Witte moerbei

Hoe herken je een witte moerbei?

Groeivorm

Snelgroeiende loofboom van 8–15 m met een brede, ronde kroon van ongeveer 8 m.

Blad

Verspreid, 6–15 cm, eirond tot hartvormig, gezaagd, glanzend en glad (niet ruw); vooral aan jonge bomen en scheuten onregelmatig gelobd. Wit melksap.

Schors

Lichtbruin tot grijs, ondiep gegroefd, met oranje getinte groeven.

Bloem

Onopvallende groene, katjesachtige bloeiwijzen in mei.

Vrucht

Witte, roze of paarszwarte moerbeien (1–2,5 cm) aan een kort steeltje, juni–augustus; zoet maar flauw.

Verschil met de zwarte moerbei

De zwarte moerbei heeft ruw blad als schuurpapier met een hartvormige voet, en zwartpaarse, zuurzoete vruchten op zeer korte steeltjes.

Verschil met de vijgenboom

De vijgenboom heeft groot, ruw, diep gelobd blad en vijgen.

Bloei: mei · Oogst en vruchten: juni–augustus · Snoeien: november–januari

Herkennen per kenmerk: Hartvormig blad

Lijkt op, maar is het niet

• Zwarte moerbei Morus nigra: ruw blad als schuurpapier met een hartvormige voet, en zwartpaarse, zuurzoete vruchten op zeer korte steeltjes. Verschil met zwarte moerbei
• Vijgenboom Ficus carica: groot, ruw, diep gelobd blad en vijgen. Verschil met vijgenboom

Waarom in je tuin?

• Een snelle, winterharde boom met fris, glanzend blad.
• Zoete moerbeien om vers te eten of te drogen, en vogels genieten mee.
• Laat zich als dakboom of leiboom vormen.
• Een stukje zijdegeschiedenis in de tuin.

Waar staat een witte moerbei graag?

• Volle zon: hoe warmer, hoe zoeter de vruchten.
• Elke goed doorlatende grond, kalkrijk of zuur, die niet lang nat blijft.
• Reken op een kroon van ongeveer 8 m breed: een boom voor een ruime tuin, tenzij je hem als dakboom of leiboom in vorm houdt.
• Plant een boom met donkere vruchten niet boven een terras, oprit of pad: de vruchten vlekken.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

10 m hoog, 8 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Zwarte moerbei: Zijn zwarte neef, met zuurzoete vruchten die wat later rijpen: samen een langere oogst.
• Vijgenboom: Nog een vrucht uit het zuiden voor een zonnige plek.
• Kaki: Een andere fruitboom uit Oost-Azië, met een vurige herfstkleur en oranje vruchten aan de kale takken.

Hoe en wanneer plant je een witte moerbei?

1. Plant in de herfst of in het voorjaar (maart–april), uit pot of met kluit.
2. Ga voorzichtig om met de wortels: ze zijn vlezig en breken makkelijk.
3. Voor vruchten koop je een geënt of gestekt vruchtras: een zaailing kan een mannelijke boom zijn, en die draagt nooit vruchten.
4. Zet een steunpaal bij een jonge boom en geef de eerste jaren water bij droogte.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte; een gevestigde boom redt zich.

Bemesten

Wat compost in het voorjaar is genoeg.

Oogsten

De vruchten rijpen over enkele weken verspreid: pluk ze als ze zacht zijn, of schud ze op een laken.

Vormen

Een dakboom of leiboom bind je jong op een raamwerk en knip je elke winter terug op dezelfde gesteltakken.

Tip: Droog witte moerbeien zoals rozijnen, op een rooster in de zon of in een oven op lage temperatuur: ze worden zoeter en blijven maanden goed.

Wanneer snoei je een witte moerbei?

Snoeimaanden: november–januari.

Wanneer: Enkel als hij helemaal in rust is, in november–januari.

Hoe:

• Snoei weinig en vooral jong: haal kruisende en te laag hangende takken weg.
• Hij verdraagt ook vormsnoei: een dakboom of leiboom knip je elke winter terug op het raamwerk.
• Zaag liever geen dikke takken: grote wonden helen traag.

Let op: Bloedt sterk als je in de lente of vroege zomer snoeit.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Neem in de winter stevige houtige stekken van 20–30 cm en steek ze diep in de grond of in een pot.

