Olijfboom

Hoe herken je een olijfboom?

Groeivorm

Groenblijvende boom van 4–8 m met een brede, ronde kroon; in een pot vaak als stamboom of als oude, knoestige boom.

Blad

Tegenoverstaand, 4–8 cm, smal lancetvormig, gaaf en leerachtig; boven grijsgroen, onder zilverig door kleine schubjes.

Schors

Grijs; oude bomen krijgen een grillige, gedraaide en vaak holle stam.

Bloem

Kleine, crèmewitte, geurende bloempjes in trosjes, in juni.

Vrucht

Olijven: eerst groen, rijp paars tot zwart en vers ongenietbaar bitter. In ons klimaat rijpen ze zelden goed.

Verschil met de olijfwilg

De olijfwilg heeft verspreid blad met roestbruine schubjes eronder, en bloeit in de herfst.

Bloei: juni · Oogst en vruchten: januari–december · Snoeien: april–mei

Herkennen per kenmerk: Tegenoverstaande bladeren · Lang en smal blad · Witte of zilveren onderkant · Groenblijvend blad

Lijkt op, maar is het niet

• Olijfwilg Elaeagnus: verspreid blad met roestbruine schubjes eronder; bloeit in de herfst. Verschil met olijfwilg
• Smalbladige olijfwilg (Elaeagnus angustifolia): verliest zijn blad, dat verspreid staat; vaak dorens.

Waarom in je tuin?

• Een zilvergrijs, groenblijvend silhouet dat een terras of tuin meteen een zuiders uitzicht geeft.
• Een oude, knoestige stam is een blikvanger, ook in een grote pot.
• Verdraagt droogte en hitte: ideaal voor een zonnig terras.
• Hij loopt goed opnieuw uit, ook uit oud hout: je kan hem in vorm snoeien.

Waar staat een olijfboom graag?

• Volle zon, op de warmste en meest beschutte plek: tegen een zuidmuur, in een binnenhof of in een stadstuin.
• Goed doorlatende, eerder droge grond; natte, zware grond in de winter is zijn grootste vijand.
• In de volle grond lukt het vooral op de mildste plekken: in steden en aan de kust. Elders is een grote pot veiliger.
• Reken op ongeveer 4 m breed; in een pot blijft hij kleiner.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

6 m hoog, 4 m breed

Winterhard

tot -10 °C, beschermen in strenge winters

Mooi samen met

• Echte lavendel: Zilvergrijs, droogteminnend en geurend: de klassieke partner aan de voet van een olijf.
• Rozemarijn: Een mediterraan kruid voor dezelfde zonnige, droge plek, ook in een pot.
• Echte tijm: Een lage, geurende bodembedekker tussen stenen of grind rond de stam.

Hoe en wanneer plant je een olijfboom?

1. Plant in het voorjaar (april–mei), als het niet meer vriest, zodat hij voor de winter kan inwortelen.
2. Zorg voor drainage: werk op zware grond grind door het plantgat, of plant op een kleine verhoging.
3. In een pot: een grote pot met gaten in de bodem, gevuld met potgrond gemengd met grind of grof zand.
4. Koop een boom met plantenpaspoort bij een betrouwbare kweker: olijfbomen worden in de EU gecontroleerd op Xylella, een bacterieziekte die in Zuid-Italië miljoenen olijfbomen doodde.
5. Geef na het planten ruim water, en de eerste zomer bij droogte.

Verzorgen

Water

In de volle grond alleen de eerste zomer en bij lange droogte. In een pot in de zomer geregeld, maar laat de grond tussendoor opdrogen; in de winter heel spaarzaam.

Bemesten

Van april tot augustus af en toe wat mest, vooral in een pot.

Verpotten

Verpot een potboom om de paar jaar in het voorjaar, of vervang de bovenste laag potgrond.

Winterkoude

Hij heeft een koele winter nodig om te bloeien: overwinter hem niet in een warme kamer.

Tip: Twijfel je of je olijf de winter buiten haalt? Zet hem in een grote pot op wieltjes: zo rijd je hem bij strenge vorst zonder moeite naar binnen.

Wanneer snoei je een olijfboom?

Snoeimaanden: april–mei.

Wanneer: In de lente, als het niet meer vriest (april–mei).

Hoe:

• Houd de kroon open zodat er licht door kan: haal naar binnen groeiende en kruisende takken en waterloten weg.
• Hij loopt goed opnieuw uit, ook uit oud hout: een te grote of kale boom mag je flink terugsnoeien.
• Knip na een strenge winter dode twijgen terug tot in gezond hout; wacht daarmee tot hij weer uitloopt.

Let op: Verdraagt enkele graden vorst, maar geen natte grond: zorg voor goede drainage, en bescherm hem bij strenge vorst.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Neem in de zomer halfhoutige stekken van 10–15 cm, dompel de onderkant in stekpoeder en laat ze onder glas of folie wortelen op een warme plek. Het vraagt geduld.

