Japanse lijsterbes

Hoe herken je een Japanse lijsterbes?

Groeivorm

Kleine boom met een smalle, opgaande kroon die met de jaren wat breder wordt; tot ongeveer 8 m hoog en 5 m breed.

Blad

Geveerd, met 11–15 smalle, spitse en gezaagde deelblaadjes; glanzend donkergroen, in de herfst rood tot paarsrood.

Bloem

Kleine witte bloempjes in platte schermen, in mei.

Vrucht

Ronde, oranjerode tot rode bessen van ongeveer 6–8 mm in grote trossen, vanaf de nazomer.

Knoppen

Glanzende, kleverige winterknoppen, die de boom ook kaal herkenbaar maken.

Wortels

Vrij ondiep: in hete, droge zomers droogt hij snel uit.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: augustus–oktober · Planten: maart–april en oktober–december · Snoeien: december–februari

Waarom in je tuin?

• Een van de mooiste herfstkleuren onder de kleine bomen: rood, oranje en paars.
• Witte bloemschermen in mei, die bijen en andere insecten aantrekken.
• Trossen oranjerode bessen vanaf de nazomer, een feest voor merels, lijsters en soms pestvogels.
• Smal en compact: past ook in een kleinere tuin of een smalle strook.
• Weinig werk: snoeien is nauwelijks nodig.

Waar staat een Japanse lijsterbes graag?

• Zon of halfschaduw; in de zon is de herfstkleur het mooist.
• Lichte, humusrijke grond: zand of leem, liefst zuur tot neutraal. Op kalkrijke grond groeit hij minder goed.
• Normaal vochtig en goed doorlatend; hij houdt niet van lange droogte of natte voeten.
• Reken op 4–5 m ruimte; hij past goed in een smalle tuin of langs een oprit.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Zuur of neutraal

Vocht

Normaal

Grootte

8 m hoog, 5 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -30 °C)

Mooi samen met

• Struikheide: Houdt van dezelfde lichte, zure grond en bloeit in de nazomer.
• Japans bosgras: Een zachte, goudgroene onderbeplanting die in de herfst mee kleurt.
• Japanse anemoon: Bloeit in september onder de kleurende bessen.
• Varens: Fris groen aan de voet, in de lichte schaduw van de kroon.
• Krokus: Bloeit in het voorjaar onder de nog kale boom.

Hoe en wanneer plant je een Japanse lijsterbes?

Planten in maart–april en oktober–december.

1. Plant in maart–april of van oktober tot december, als de grond niet bevroren of te nat is.
2. Graaf een plantgat twee keer zo breed als de kluit en meng wat bladaarde of compost door de uitgegraven grond.
3. Zet de boom even diep als hij in de pot of de kwekerij stond: de wortelhals blijft op grondniveau.
4. Sla een schuine boompaal aan de windkant en bind de stam losjes vast.
5. Druk de grond goed aan en geef meteen een paar emmers water.
6. Leg een laag mulch van bladcompost of houtsnippers rond de voet, zonder de stam te raken.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar regelmatig water geven bij droogte. Ook later in lange droge periodes een extra emmer.

Bemesten

Een laag compost of bladaarde in het voorjaar volstaat.

Mulchen

Elk voorjaar een laag bladcompost of houtsnippers houdt de ondiepe wortels koel en de grond licht zuur.

Bessen

Laat ze hangen: ze zijn voedsel voor de vogels.

Boomspiegel

Hou de eerste jaren de grond rond de stam vrij van gras.

Tip: Plant hem waar je de herfstkleur van dichtbij ziet, bijvoorbeeld vanuit het raam. Op zwaardere of kalkrijkere grond meng je bij het planten bladaarde door de grond en mulch je elk jaar met bladcompost.

Wanneer snoei je een Japanse lijsterbes?

Snoeimaanden: december–februari.

Wanneer: Snoeien is nauwelijks nodig. Moet het toch, doe het dan in de winterrust, van december tot februari.

