Kiwibes

Hoe herken je een kiwibes?

Groeivorm

Krachtige slingerplant van 6–10 m, die zich om draden, palen en takken windt.

Blad

Verspreid, 8–12 cm, eirond tot breed elliptisch met een spitse top, fijn en scherp gezaagd, glanzend en kaal; bladsteel vaak rood.

Stengels

Gladde, bruine slingerstengels (niet behaard) met gekamerd merg; oude stammen met afschilferende schors.

Bloem

Witte, geurende bloemen (2 cm) met donkere helmknoppen, mei–juni; meestal mannelijke en vrouwelijke planten.

Vrucht

Gladde, groene (bij sommige rassen rode) vruchtjes van 2–3 cm in trosjes, september–oktober; je eet ze met schil en al.

Verschil met de kiwi

De kiwi heeft groter, rond blad aan roodbruin behaarde stelen en grote, harige kiwi’s.

Verschil met de wijnstok

De wijnstok heeft gelobd blad, ranken en druiven in trossen.

Bloei: juni · Oogst en vruchten: september–oktober · Snoeien: juli en december–februari

Herkennen per kenmerk: Slingerende klimplanten

Lijkt op, maar is het niet

• Kiwi Actinidia deliciosa: groter, rond blad aan roodbruin behaarde stelen en grote, harige kiwi’s. Verschil met kiwi
• Wijnstok Vitis vinifera: gelobd blad, ranken en druiven in trossen. Verschil met wijnstok

Waarom in je tuin?

• Zoete minikiwi’s die je zonder te schillen uit de hand eet.
• Veel winterharder dan de kiwi: hij verdraagt tot −25 °C.
• Een snelle, dichte groene dekking voor een pergola, hek of stevige draad.
• Witte, geurende bloemen in mei–juni.

Waar staat een kiwibes graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon rijpen de vruchten zoeter.
• Humusrijke, goed doorlatende grond die niet uitdroogt; geen natte voeten.
• Een stevige steun is nodig: een pergola, hek of gespannen draden, want een volwassen plant is zwaar.
• Niet tegen een boom: hij windt zich om stammen en takken en kan een jonge boom insnoeren.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

8 m hoog, 4 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Kiwi: Zijn grotere, minder winterharde familielid: samen op een pergola heb je kleine en grote kiwi’s.
• Wijnstok: Groeit op dezelfde pergola en snoei je op dezelfde manier.
• Japanse wijnbes: Nog een bijzondere bes voor de fruittuin, met rode, zoete vruchtjes in de zomer.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Slingert zich rond jonge bomen en struiken en kan ze verwurgen: eenstijlige meidoorn, boswilg, japanse sierkers, judasboom, chinese waaierpalm, olijfboom

Hoe en wanneer plant je een kiwibes?

1. Plant in het voorjaar (april–mei), na de strengste vorst.
2. Koop een vrouwelijke plant (zoals ‘Weiki’) en een mannelijke, of het zelfbestuivende ras ‘Issai’. Eén mannetje volstaat voor zes à acht vrouwtjes.
3. Zet de planten 3–4 m uit elkaar, de mannelijke in de buurt van de vrouwelijke.
4. Zet ze even diep als in de pot, leid ze met een stok naar de steun en geef ruim water.

Verzorgen

Water

Regelmatig in droge zomers: de ondiepe wortels drogen snel uit.

Mulchen

Een laag compost of stro houdt de wortels koel en vochtig.

Aanbinden

Leid jonge scheuten in de goede richting en bind ze vast voor ze in elkaar draaien.

Oogsten

Pluk in september–oktober als de vruchtjes zacht aanvoelen; stevig geplukte vruchten rijpen binnen enkele dagen na. Ze rijpen niet allemaal tegelijk.

Tip: Pluk een deel van de trossen nog stevig en bewaar ze in de koelkast: zo heb je wekenlang minikiwi’s, die je telkens een dag op het aanrecht laat narijpen.

Wanneer snoei je een kiwibes?

Snoeimaanden: juli en december–februari.

Wanneer: In de winterrust (december–februari), en in juli de lange ranken.

Hoe:

• Snoei als een druif: laat een stevig gestel staan en knip in de winter de zijtakken die gedragen hebben terug tot 2–3 knoppen.
• Kort in juli de ranken voorbij de vruchten in, en haal lange ranken weg die niets dragen.
• Knip ook scheuten weg die naar bomen, goten of dakpannen slingeren.

Let op: Niet in de lente snoeien: dan bloedt hij.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Neem in de zomer halfhoutige stekken van een vrouwelijke of mannelijke plant: zo weet je zeker welk geslacht de nieuwe plant heeft.

