Schisandra

Hoe herken je een schisandra?

Groeivorm

Bladverliezende slingerplant van ongeveer 6 m hoog en 1,5–2 m breed. De stengels winden zich om een steun.

Blad

Ovaal tot elliptisch, 5–10 cm, glanzend groen met een fijn getande rand; ruikt naar citroen als je het kneust.

Bloem

Klein, wasachtig en komvormig, roomwit tot lichtroze en zacht geurend, aan lange steeltjes in april–mei. Mannelijke en vrouwelijke bloemen zitten meestal op aparte planten.

Vrucht

Lange, hangende trosjes van kleine, glanzend rode bessen, rijp in augustus–september.

Wortels

Ondiep en vertakt; ze houden van een koele, vochtige voet.

Bloei: april–mei · Oogst en vruchten: augustus–september · Planten: maart–april en oktober · Snoeien: februari–maart en juli

Waarom in je tuin?

• Een sierlijke klimplant voor halfschaduw en schaduw, met geurende bloemen in het voorjaar.
• Trosjes rode bessen in de nazomer, mooi om te zien en lekker in sap, siroop of thee.
• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C.
• Neemt weinig grondplaats in: ideaal voor een pergola, een schutting of langs een oude boomstam.
• Een bijzondere plant die je zelden ziet, en de smaak van de bessen verrast iedereen.

Waar staat een schisandra graag?

• Halfschaduw of lichte schaduw; de voet liefst in de schaduw, de top mag wat zon krijgen. Volle middagzon verbrandt het blad.
• Humusrijke, losse grond: zand of leem, zuur tot neutraal. Kalkrijke of zware, natte grond verdraagt hij slecht.
• Normaal vochtig: de grond mag nooit lang uitdrogen.
• Geef een stevige paal, draden of een pergola om rond te winden.
• Plant voor vruchten een mannelijke en een vrouwelijke plant op 1,5–2 m van elkaar.

Licht

Halfschaduw en schaduw

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

6 m hoog, 2 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Kiwibes: Nog een winterharde klimplant met eetbare vruchten, waarvoor je meestal ook mannelijke en vrouwelijke planten nodig hebt.
• Klimhortensia: Een zelfhechtende klimplant voor dezelfde halfschaduw, met witte bloemschermen in juni.
• Varens: Een koele, groene voet in de schaduw.
• Rododendron: Houdt van dezelfde zure, humusrijke grond.
• Hosta: Grote bladeren die de voet koel en beschaduwd houden.

Hoe en wanneer plant je een schisandra?

Planten in maart–april en oktober.

1. Plant in maart–april of in oktober, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er flink wat bladaarde of compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot, vlak naast de steun, en leid de stengels ernaartoe.
4. Plant mannelijke en vrouwelijke planten op 1,5–2 m van elkaar.
5. Geef een flinke gieter water, ook als het regent.
6. Leg een dikke mulch van bladcompost of houtsnippers om de voet koel en vochtig te houden.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar geregeld; daarna bij droogte, want hij verdraagt geen uitdroging.

Bemesten

In maart een laag compost of bladaarde.

Mulchen

Elk voorjaar een dikke laag bladcompost of houtsnippers over de voet.

Steun

Leid jonge stengels in het voorjaar om de steun; daarna winden ze zich zelf.

Oogsten

Pluk de trosjes in augustus–september als de bessen helderrood en zacht zijn.

In de keuken

De bessen zijn erg zuur en bijzonder van smaak: gebruik ze in sap, siroop, thee of gelei, of droog ze. In Korea maakt men er een frisse, roze drank van.

Tip: Laat hem langs een oude boom of een paal in de halfschaduw slingeren en houd de voet koel met een dikke mulch van bladcompost. Plant een mannelijke en een vrouwelijke plant samen voor bessen.

Wanneer snoei je een schisandra?

Snoeimaanden: februari–maart en juli.

Wanneer: In februari–maart, voor hij uitloopt. Snoeien is niet strikt nodig, maar houdt hem in toom.