Zaaien

Zaad uit rijpe vruchten kiemt makkelijk, maar je weet niet welke vruchten de boom later geeft, en hij kan mannelijk zijn.

Hoe komt een witte moerbei de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard in België en Nederland, en winterharder dan de zwarte moerbei.
• Hij loopt laat uit in de lente, waardoor late nachtvorst hem zelden schaadt.
• De winter is zijn snoeiseizoen: alleen in volledige rust bloedt hij niet.

Ziektes en plagen

• Vlekken: Donkere vruchten geven paarse vlekken op terras, auto en kleren. Plant hem boven gras, of kies een boom met witte vruchten.
• Vogels: Merels en spreeuwen eten de rijpe vruchten; meestal zijn er genoeg voor iedereen.
• Geen vruchten: Een zaailing kan een mannelijke boom zijn, en een jonge boom draagt nog weinig. Koop een geënt of gestekt vruchtras.
• Afstervende takken: Takken met kleine koraalrode puistjes (meniezwammetje). Zaag ze in de winter tot in gezond hout weg.

Het jaar rond

• Januari: Snoeien, als hij helemaal in rust is; houtige stekken nemen.
• Maart: Planten uit pot of met kluit.
• Mei: Laat uitlopen en bloei.
• Juni: De eerste moerbeien rijpen.
• Juli: Oogsttijd: vers, gedroogd of in confituur.
• Augustus: Laatste vruchten plukken.
• November: Snoeien als hij in rust is; planten.
• December: Snoeien; dakboom of leiboom bijknippen.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Moerbeien vers of gedroogd, zoals rozijnen; zoeter maar flauwer dan die van de zwarte moerbei.

Ook gebruikt voor

Het blad is het voedsel van de zijderups: daarvoor werd de boom in heel Europa aangeplant.

Voor de natuur

Vogels zijn dol op de vruchten.

Let op: Donkere vruchten geven vlekken: plant hem niet boven een terras of oprit.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (juni–augustus)

Moerbeien rijpen over meerdere weken, dus je plukt meermaals. Pluk alleen volledig rijpe vruchten: ze zijn zacht, erg zoet en komen bij de lichtste aanraking los (wit, crème of roze bij sommige bomen, paarszwart bij andere). Het handigst is een schoon laken onder de boom te spreiden en de takken zachtjes te schudden: de rijpe vruchten vallen vanzelf, de onrijpe blijven hangen. Raap geen vruchten van de grond op. Knip de kleine steeltjes weg als ze storen. Moerbeien kneuzen en bederven snel: verwerk ze dezelfde dag of vries ze in. Draag oude kleren, want het sap kleurt sterk.

Bewaring

Verse moerbeien houden maar een dag of twee in de koelkast, in één laag op een bord. Vries ze liever in: leg ze ongewassen in één laag op een bakplaat in de vriezer en doe ze daarna in een zak; zo houden ze een jaar. Gedroogde moerbeien bewaar je in een gesloten pot. Confituur houdt een jaar en likeur minstens een jaar.

Let op: Eet alleen volledig rijpe vruchten: onrijpe moerbeien en de groene delen van de boom (bladeren, takken, steeltjes) bevatten een melkachtig sap dat maag en darmen kan irriteren, en bij gevoelige mensen ook de huid. Wie allergisch is voor vijgen, kan ook op moerbeien reageren. Raap geen vruchten van de grond, want daar kunnen ze vervuild zijn door vogels en honden. Pluk niet langs drukke wegen of van bomen die bespoten zijn, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Moerbeienconfituur (Jam · ± 4 potjes van 250 ml · 40 min + 30 min rusten)
• Gedroogde moerbeien (Gedroogd · ± 100 g gedroogd fruit · 8–12 uur)
• Moerbeiencrumble (Gerecht · 4 porties · 50 min)
• Moerbeienlikeur (Likeur · ± 750 ml · 30 min + 4 weken trekken + 2 maanden rusten)

Wist je dat?

• Bij de bloei slingeren de meeldraden hun stuifmeel weg aan meer dan de halve geluidssnelheid: de snelste beweging die bij planten gemeten is.
• Zijderupsen leven van moerbeiblad: daarom werd de witte moerbei in heel Europa aangeplant voor de zijdeteelt.