Afleggen

Leg een lange rank op de grond en dek een stuk af met aarde; na een jaar knip je hem met wortels los.

Hoe komt een kiwibes de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Zeer winterhard: hij verdraagt tot −25 °C.
• Late nachtvorst in april–mei bevriest de jonge scheuten en bloemknoppen: dek een kleine plant dan af met vlies.

Ziektes en plagen

• Geen vruchten: Geen mannelijke plant in de buurt, een te jonge plant, of bevroren bloemknoppen. Kijk na of je een vrouwelijke en een mannelijke plant hebt, of kies ‘Issai’.
• Late vorst: Bruine, slappe jonge scheuten na een vriesnacht in het voorjaar. Knip ze weg; de plant loopt opnieuw uit, maar bloeit dat jaar minder.
• Te uitbundig: Lange ranken overwoekeren pergola, goot of bomen in de buurt. Snoei in de winter en in juli.
• Wortelrot: Gele bladeren en afstervende ranken in grond die lang nat blijft. Plant op een goed doorlatende plek.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei: gedragen zijtakken terugknippen tot 2–3 knoppen.
• Februari: Wintersnoei afronden, voor het sap gaat stromen.
• April: Planten; jonge scheuten beschermen tegen nachtvorst.
• Mei: De bloei begint; nieuwe scheuten aanbinden.
• Juni: Water geven bij droogte; mulchen.
• Juli: Zomersnoei: ranken inkorten voorbij de vruchten.
• September: Oogst: zachte vruchtjes plukken.
• Oktober: Laatste vruchtjes plukken, voor de vorst.
• December: Wintersnoei kan beginnen.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Zoete, gladde minikiwi’s die je met schil en al eet; oogst in september–oktober.

Tuin en landschap

Krachtige, zeer winterharde klimmer voor een pergola, hek of stevige draad.

Let op: Je hebt een vrouwelijke en een mannelijke plant nodig, tenzij je een zelfbestuivend ras zoals ‘Issai’ kiest. Eén mannetje volstaat voor zes à acht vrouwtjes.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (september–oktober)

Pluk kiwibessen in september–oktober, als de vruchtjes volgroeid zijn en de zaadjes bij het doorsnijden donker (bruin tot zwart) zijn; de vrucht is dan nog stevig en nog niet zoet. Ze rijpen na: laat ze 1 à 2 weken op kamertemperatuur liggen, tot ze licht meegeven. Dan zijn ze zoet en aromatisch. Laat je ze liever aan de plant rijpen, pluk ze dan zodra ze zacht beginnen te worden, maar haal alles binnen vóór de eerste strenge nachtvorst, want vorst beschadigt de vruchten. Leg een appel of banaan in de zak om het narijpen te versnellen. Je eet ze met schil en al: ze zijn glad, zonder haartjes.

Bewaring

Stevige kiwibessen houden enkele weken in de koelkast; laat ze daarna op kamertemperatuur narijpen. Rijpe vruchten eet je binnen enkele dagen. Je kan ze ook invriezen: leg de hele vruchten in één laag op een bakplaat en doe ze daarna in een zak. Confituur houdt een jaar en gedroogde kiwibessen een half jaar.

Let op: Kiwi is een bekend allergeen: stop met eten als je jeuk, tintelingen of zwelling in mond of keel krijgt. Eet alleen de vruchten, geen bladeren of stengels. Verwar de groene vruchtjes niet met de groene, onrijpe bessen van andere klimplanten, zoals bitterzoet of heggenrank, die giftig zijn: kiwibessen zijn gladde, groene, langwerpige vruchtjes van 2–3 cm met groen vruchtvlees vol kleine zwarte zaadjes. Veel rauwe, nog harde kiwibessen in één keer kunnen een prikkelend gevoel in de mond geven. Gooi beschimmelde vruchten weg. Was de vruchten, pluk niet van bespoten planten en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Kiwibessenconfituur (Jam · ± 4 potjes van 250 ml · 40 min + 30 min rusten)
• Kiwibessensorbet (Gerecht · 4 porties · 15 min + 4 uur invriezen)
• Gedroogde kiwibessen (Gedroogd · ± 100 g gedroogd fruit · 8–12 uur)
• Kiwibessensalsa met rode ui en limoen (Gerecht · 4 porties (bij vis of kip) · 15 min)

Wist je dat?

• Veel winterharder dan de kiwi: hij verdraagt tot −25 °C. Alleen late nachtvorst kan de jonge scheuten in de lente doen bevriezen.
• Arguta betekent ‘scherp getand’, naar de fijn en scherp gezaagde bladrand.
• In de winkel heet hij ook minikiwi, en in Frankrijk kiwaï.