Wijnstok

Hoe herken je een wijnstok?

Groeivorm

Houtige, rankende klimplant tot 10 m, maar meestal kort gesnoeid tegen een muur, rek of pergola.

Blad

Verspreid, 3–5-lobbig, grof getand, 10–20 cm.

Schors

Oudere stammen met in lange repen afschilferende schors.

Bloem

Kleine groenige, geurende bloempjes in trossen (juni).

Vrucht

Druiven in trossen, groen tot blauwzwart (september–oktober).

Verschil met de wilde wingerd

De wilde wingerd heeft ranken met hechtschijfjes en draagt geen druiven.

Bloei: juni · Oogst en vruchten: mei–juni en september–oktober · Snoeien: juni–juli en december–januari

Herkennen per kenmerk: Handvormig blad

Lijkt op, maar is het niet

• Wilde wingerd Parthenocissus: ranken met hechtschijfjes en geen druiven. Verschil met wilde wingerd

Waarom in je tuin?

• Eigen druiven in september–oktober, als tafeldruif, sap of zelfgemaakte wijn.
• Een groen dak over een pergola, met schaduw in de zomer en zon in de winter.
• Met schimmelresistente rassen kan het ook zonder spuiten.
• Zelfbestuivend: één plant geeft al druiven.
• Neemt weinig plaats in tegen een muur, want hij wordt kort gesnoeid.

Waar staat een wijnstok graag?

• Volle zon en warmte: tegen een zuid- of zuidwestmuur, over een pergola of in een serre.
• Goed doorlatende grond, zonder natte voeten. Eens hij goed staat, wortelt hij diep en verdraagt hij droogte goed.
• Hij klimt met ranken die zich rond dunne steunen krullen, en hecht zich niet aan de muur zelf. Span horizontale draden om de 30–40 cm, 10–15 cm van de muur, zodat er lucht achter het blad kan.
• Beschut tegen koude wind: een warme muur vervroegt de rijping.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

8 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Vijgenboom: Ook een plant voor een warme zuidmuur: samen een zuiders hoekje.
• Perzik: Een andere leiboom voor dezelfde zonnige muur.
• Rozemarijn: Een groenblijvend, geurend struikje voor de droge, warme voet van de muur.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Mag klimmen in oude, grote bomen: zomereik, grove den, gewone esdoorn, zomerlinde

Hoe en wanneer plant je een wijnstok?

1. Plant bij voorkeur in het voorjaar, na de strengste vorst.
2. Kies een ras dat buiten in onze streken rijpt en weinig gevoelig is voor schimmels, zoals de tafeldruiven ‘Boskoop Glory’ en ‘Muscat Bleu’ (blauw) of ‘Lakemont’ (wit, pitloos), of de wijndruiven ‘Solaris’ en ‘Johanniter’ (wit) en ‘Regent’ (rood).
3. Plant 20–30 cm van de muur, schuin naar de muur toe; zet een geënte plant met de entplaats boven de grond.
4. Zet een stok bij de plant en leid één sterke scheut naar de draden: dat wordt de stam.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; later alleen in lange droge periodes, en nooit over het blad.

Bemesten

In maart wat compost; te veel stikstof geeft veel blad en meer schimmel.

Trossen dunnen

Laat per scheut één of twee trossen hangen: dan rijpen ze beter.

Beschermen

Hang rond de rijpende trossen papieren zakjes of gaas tegen wespen en vogels.

Oogsten

Druiven rijpen niet na: knip een tros pas als de druiven zoet smaken.

Tip: Zet een wijnstok tegen de warmste muur van je huis: elke graad extra warmte maakt de druiven vroeger rijp en zoeter.

Wanneer snoei je een wijnstok?

Snoeimaanden: juni–juli en december–januari.

Wanneer: Wintersnoei in december–januari, zomersnoei (groene scheuten) in juni–juli.

Hoe:

• Snoei in de winter de scheuten van vorig jaar terug tot 1–2 ogen op het gesteltak.
• Knip in de zomer de dragende scheuten in tot 2 bladeren voorbij de laatste tros, en haal overbodige scheuten en dieven weg.
• Haal in juli enkele bladeren rond de trossen weg, zodat de zon en de wind erbij kunnen.

Let op: Snoei niet vanaf februari: dan ‘bloedt’ de druivelaar hevig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Winterstek

Neem bij de wintersnoei stukken eenjarig hout met 2–3 ogen, bewaar ze koel en steek ze in het voorjaar in een pot of in de grond; ze wortelen makkelijk.

