Aalbes

Hoe herken je een aalbes?

Groeivorm

Stekelloze struik van 1–1,5 m met 6–8 rechtopgaande gesteltakken, vaak op een kort stammetje.

Blad

Verspreid, 3–5-lobbig, 4–8 cm, gezaagd; geurloos.

Schors

Grijsbruin en glad.

Bloem

Hangende trossen groengele bloempjes in april.

Vrucht

Trossen glanzend rode of witte bessen in juni–juli.

Verschil met de zwarte bes

De zwarte bes heeft sterk geurend blad en zwarte bessen.

Verschil met de kruisbes

De kruisbes heeft stekels en grote, losse bessen.

Bloei: april · Oogst en vruchten: juni–juli · Snoeien: juli en november–februari

Herkennen per kenmerk: Hangende bloemtrossen · Rode bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Zwarte bes Ribes nigrum: sterk geurend blad en zwarte bessen. Verschil met zwarte bes
• Kruisbes Ribes uva-crispa: stekels en grote losse bessen. Verschil met kruisbes

Waarom in je tuin?

• Trossen rode of witte bessen in juni–juli, vers, in gelei of op taart.
• Zelfbestuivend: één struik geeft al een mooie oogst.
• Groeit in zon en halfschaduw en neemt weinig plaats in, zeker als snoer langs een draad.
• Inheems, volledig winterhard en betrouwbaar, jaar na jaar.

Waar staat een aalbes graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon worden de bessen zoeter.
• Elke goede tuingrond die vocht vasthoudt maar niet nat blijft.
• Reken op 1,2–1,5 m tussen de struiken; als snoer langs een draad of muur volstaat 40 cm.
• Beschut tegen koude wind: de bloesem in april is gevoelig voor nachtvorst.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

1,5 m hoog, 1,2 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Kruisbes: Samen in een bessenhoek: dezelfde grond en hetzelfde snoeimoment.
• Zwarte bes: Vult de bessenhoek aan met zwarte bessen in juli, al snoei je hem anders.
• Framboos: Een fruitrij met bessen en frambozen van juni tot in de herfst.
• Goudsbloem: Bloeit lang tussen de struiken en lokt zweefvliegen, die bladluizen eten.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Liever niet bij

• Dennenblaasroest wisselt tussen bessen en deze den: weymouthden

Hoe en wanneer plant je een aalbes?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of uit pot.
2. Meng wat compost door de grond en zet de struik even diep als hij stond: een aalbes groeit op een kort stammetje, anders dan de zwarte bes.
3. Knip na het planten elke tak met de helft in, tot op een knop die naar buiten wijst.
4. Kies eventueel twee rassen voor een langere oogst, zoals ‘Jonkheer van Tets’ (vroeg) en ‘Rovada’ (laat, lange trossen).

Verzorgen

Water

Bij droogte als de bessen zwellen; droge grond geeft kleine bessen.

Mulchen

Bedek de grond in het voorjaar met compost of stro. De wortels zitten ondiep: schoffel niet diep.

Bemesten

In maart wat compost of organische bessenmest onder de struik.

Vogels

Leg een net over de struik zodra de bessen kleuren; merels zijn er dol op.

Oogsten

Pluk hele trossen als ook de onderste bessen van de tros gekleurd zijn.

Tip: Pluk aalbessen per tros en ris ze pas in de keuken met een vork van de steeltjes: zo blijven ze heel.

Wanneer snoei je een aalbes?

Snoeimaanden: juli en november–februari.

Wanneer: In de winter, met een lichte zomersnoei na de oogst.

Hoe:

• Houd 6–8 gesteltakken op een kort stammetje, met een open midden zodat er licht in de struik komt.
• Kort in de winter de zijtakken in tot 1–2 knoppen: zo vormen zich korte vruchttakjes.
• Zaag takken ouder dan 4 jaar weg en laat een sterke jonge scheut in de plaats komen.
• Knip na de oogst de nieuwe zijscheuten in tot 4–5 blaadjes, voor meer licht en lucht.