Hoe:

• Verwijder dode, beschadigde of kruisende takken.
• Hou de natuurlijke, smalle vorm: kort geen takken in, maar haal ze in hun geheel weg.
• Verwijder scheuten aan de voet van de stam.
• Zaag grotere takken af net buiten de takkraag.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Pluk rijpe bessen in de herfst, haal het vruchtvlees weg en zaai het zaad meteen in een pot buiten. Het kiemt na de winterkou, soms pas na twee winters.

Enten

Rassen worden in de kwekerij geënt op een onderstam van lijsterbes; dat is werk voor de vakman.

Hoe komt een Japanse lijsterbes de winter door?

Winterhard tot −30 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −30 °C: in België is geen bescherming nodig.
• De bessen blijven vaak hangen tot de vogels ze opeten; in koude winters trekken ze soms pestvogels aan.
• In een pot: wikkel de pot in jute en zet hem beschut tegen een muur.

Ziektes en plagen

• Vuurziekte: Bloemen en scheuten worden plots zwart en verschrompelen alsof ze verbrand zijn. Snoei ruim in gezond hout weg, ontsmet het gereedschap en voer het hout af.
• Droogte: Bruine bladranden en vroege bladval in hete zomers. Geef water aan de voet en mulch.
• Bladluis: Gekrulde bladeren aan de scheuttoppen in het voorjaar. Meestal ruimen lieveheersbeestjes ze op; anders afspuiten met water.
• Geel blad: Geel blad met groene nerven op kalkrijke grond. Mulch met bladcompost; plant hem liever op lichte, zure tot neutrale grond.

Het jaar rond

• Januari: Rust. Eventueel snoeien.
• Februari: Eventueel snoeien.
• Maart: Planten. Compost en mulch geven.
• April: Planten. Jonge bomen water geven bij droogte.
• Mei: Bloei met witte schermen. Letten op bladluis.
• Juni: Water geven bij droogte.
• Juli: Bessen kleuren. Water geven bij droogte.
• Augustus: Oranjerode bessen. Vogels komen eten.
• September: Bessen. Begin van de herfstkleur.
• Oktober: Schitterende herfstkleur. Zaad oogsten en zaaien. Planten.
• November: Planten.
• December: Planten bij zacht weer. Eventueel snoeien.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (augustus–oktober)

Pluk de trossen als de bessen helder oranjerood zijn, van eind augustus tot oktober. Na de eerste nachtvorst, of na een nacht in de diepvries, zijn ze minder bitter. Gebruik ze alleen gekookt: voor gelei (samen met appel), chutney, compote of bij wild.

Bewaring

Bessen kan je met trosjes en al invriezen. Gelei en chutney houden een jaar in gesteriliseerde potten.

Let op: Rauwe lijsterbessen bevatten parasorbinezuur, dat maagklachten kan geven; door koken verdwijnt het grotendeels. Eet ze dus niet rauw, en zeef de pitjes eruit. Verwar lijsterbes niet met andere rode bessen, zoals die van taxus, gelderse roos, kamperfoelie of hulst: lijsterbes heeft geveerd blad en bessen in brede, platte trossen. Pluk ver van drukke wegen en bespoten velden, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Lijsterbessengelei (Gelei · ± 4 potjes van 250 ml · 1 uur 30 + een nacht uitlekken)
• Lijsterbes-appelchutney (Andere · ± 3 potten van 250 ml · 1 uur 15)
• Lijsterbessiroop (Siroop · ± 600 ml · 1 uur + 1 nacht invriezen)
• Fruitleer van lijsterbes en appel (Gedroogd · ± 200 g fruitleer (1 bakplaat) · 1 uur + 6–8 uur drogen)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• In Japan heet hij nanakamado, wat zoiets betekent als ‘zeven keer in de oven’: volgens de overlevering brandt het hout zelfs na zeven keer in de kachel nog niet op.
• Lijsters en merels zijn dol op de bessen; de Nederlandse naam lijsterbes verwijst daar ook naar.
• Lijsterbessen zijn familie van appel en peer: de bessen zijn botanisch eigenlijk kleine appeltjes.