Hoe komt een olijfboom de winter door?

Winterhard tot −10 °C: beschermen in strenge winters.

• Een gevestigde olijfboom in de volle grond verdraagt korte vorst tot ongeveer −10 °C. Vanaf ongeveer −7 °C, en bij langdurige vorst, vriezen blad en twijgen al terug; een zware winter kan hem doden.
• Bescherm hem bij strenge vorst: leg een dikke laag mulch op de voet en hang een wintervlies over de kroon; haal het weg zodra het zachter wordt.
• In een pot bevriezen de wortels veel sneller: zet de pot vanaf ongeveer −5 °C in een koele, lichte, vorstvrije ruimte, zoals een koude serre of een garage met raam. In een warme woonkamer laat hij zijn blad vallen.
• Houd de grond in de winter aan de droge kant: nat en koud is dodelijk.

Ziektes en plagen

• Natte voeten: Gele bladeren, bladval en afstervende takken op natte, zware grond of in een pot zonder afvoer. Zorg voor drainage en giet in de winter spaarzaam.
• Pauwenoog: Ronde, donkere vlekken met een gele rand op het blad, vooral in natte jaren; aangetaste bladeren vallen af. Ruim gevallen blad op en houd de kroon open.
• Schildluis: Bruine of zwarte schildjes op twijgen en bladnerven, met kleverige honingdauw en roetdauw. Borstel ze weg of knip aangetaste twijgen uit.
• Bladval binnen: Een olijf die te warm en te donker overwintert, laat zijn blad vallen. Zet hem koel en licht; meestal loopt hij in de lente weer uit.

Het jaar rond

• Januari: Bij strenge vorst: wintervlies over de kroon; potboom vorstvrij en licht houden.
• Maart: Bescherming weghalen na de laatste strenge vorst; potboom op zachte dagen buiten laten wennen.
• April: Snoeien als het niet meer vriest; planten en verpotten.
• Mei: Snoei afronden; beginnen met bemesten.
• Juni: Bloei: kleine, geurende, crèmewitte bloempjes.
• Juli: Potboom geregeld water geven; halfhoutige stekken nemen.
• Augustus: Laatste mest; stekken.
• Oktober: Olijven kleuren, maar rijpen zelden goed; winterbescherming klaarleggen.
• November: Potboom naar een koele, lichte, vorstvrije plek zodra het hard gaat vriezen.
• December: Grond droog houden; wintervlies bij strenge vorst.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Zilvergrijze, groenblijvende boom voor een zonnig terras of een beschutte tuin.

Eten en drinken

Olijven (na het ontbitteren in pekel) en olijfolie, in zuidelijke landen.

Hout

Hard, grillig getekend hout voor snijplanken en keukengerei.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (oktober–december)

In België rijpen olijven alleen na een lange, warme zomer, vooral bij een boom in een pot op een beschut terras. Pluk ze groen in oktober of paars tot zwart in november en december. Rauw zijn ze oneetbaar bitter: ze moeten eerst ontbitterd worden in water en pekel.

Blad (januari–december)

Blad kan je het hele jaar plukken, bijvoorbeeld bij het snoeien, voor een licht bittere thee.

Bewaring

Ontbitterde olijven blijven in pekel in de koelkast maanden goed. Gedroogde bladeren houden een jaar in een gesloten pot.

Fermenteren

Olijven in pekel ondergaan een trage melkzuurgisting, die de bitterheid verder afbreekt en de typische smaak geeft.

Let op: Rauwe olijven zijn niet giftig, maar wel ongenietbaar bitter. Een dun wit vliesje bovenop de pekel (kahmgist) kan je afscheppen; bij gekleurde schimmel, een rotte geur of papperige olijven gooi je alles weg. Pluk geen olijven of blad van een boom die kort tevoren met een bestrijdingsmiddel behandeld is. Eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Olijven in pekel (Fermentatie · 1 pot van 1 liter · 30 min + 1–2 weken water + 4–8 weken pekel)
• Olijfbladthee (Thee · 1 kop · 10 min)
• Olijventapenade (Gerecht · ± 1 potje van 200 ml · 20 min)
• Olijfbladzeep (Verzorging · ± 6 zeepjes van 50 g · 1 uur + 4 uur drogen en uitharden)

Wist je dat?

• In onze tuinen staan vaak eeuwenoude bomen uit Spanje of Italië. Ze verdragen enkele graden vorst, maar geen natte voeten in de winter.
• Verse olijven zijn bitter: pas na het ontbitteren, bv. in pekel, worden ze eetbaar.
• Een olijfboom kan honderden jaren oud worden, en de olijftak is al sinds de oudheid een symbool van vrede.
• Bij de antieke Olympische Spelen kregen de winnaars geen medaille maar een krans van olijftakken.
• De olijf is familie van onze es, liguster en sering: net als zij heeft hij tegenoverstaande bladeren.