Bamboe

Hoe herken je een bamboe?

Groeivorm

Groenblijvende, houtige grashalmen van 3–8 m die in een dicht bosje opschieten uit ondergrondse wortelstokken.

Blad

Smal lancetvormig, 5–15 cm, in waaiers aan dunne zijtakjes.

Halmen

Hol, met duidelijke knopen; bij Phyllostachys een groef boven elke zijtak.

Bloem

Bloeit zelden, soms na tientallen jaren.

Verschil met Fargesia

Fargesia (schermbamboe) groeit in een pol, zonder woekerende uitlopers.

Oogst en vruchten: april–juni · Snoeien: maart–april

Lijkt op, maar is het niet

• Fargesia (schermbamboe): groeit in een pol, zonder woekerende uitlopers.

Waarom in je tuin?

• Snelle, groenblijvende afscherming en windscherm, het hele jaar door.
• Ritselt in de wind en geeft de tuin een rustige, oosterse sfeer.
• De halmen zijn stevige plantenstokken.
• Een polvormende Fargesia is een groenblijvende haag zonder woekerende uitlopers.

Waar staat een bamboe graag?

• Zon tot halfschaduw, beschut tegen koude, uitdrogende oostenwind; Fargesia staat het liefst in halfschaduw.
• Elke vochtige maar goed doorlatende grond; geen natte voeten.
• Reken bij Phyllostachys op minstens 3–4 m breed, binnen een wortelscherm; Fargesia blijft veel smaller.
• Zonder wortelscherm niet bij een terras, een vijver of de perceelgrens: uitlopers kruipen onder tegels door en prikken door vijverfolie.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

6 m hoog, 4 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Japanse esdoorn: Fijn, rood of groen blad en herfstkleur naast het groenblijvende bamboescherm: samen een Japanse sfeer.
• Hemelse bamboe: Geen echte bamboe, maar wel even luchtig, met rode herfst- en winterkleur en zonder woekerende uitlopers.
• Vingerplant: Groot, glanzend, handvormig blad als contrast met de fijne bamboebladeren, ook in de schaduw.

Hoe en wanneer plant je een bamboe?

1. Plant in het voorjaar (april–mei), uit pot: dan wortelt hij voor de zomer in.
2. Graaf voor Phyllostachys eerst een wortelscherm in: een rondgaande strook stevig kunststof (HDPE) van 70 cm diep, met een naad die ruim overlapt en goed dichtgeklemd is.
3. Laat het scherm 5–10 cm boven de grond uitsteken, zodat uitlopers niet ongezien over de rand groeien.
4. Voor een haag van Fargesia: 2–3 planten per meter. Geef na het planten flink water.

Verzorgen

Water

Bamboe is dorstig: geef het eerste jaar en in droge zomers ruim water, zeker in een pot. Opgerolde bladeren zijn een teken van dorst.

Bemesten

Wat compost of een stikstofrijke mest in het voorjaar.

Blad laten liggen

Laat afgevallen blad onder de bamboe liggen: het houdt de grond vochtig en voedt de plant.

Uitlopers

Loop elk jaar in de nazomer de rand van het scherm na en steek uitlopers die erover of erbuiten groeien af met een scherpe spade.

Tip: Twijfel je, kies dan een Fargesia: die blijft in een pol en heeft geen wortelscherm nodig. Een Phyllostachys kan ook in een grote, stevige bak, maar dan moet je hem om de paar jaar delen.

Wanneer snoei je een bamboe?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: In maart–april.

Hoe:

• Zaag de oudste of dode halmen aan de grond weg; zo blijft het bosje luchtig en fris.
• Steek uitlopers die buiten het scherm komen elk jaar af.
• Wil je een lagere bamboe, knip de halmen dan net boven een knoop af; de zijtakjes worden daarna voller.

Let op: Een afgeknipte halm groeit nooit meer in de hoogte: top halmen alleen als je dat echt wilt.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Delen

Steek in maart–april, voor de nieuwe scheuten komen, een stuk met minstens 2–3 halmen en een flink stuk wortelstok af; plant het meteen en geef veel water.

Hoe komt een bamboe de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• De meeste tuinbamboes zijn bij ons winterhard. In strenge winters met koude oostenwind kan het blad verdrogen, maar de plant loopt in het voorjaar weer uit.
• Bamboe in een pot: bescherm de kluit tegen bevriezen en geef op vorstvrije dagen af en toe water, want hij verdampt ook in de winter.
• Zware sneeuw buigt de halmen om: schud ze af, dan breken ze niet.

