is veel harder dan die van de gewone walnoot: kraak hem met een hamer op een stevige ondergrond of in een bankschroef, en pulk de kern eruit met een notenprikker. Het is wat werk, maar de kern smaakt rijker en krachtiger dan die van de gewone walnoot, met een aardse toets. Gebruik hem in cake, koekjes, brood, ijs of salades, of gekarameliseerd.

Bewaring

Spoel de ontbolsterde noten in een emmer water en gooi de drijvers weg: die zijn vaak leeg of slecht. Laat de andere twee à drie weken drogen in één laag op een rooster of in een open kist, op een droge, luchtige plek uit de zon. In de dop blijven ze dan een jaar goed, koel en droog. Gekraakte kernen worden snel ranzig: bewaar ze in een gesloten pot in de koelkast, een paar maanden, of in de diepvries, tot een jaar.

Let op: De bolster eet je niet: hij kleurt handen, kleren, stenen en houten vloeren dagenlang donkerbruin, dus draag handschoenen en werk buiten. Gooi noten weg die beschimmeld, zwart, verschrompeld of ranzig zijn, en laat geen beschimmelde noten of bolsters slingeren waar honden ze kunnen eten: ze kunnen er ziek van worden. Walnoten zijn een bekende oorzaak van notenallergie. Blad, bolsters en wortels bevatten juglon, dat veel planten remt: leg bolsters en blad niet als mulch in de moestuin en composteer ze apart. Zaagsel en spaanders van het hout zijn schadelijk voor paarden: gebruik ze nooit als strooisel in een paardenstal.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Bananenbrood met zwarte walnoten (Gerecht · 1 cake (± 10 sneden) · 20 min + 1 uur oven)
• Gekarameliseerde zwarte walnoten (Andere · 1 kommetje · 15 min)

Wist je dat?

• De Romeinse schrijver Plinius de Oudere schreef al dat de schaduw van de walnoot andere planten schaadt.
• De geslachtsnaam Juglans komt van het Latijn ‘Iovis glans’, ‘eikel van Jupiter’, een oude naam voor de walnoot.
• Het donkerbruine hout is zeer gewild voor meubels en geweerkolven.