Prachtanjer

Hoe herken je een prachtanjer?

Groeivorm

Losse pol met rechtopgaande, vertakte stengels van 30–50 cm hoog en zo’n 30 cm breed.

Blad

Smal en lijnvormig, groen tot licht grijsgroen, tegenoverstaand op de stengels.

Bloem

Bloemen van 3–5 cm met vijf bloemblaadjes die tot ver voorbij de helft in fijne slippen zijn ingesneden.

Geur

Sterk en zoet, in de tuin en in de vaas.

Kleur

Lila tot lichtroze, soms wit.

Levensduur

Vaak kortlevend, 2–3 jaar, maar hij zaait zich uit.

Bloei: juni–september · Oogst en vruchten: juni–september · Zaaien: maart–april · Planten: maart–april en september–oktober · Snoeien: maart

Waarom in je tuin?

• Bijzondere, diep ingesneden bloemen die eruitzien als fijn kantwerk.
• Een heerlijk zoete geur, in de border en in een klein boeketje.
• Lange bloei, van juni tot in september.
• Trekt bijen en vlinders; vooral vlinders kunnen met hun lange roltong goed bij de nectar diep in de bloem.
• Een van de weinige anjers voor wat vochtigere grond en lichte halfschaduw.
• Past mooi in een natuurlijke border of een bloemrijk grasland.

Waar staat een prachtanjer graag?

• Zon tot lichte halfschaduw; in de volle zon heeft hij wel genoeg vocht nodig.
• Zand- of leemgrond met wat humus; zuur, neutraal of kalkrijk is goed.
• Normaal tot vochtig: anders dan de meeste anjers houdt hij niet van een kurkdroge plek. Stilstaand water in de winter verdraagt hij wel niet.
• Laat wat open grond rond de voet, zodat hij zich kan uitzaaien.
• Plant op 25–30 cm afstand, in groepjes van 3–5.

Licht

Zon en halfschaduw

Grondsoort

Zand of leem

Zuurtegraad

Niet kieskeurig

Vocht

Normaal of nat

Grootte

0,5 m hoog, 0,3 m breed

Winterhard

Winterhard (tot -35 °C)

Mooi samen met

• Siberische lis: Smalle bladeren en blauwe bloemen voor dezelfde vochtige grond.
• Grote pimpernel: Donkerrode knopjes op hoge stelen, een mooie partner in een natuurlijke border.
• Echte koekoeksbloem: Ook met fijn gerafelde roze bloemen, voor een vochtige hooilandsfeer.
• Pijpenstrootje: Een luchtig siergras dat van vochtige grond houdt.
• Grote kattenstaart: Rozepaarse aren later in de zomer, ook voor een vochtige plek.

Hoe en wanneer plant je een prachtanjer?

Planten in maart–april en september–oktober.

1. Plant in maart–april of in september–oktober.
2. Maak een plantgat iets groter dan de pot en meng er wat compost door.
3. Zet de plant even diep als in de pot en druk de grond goed aan.
4. Houd 25–30 cm afstand en plant in groepjes voor meer effect.
5. Geef meteen water en houd de grond de eerste weken vochtig.
6. Mulch licht met bladcompost, maar houd de stengelvoet vrij.

Verzorgen

Water

Geef bij droogte regelmatig water; in droge grond laat hij snel zijn blad hangen.

Bemesten

Een dun laagje compost in het voorjaar volstaat.

Uitgebloeide bloemen

Knip ze weg voor een langere bloei, maar laat er vanaf augustus een paar zitten voor zaad.

Steun

In rijke grond of op een winderige plek kunnen de stengels omvallen; laat ze steunen tegen buurplanten of zet er een paar takjes bij.

Zaailingen

Laat in het voorjaar een paar zaailingen staan: ze vervangen de oude planten.

Tip: Laat vanaf eind augustus een paar bloemen zaad zetten en houd wat grond rond de pol open: dan zaait de prachtanjer zich uit en vervangt hij zichzelf, ook al leeft een plant maar een paar jaar.

Wanneer snoei je een prachtanjer?

Snoeimaanden: maart.

Wanneer: Hij wordt nauwelijks gesnoeid. Knip in maart de oude, dode stengels weg; in de zomer kun je uitgebloeide bloemen verwijderen.

