Winterheide

Hoe herken je een winterheide?

Groeivorm

Laag, groenblijvend dwergstruikje van 15–30 cm, liggend tot opstijgend, dat brede matten vormt.

Blad

Naaldvormig, 4–8 mm, kaal en donkergroen, in kransen van vier.

Stengels

Dunne, liggende tot opstijgende stengeltjes.

Bloem

Kruikvormige klokjes (5–6 mm) in eenzijdige trossen, december–april, met uitstekende bruine helmknoppen. De knoppen zijn al in de zomer gevormd.

Vrucht

Kleine doosvruchtjes.

Verschil met struikhei

Struikhei heeft schubvormige blaadjes in vier rijen en bloeit in de nazomer.

Verschil met de gewone dophei

De gewone dophei heeft grijsgroene, behaarde blaadjes en bloeit in de zomer, op natte, zure grond.

Bloei: januari–april · Snoeien: april–mei

Herkennen per kenmerk: Bloei in de winter

Lijkt op, maar is het niet

• Struikhei Calluna vulgaris: schubvormige blaadjes in vier rijen; bloeit in de nazomer. Verschil met struikhei
• Gewone dophei Erica tetralix: grijsgroene, behaarde blaadjes en bloei in de zomer, op natte, zure grond. Verschil met gewone dophei

Waarom in je tuin?

• Bloei van december tot april, als er bijna niets anders bloeit.
• Nectar voor bijen en hommelkoninginnen op zachte winterdagen.
• Groeit ook op kalkrijke grond, anders dan de meeste heidesoorten.
• Een groenblijvende, dichte bodembedekker die weinig werk vraagt.

Waar staat een winterheide graag?

• Zon of halfschaduw; in de volle schaduw bloeit ze minder.
• Elke goed doorlatende, humusrijke grond, ook kalkrijke; niet te droog en niet nat.
• Mooi als bodembedekker in een rotstuin of heidetuin, aan de voet van struiken, of in een bak of pot.
• Reken op ongeveer 50 cm breed per plant; in groepen groeit ze tot een gesloten tapijt.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

0,3 m hoog, 0,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Struikhei: Bloeit in de nazomer, als de winterheide rust: op zure grond samen bijna het hele jaar kleur.
• Toverhazelaar: Bloeit ook midden in de winter, met geurende gele of oranje bloemen boven het tapijt.
• Sierjeneverbes: Een groenblijvende conifeer als vaste structuur tussen de matten.
• Sneeuwklokje: Steekt in februari door het tapijt heen: samen een vroege lente.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een winterheide?

1. Plant in de herfst (september–oktober) of in het voorjaar; planten die je in bloei koopt, mogen ook in de winter de grond in als het niet vriest.
2. Zet de planten 30–40 cm uit elkaar, in groepen van één kleur voor een rustig beeld.
3. Plant iets dieper dan ze in de pot stond, tot net onder de onderste takjes: zo wortelen die mee.
4. Maak de kluit wat los, meng wat compost door arme of zware grond en geef na het planten flink water.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig, want de kluit droogt snel uit; daarna alleen bij lange droogte. In een pot of bak ook in de winter af en toe.

Bemesten

Weinig nodig: wat compost in het voorjaar, na de snoei.

Mulchen

Een laagje compost of schors houdt de grond vochtig en onkruidvrij tot de planten sluiten.

Wieden

Trek de eerste jaren grassen en onkruid tijdig uit, tot het tapijt dicht is.

Tip: Plant winterheide waar je ze vanuit het raam ziet, bijvoorbeeld bij de voordeur of in een bak op het terras: zo geniet je van de bloei in de maanden dat je weinig buiten komt.

Wanneer snoei je een winterheide?

Snoeimaanden: april–mei.

Wanneer: Meteen na de bloei, in april–mei.

Hoe:

• Knip met de schaar of heggenschaar de uitgebloeide toppen weg, net onder de bloemen: zo blijft de plant dicht en bloeit ze rijk.
• Snoei niet later dan mei: in de zomer maakt ze al de knoppen voor de volgende winter.
• Knip niet in het oude, kale hout: daar loopt winterheide slecht uit.

Let op: Snoei nooit in de zomer of de herfst: dan knip je de bloemknoppen voor de winter weg.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggen

Liggende takken wortelen vaak vanzelf waar ze de grond raken. Dek in het voorjaar een paar takken af met wat aarde en knip ze na een jaar met wortels los.

Stekken

Snijd in de zomer stekjes van 3–5 cm van niet-bloeiende scheuten en laat ze wortelen in een vochtig mengsel van potgrond en zand, onder glas of plastic.

Hoe komt een winterheide de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard: de bloemen verdragen vorst en sneeuw, en bloeien verder als het weer zachter wordt.
• In een pot of bak kan de kluit bevriezen en uitdrogen: geef op vorstvrije dagen af en toe water.

Ziektes en plagen

• Wortelrot: De plant verkleurt grijs en sterft af in grond die lang nat blijft. Plant op een goed doorlatende plek.
• Uitdroging: Bruine, droge plekken, vooral bij jonge planten en in potten. Geef water bij droogte, in een pot ook in de winter.
• Kale, houtige planten: Ontstaat als je jarenlang niet snoeit. Een oude plant verjongt nauwelijks: vervang hem door een jonge plant of een aflegger.
• Weinig bloei: Te veel schaduw, of een snoei in de zomer waarbij de knoppen zijn weggeknipt. Snoei alleen meteen na de bloei.

Het jaar rond

• Januari: Bloei: op zachte dagen bijen en hommelkoninginnen.
• Februari: Bloei; potten water geven op vorstvrije dagen.
• Maart: Bloei loopt door; afleggen kan.
• April: Snoei na de bloei: uitgebloeide toppen wegknippen; planten.
• Mei: Laatste snoeimaand; wat compost geven.
• Juli: Stekken; water geven bij droogte.
• September: Planten; de knoppen voor de winter zijn al gevormd.
• December: De eerste bloemen gaan open.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Bloeit midden in de winter; bodembedekker voor een rotstuin, heidetuin of bak, ook op kalkrijke grond.

Voor de natuur

Op zachte winterdagen een van de weinige nectarbronnen voor bijen en hommelkoninginnen.

Wist je dat?

• Anders dan de meeste heidesoorten verdraagt winterheide kalk: in de Alpen groeit ze op kalksteen.
• Carnea betekent ‘vleeskleurig’, naar de roze bloemen van de wilde plant.
• Vaak verkocht naast winterheide: Erica × darleyensis, een kruising met een heide uit Zuidwest-Europa, die wat hoger wordt en ook in de winter bloeit.