Hoe:

• Knip dode, zwakke en verwarde stengels weg.
• Kort te lange zijscheuten in tot een paar knoppen.
• Haal oude stengels die nauwelijks nog bloeien aan de voet weg.
• Knip in de zomer scheuten in die te ver uitgroeien.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

In juni–juli halfrijpe stekken van 10–15 cm nemen en in vochtige stekgrond onder plastic zetten.

Afleggen

Een lage stengel in het voorjaar in de grond vastpinnen; na een jaar loskoppelen.

Zaad

Zaai vers zaad in de herfst in een pot buiten; het heeft een koude periode nodig en kiemt traag en ongelijk. Je weet pas na jaren welk geslacht de zaailing heeft.

Hoe komt een schisandra de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Volledig winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• Jonge scheuten kunnen bij late nachtvorst in april bevriezen; ze lopen meestal opnieuw uit.
• In een pot: zet hem tegen een muur en houd de grond licht vochtig, ook in de winter.

Ziektes en plagen

• Geen vruchten: Er staat alleen een mannelijke of alleen een vrouwelijke plant. Plant een plant van het andere geslacht in de buurt.
• Verbrand blad: Bruine bladranden in de volle zon of bij droogte. Zet de voet in de schaduw en geef water.
• Geel blad: Gele bladeren met groene nerven op kalkrijke grond. Mulch met bladaarde en geef regenwater.
• Slakken: Vreten jonge scheuten aan de voet in het voorjaar. Raap ze ’s avonds op.
• Trage start: De eerste jaren groeit hij traag; daarna gaat het sneller. Geduld en een vochtige voet.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: dode en verwarde stengels weg, zijscheuten inkorten.
• Maart: Planten. Compost en mulch geven.
• April: Planten. Bloei begint. Jonge stengels om de steun leiden.
• Mei: Bloei; de bloemen geuren. Water geven bij droogte.
• Juni: Water geven bij droogte. Mulch aanvullen.
• Juli: Stekken nemen. Te lange scheuten inkorten.
• Augustus: De bessen kleuren rood. Eerste trosjes oogsten.
• September: Oogsten. Sap of siroop maken.
• Oktober: Planten. Zaad buiten zaaien.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (augustus–september)

Voor bessen heb je meestal een vrouwelijke en een mannelijke plant nodig: enkel de vrouwelijke draagt. Pluk de hangende trosjes in augustus en september, als de bessen helderrood en zacht zijn. Rauw smaken ze heel zuur en tegelijk wat zoet, zout, bitter en scherp: in het Chinees heten ze de vrucht van de vijf smaken. Eet er vers hooguit een paar; meestal maak je er een siroop of een koude drank van, of je droogt ze. Leg de bessen daarvoor in één laag op een rooster op een warme, luchtige plek, of in de oven op 40–50 °C met de deur op een kier, tot ze hard en donkerrood zijn. In Korea laat men gedroogde bessen een nacht in koud water trekken: zo krijg je een frisse, roze drank.

Bewaring

Verse bessen houden een paar dagen in de koelkast. Gedroogde bessen blijven een jaar goed in een gesloten pot, koel en donker. De siroop houdt een half jaar in de koelkast.

Let op: Gebruik schisandra met mate, als vrucht voor een drankje of een scheutje siroop, en niet elke dag in grote hoeveelheden: te veel kan je maag van streek brengen. Niet tijdens de zwangerschap of de borstvoeding en niet voor jonge kinderen. Neem je geneesmiddelen, vraag dan eerst raad aan je arts of apotheker, want schisandra kan de werking van sommige geneesmiddelen beïnvloeden. Kauw de zaadjes niet stuk: ze zijn bitter.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Schisandrasiroop (Siroop · ± 500 ml · 20 min + 6 weken)
• Koude schisandradrank (omija-cha) (Thee · 4 glazen · 10 min + 12 uur trekken)

Wist je dat?

• In het Chinees heet de bes wuweizi, ‘vrucht van de vijf smaken’, omdat ze zoet, zuur, zout, bitter en scherp tegelijk smaakt.
• In het Russisch heet hij limonnik, naar de citroengeur van blad en stengels.
• Hij hoort bij een oude plantenfamilie waartoe ook de steranijs behoort.