Ziektes en plagen

• Woekerende uitlopers: Uitlopers duiken op buiten het scherm of bij de buren. Steek ze af en graaf ze uit; laat geen stuk wortelstok achter, want dat loopt opnieuw uit.
• Bamboemijt: Gele tot witte vlekjes op het blad, met fijne webjes aan de onderkant. Knip aangetaste halmen weg en houd de plant luchtig.
• Gele bladeren in het voorjaar: Normaal: bamboe vernieuwt in april–mei een deel van zijn blad. Gele bladeren in de zomer wijzen op droogte of honger: geef water en wat mest.
• Verdroogd blad na de winter: Door vorst en uitdrogende wind. Wacht af: in het voorjaar komen nieuwe bladeren; zaag alleen halmen weg die echt dood zijn.

Het jaar rond

• Maart: Snoeien: oude en dode halmen weg. Delen kan.
• April: Laatste snoeimaand; planten en delen. Normale bladwissel.
• Mei: Nieuwe scheuten schieten op; planten kan nog.
• Juni: De nieuwe halmen zijn op hoogte; water geven bij droogte.
• Augustus: Ruim water in droge zomers, zeker in potten.
• September: Rand van het wortelscherm nalopen en uitlopers afsteken.
• December: Potten beschermen tegen bevriezing.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Snelle, groenblijvende afscherming en windscherm.

Ook gebruikt voor

De halmen zijn stevige plantenstokken.

Let op: Phyllostachys woekert met ondergrondse uitlopers: plant hem alleen met een wortelscherm (70 cm diep) of kies een polvormende Fargesia.

Eetbaar en bruikbaar

Jonge scheuten (april–juni)

Steek in april–juni jonge scheuten af die 10 à 30 cm boven de grond komen, met een scherpe spade of mes net onder het maaiveld. Zo hou je meteen de uitlopers in toom. Pel de harde schutbladeren eraf tot je bij het lichte, zachte hart komt. Bij de meeste Phyllostachys-soorten zijn de scheuten eetbaar, sommige zijn bitterder dan andere. Altijd eerst koken; daarna lekker in roerbakgerechten, soep, curry of salade.

Bewaring

Rauwe scheuten worden snel taai en bitter: verwerk ze op de dag van de oogst. Gekookte, gepelde scheuten blijven een paar dagen goed in water in de koelkast (ververs het water dagelijks); je kan ze ook in stukken invriezen.

Fermenteren

In delen van Azië worden bamboescheuten traditioneel melkzuur gefermenteerd. Thuis is zuur inleggen na het koken de veiligste weg (zie recept).

Let op: Rauwe bamboescheuten bevatten een stof die in het lichaam blauwzuur vrijmaakt: eet ze nooit rauw. Snijd ze in plakjes of stukjes en kook ze minstens 20 à 30 minuten in ruim water zonder deksel; ververs het water als ze nog bitter smaken en giet het kookwater altijd weg. Gebruik alleen scheuten van bamboe die je zeker herkent en die niet bespoten werd.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Geroerbakte bamboescheuten (Gerecht · 4 personen (als bijgerecht) · 1 uur)
• Zuur ingelegde bamboescheuten (Azijn · 1 bokaal van 500 ml · 20 min + 2 dagen laten staan)
• Bamboerijst met sojasaus (takenoko gohan) (Gerecht · 4 personen · 30 min + 40 min koken + 25 min rijst)
• Gedroogde bamboescheuten (Gedroogd · ± 50 g droog · 1 uur + 8 uur drogen)

Wist je dat?

• Phyllostachys vormt lange ondergrondse uitlopers: zonder wortelscherm duikt hij ook bij de buren op.
• Een nieuwe halm bereikt in enkele weken zijn volle hoogte en dikte; daarna wordt hij nooit meer dikker.
• Sommige bamboesoorten bloeien pas na tientallen jaren, en dan overal tegelijk; na de bloei sterven de planten vaak af.
• Een nieuwe bamboehalm komt al met zijn uiteindelijke dikte uit de grond. Binnen enkele weken tot maanden schiet hij tot zijn volle hoogte op, en daarna groeit hij niet meer.
• De Chinese moso-bamboe (Phyllostachys edulis) levert zowel eetbare bamboescheuten als het materiaal voor bamboeparket.