Let op: Snoei een aalbes niet zoals een zwarte bes: ze draagt vooral op korte vruchttakjes op het oudere hout en aan de voet van de scheuten van vorig jaar.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Winterstekken

Snijd in november stekken van 25–30 cm van eenjarige takken. Haal alle knoppen weg behalve de bovenste 3–4, zodat er een stammetje ontstaat, en steek ze voor de helft in de grond; na een jaar zijn ze geworteld.

Afleggen

Buig een lage tak naar de grond en dek hem af met aarde; na een jaar kan je hem losknippen en verplanten.

Hoe komt een aalbes de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De winter is de tijd voor de vormsnoei en om nieuwe struiken te planten, bij zacht weer.
• Dreigt er nachtvorst als de struik in april bloeit, leg er dan een vlies over.

Ziektes en plagen

• Bessenbladluis: Rode of gele blazen op het blad in het voorjaar. Weinig schadelijk; knip sterk aangetaste scheuttoppen weg bij de zomersnoei.
• Bladvlekken: Bruine vlekjes en vroege bladval in de zomer. Ruim het afgevallen blad op en houd de struik open.
• Bessenbladwesp: Groene, zwartgestippelde larven vreten in mei–juni de bladeren kaal, van binnen naar buiten. Kijk geregeld onder de bladeren en pluk ze weg.
• Vogels: Merels en lijsters halen de bessen weg. Leg tijdig een net over de struik.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei bij zacht weer.
• Februari: Wintersnoei afronden; planten kan nog.
• Maart: Compost en mulch onder de struik.
• April: Bloei: let op nachtvorst.
• Mei: Onder de bladeren kijken naar larven van de bessenbladwesp.
• Juni: Net over de struik; eerste bessen oogsten.
• Juli: Oogst; daarna lichte zomersnoei.
• November: Planten en stekken; de wintersnoei kan beginnen.
• December: Wintersnoei.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Rode en witte bessen, vers, in gelei of op taart.

Let op: Tussengastheer van dennenblaasroest (weymouthden).

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (juni–juli)

Pluk rode en witte bessen per tros als alle bessen kleur hebben en glanzen; ze kunnen daarna nog een week of twee aan de struik hangen. Ris ze met een vork van de steeltjes. Vers met wat suiker, op taart, in gelei, sap of siroop, of in een frisse saus bij wild.

Bewaring

Een paar dagen in de koelkast. Invriezen gaat heel goed, met of zonder steeltjes. Gelei en siroop in schone, hete potten en flessen.

Let op: Aalbessen zijn veilig, maar verwar ze niet met de giftige rode bessen van onder meer kamperfoelie, kardinaalsmuts of taxus, of met de rauwe bessen van gelderse roos. Aalbes herken je aan de lange, hangende trosjes en het handvormig gelobde blad.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Aalbessengelei (Gelei · ± 4 potten · 45 min + 3 uur uitlekken)
• Rodebessensiroop (Siroop · ± 1 liter · 40 min + 3 uur uitlekken)
• Aalbessentaart met meringue (Gerecht · 1 taart van 24 cm (8 stukken) · 45 min + 1 uur koelen en bakken)
• Aalbessenlikeur (Likeur · ± 700 ml · 20 min + 4 weken trekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Rode bessen hangen als sieraden aan de struik; een klassieker in de moestuin.
• Witte aalbessen zijn een kleurvorm van dezelfde soort; ze smaken vaak wat zachter.
• Aalbessen zijn rijk aan pectine: daarom wordt bessengelei zo makkelijk stevig.
• In het Franse Bar-le-Duc maakt men een beroemde aalbessenconfituur waarvoor de pitjes nog met de hand, met een ganzenveer, uit elke bes worden gehaald.
• Witte bessen zijn geen aparte soort: het zijn rassen van de aalbes zonder rode kleurstof.