Hoe:

• Knip uitgebloeide bloemen of hele uitgebloeide stengels terug tot op het eerstvolgende blad of zijknopje.
• Laat vanaf eind augustus een deel van de bloemen staan, zodat ze zaad kunnen zetten.
• Knip in maart de dode stengels terug tot op het verse blad aan de voet.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

In maart–april binnen bij kamertemperatuur, het zaad dun afdekken; uitplanten vanaf mei. Hij zaait zich ook zelf uit.

Stekken

In juni–juli: laat niet-bloeiende scheutjes van 5–8 cm wortelen in zanderige stekgrond.

Hoe komt een prachtanjer de winter door?

Winterhard tot −35 °C.

• Zeer winterhard, tot ongeveer −35 °C: geen bescherming nodig.
• Natte, dichtgeslagen grond in de winter kan de pollen doen rotten; zorg dat het water weg kan.
• Laat de uitgebloeide stengels staan tot maart; het zaad valt dan vanzelf uit.
• In een pot: buiten laten staan, maar wel op potvoetjes.

Ziektes en plagen

• Kortlevend: De plant verdwijnt na 2–3 jaar. Normaal voor deze soort: laat hem uitzaaien of zaai elk jaar wat bij.
• Slakken: Jonge planten en zaailingen worden aangevreten. Controleer ’s avonds en vang de slakken weg.
• Omvallen: Lange stengels vallen om na regen. Plant tussen steunende buren en bemest niet te veel.
• Bladluis: Op de stengeltoppen in het voorjaar. Afspuiten met water of de natuurlijke vijanden laten werken.

Het jaar rond

• Maart: Dode stengels wegknippen. Binnen zaaien. Planten.
• April: Planten. Binnen zaaien.
• Mei: Voorgezaaide planten uitplanten. Water geven bij droogte.
• Juni: Begin van de bloei. Stekken nemen.
• Juli: Volle bloei. Uitgebloeide bloemen wegknippen.
• Augustus: Bloei. Een deel van de bloemen zaad laten zetten.
• September: Nabloei. Planten. Zaad oogsten of laten uitvallen.
• Oktober: Planten. Zaailingen laten staan.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (juni–september)

De prachtanjer bloeit later en langer dan de grasanjer: van juni tot in september. Zijn lila tot lichtroze, diep ingesneden bloemen geuren sterk en zoet, en de fijne bloemblaadjes smaken zoetig en licht kruidig. Pluk ze op een droge ochtend, als ze net open zijn, en schud ze uit tegen insecten. Trek de bloemblaadjes uit de kelk en knip het witte of groene voetje eraf: dat is bitter. Strooi de fijne slierten over een salade, fruit of een dessert, of laat ze trekken in azijn, room of siroop. Pluk telkens maar een deel van de bloemen en laat er vanaf eind augustus een paar staan, zodat de plant zaad zet en zich uitzaait: hij leeft maar een paar jaar.

Bewaring

Verse bloemblaadjes houden een dag in een gesloten doosje met een vochtig keukenpapiertje in de koelkast. Je kan ze ook drogen in één laag op een rooster, op een luchtige plek uit de zon, maar dan verliezen ze een deel van hun geur: gebruik ze liefst vers. Prachtanjerazijn houdt een jaar, koel en donker.

Let op: Eet enkel bloemen van planten die niet bespoten zijn: laat een pas gekochte plant eerst een seizoen groeien. Eet enkel de bloemblaadjes, zonder het voetje, en niet de kelk, de stengels of het blad. Gebruik ze met mate, als garnering of smaakmaker, en niet tijdens de zwangerschap: de Chinese kruidengeneeskunde gebruikt het kruid van de prachtanjer en raadt het zwangere vrouwen af. Niet alle anjers: in de catalogus staan duizendschoon en Chinese anjer als giftig, en die eet je niet. Pluk nooit wilde prachtanjers: in België en Nederland zijn ze heel zeldzaam geworden.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Prachtanjerazijn (Azijn · ± 500 ml · 15 min + 2 weken trekken)
• Panna cotta met prachtanjer (Gerecht · 4 personen · 30 min + 4 uur opstijven)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Wist je dat?

• In Japan hoort een variëteit van deze anjer, nadeshiko, bij de zeven traditionele herfstbloemen.
• De nectar zit onderaan een lange kelkbuis, zodat vooral vlinders met een lange roltong erbij kunnen.
• Superbus is Latijn voor ‘prachtig’ of ‘trots’, een verwijzing naar de opvallende, gerafelde bloemen.