Afleggen

Buig een lange scheut naar de grond en dek een stuk af met aarde: na een jaar heeft hij wortels.

Hoe komt een wijnstok de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Het hout is winterhard; de jonge scheuten zijn gevoelig voor nachtvorst in april–mei.
• Bind de stam en de gesteltakken na de wintersnoei opnieuw stevig vast.

Ziektes en plagen

• Echte meeldauw: Grijswitte, poederige laag op blad en druiven; de druiven barsten open. Kies een resistent ras en houd de plant luchtig.
• Valse meeldauw: Gele, olieachtige vlekken op het blad met wit pluis aan de onderkant, vooral in natte zomers. Haal aangetast blad weg en houd het blad droog.
• Grauwe schimmel: Grijs, pluizig rot in rijpe trossen bij nat weer. Dun de trossen en haal blad rond de trossen weg.
• Wespen en vogels: Aangevreten en leeggezogen druiven. Bescherm de trossen met papieren zakjes of gaas.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei afronden; stekhout nemen.
• Maart: Compost geven; draden en banden nakijken.
• April: Uitlopen: jonge scheuten beschermen tegen nachtvorst.
• Juni: Bloei; zomersnoei: dragende scheuten innijpen en dieven weghalen.
• Juli: Zomersnoei; trossen dunnen en blad rond de trossen weghalen.
• Augustus: Trossen beschermen tegen wespen en vogels.
• September: Oogst van de vroege rassen.
• Oktober: Oogst van de late rassen.
• December: Wintersnoei, na de bladval.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Tafeldruiven, sap, gelei of zelfgemaakte wijn; de jonge bladeren worden gevuld gegeten.

Tuin en landschap

Tegen een zonnige zuidmuur, over een pergola of in een serre.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (mei–juni)

Pluk in mei en juni jonge, zachte, ongeveer handgrote bladeren net onder de scheuttop, van een wijnstok die niet bespoten werd. Ze worden gevuld met rijst en kruiden (dolma), gebruikt om vis of geitenkaas in te wikkelen op de barbecue, of gaan mee in een pot augurken om die krokant te houden.

Vruchten (september–oktober)

Druiven zijn rijp als de bessen zoet smaken en de pitjes bruin zijn; ze rijpen na het plukken niet meer na. Knip hele trossen met een schaar, op een droge dag. Vers, als sap of gelei, in taart, ingevroren als snoepje of, met wat geduld, voor zelfgemaakte wijn.

Bewaring

Druiven blijven een week goed in de koelkast; losse bessen kan je invriezen. Jonge bladeren blancheer je en vries je per tien opgerold in, of je legt ze in pekel in (zie recept). Druivensap kan je invriezen of in flessen pasteuriseren.

Fermenteren

Druiven zijn de klassieke vrucht voor wijn: de gisten zitten van nature op de schil. Van restjes wijn maak je wijnazijn. Druivenbladeren gaan traditioneel mee in de pot bij groenten die in pekel fermenteren: hun looistoffen houden augurken krokant.

Let op: Gebruik alleen blad en druiven van een wijnstok die niet, of lang genoeg voor de oogst niet meer, bespoten werd. Verwar de wijnstok niet met wilde wingerd (Parthenocissus): die klimt met hechtschijfjes, heeft blad met vijf deelblaadjes of drie scherpe lobben, en blauwzwarte besjes die je niet mag eten. Druiven en rozijnen zijn giftig voor honden.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Druivengelei (Gelei · ± 4 potten · 1 uur + 3 uur uitlekken)
• Ingelegde wijnbladeren (Andere · ± 50 bladeren (1 bokaal van 1 liter) · 45 min)
• Gevulde wijnbladeren met rijst en kruiden (Gerecht · ± 30 rolletjes (4 personen) · 1 uur + 45 min koken)
• Vers druivensap (Sap · ± 1 liter · 30 min + 1 uur uitlekken)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• De druiven uit de serres van Hoeilaart waren wereldberoemd: een Belgische tafeldruiventraditie.
• Druiven rijpen niet na de pluk: wat zuur geplukt is, blijft zuur.
• Het ‘bloeden’ in de lente is sap dat uit snoeiwonden druppelt als de wortels weer water oppompen.
• In de 19e eeuw vernielde de druifluis, een uit Amerika ingevoerd insect, het grootste deel van de Europese wijngaarden. Sindsdien staan de meeste wijnstokken op een Amerikaanse onderstam.
• De wilde wijnstok heeft aparte mannelijke en vrouwelijke planten; gekweekte druiven zijn tweeslachtig en kunnen zichzelf bestuiven.