Toverhazelaar

Hoe herken je een toverhazelaar?

Groeivorm

Brede, vaasvormige struik van 3–5 m met schuin opgaande takken; groeit traag.

Blad

Verspreid, 8–15 cm, breed ovaal met een scheve voet en een golvend getande rand; prachtige gele tot oranjerode herfstkleur.

Schors

Grijsbruin en glad; twijgen met behaarde knoppen.

Bloem

Bloemen met vier lintvormige, gekroesde kroonblaadjes, geel, oranje of rood, van december tot maart op kale takken; geurend.

Vrucht

Houtige doosvruchtjes die hun zaden een paar meter ver wegschieten.

Verschil met de hazelaar

De hazelaar bloeit met hangende katjes en draagt hazelnoten.

Bloei: januari–februari · Snoeien: maart–april

Herkennen per kenmerk: Scheve bladvoet · Rode herfstkleur · Gele bloemen in het voorjaar · Bloei in de winter

Lijkt op, maar is het niet

• Hazelaar Corylus avellana: bloeit met hangende katjes en draagt hazelnoten. Verschil met hazelaar

Waarom in je tuin?

• Geurende bloemen midden in de winter, op kale takken.
• Een vurige herfstkleur in geel, oranje of rood.
• Groeit traag en vraagt bijna geen snoei.
• Een struik voor elk seizoen: winterbloei, fris zomerblad en herfstkleur.

Waar staat een toverhazelaar graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij rijker en kleurt hij mooier in de herfst.
• Humusrijke, vochthoudende grond, liefst licht zuur; niet op natte of kalkrijke grond.
• Reken op 3–5 m breed op termijn: geef hem een vrije plek waar hij kan uitgroeien.
• Zet hem waar je hem in de winter ziet en ruikt: bij het pad, de voordeur of voor het raam.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Zure grond

Vocht

Normaal

Grootte

4 m hoog, 4 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Winterheide: Roze of witte winterbloei aan de voet, in dezelfde maanden.
• Skimmia: Groenblijvend met rode knoppen: een donkere achtergrond voor de kale, bloeiende takken.
• Rode kornoelje: Rode twijgen naast de gele of oranje bloemen: een warm winterbeeld.
• Sneeuwklokje: Wit onder de struik, in dezelfde weken.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: zomereik, wintereik, moeraseik, moseik
• Houden net als deze plant van zure grond: struikhei, rododendron, skimmia, framboos, blauwe bes, brem, gaspeldoorn, camelia

Hoe en wanneer plant je een toverhazelaar?

1. Plant in de herfst (oktober–november) of in het voorjaar; een plant uit pot kan ook tijdens de bloei.
2. Graaf een ruim plantgat en meng er bladcompost door.
3. Zet de plant even diep als hij in de pot stond: de entplek blijft boven de grond.
4. Bedek de grond na het planten met een laag bladcompost of schors tegen uitdrogen.
5. Kies meteen de juiste plek: verplanten verdraagt hij slecht.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte; in hete, droge zomers ook later, anders verdorren de bladranden.

Bemesten

Een laag bladcompost in het voorjaar; kunstmest is niet nodig.

Bodem

Een laag bladcompost of schors houdt de grond koel en vochtig.

Wilde scheuten

Haal scheuten onder de entplek meteen weg: die groeien uit de onderstam.

Tip: Koop een toverhazelaar als hij bloeit: dan zie je de kleur en ruik je de geur, die per ras sterk verschillen.

Wanneer snoei je een toverhazelaar?

Snoeimaanden: maart–april.

Wanneer: Na de bloei, in maart–april.

Hoe:

• Snoei zo weinig mogelijk: knip enkel dode, beschadigde of kruisende takken weg.
• Kort een te lange tak in tot net boven een zijtak; zet de struik nooit stevig terug.
• Toverhazelaars zijn meestal geënt: haal wilde scheuten onder de entplek meteen weg, tot tegen de stam.

Let op: Laat je wilde scheuten van de onderstam staan, dan nemen ze het na een paar jaar over van de geënte struik.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggen

Buig in het voorjaar een lage tak naar de grond, kerf hem licht in en dek hem af met aarde; na één à twee jaar heeft hij wortels.

Zaaien

Zaai de zaden in de herfst buiten; ze kiemen vaak pas na twee winters, en zaailingen bloeien anders dan de moederplant.

Hoe komt een toverhazelaar de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard; de bloemen verdragen vorst zonder schade.
• Een zachte winter vervroegt de bloei, een strenge stelt hem uit.

Ziektes en plagen

• Wilde scheuten: Scheuten uit de voet, onder de entplek, groeien uit de onderstam. Snijd ze weg tot tegen de stam.
• Droogte: Bruine, verdorde bladranden in de zomer. Geef water en bedek de grond met bladcompost.
• Weinig bloei: Een jonge plant bloeit nog weinig. Ook te veel schaduw of droogte in de zomer, als de knoppen gevormd worden, geeft minder bloemen.
• Geel blad: Op kalkrijke grond verkleurt het blad geel tussen de nerven. Werk zure bladcompost of naaldstrooisel in.

Het jaar rond

• Januari: Bloei: geurende bloemen op kale takken.
• Februari: Bloei; bij vorst rollen de bloemblaadjes op.
• Maart: Na de bloei licht snoeien en wilde scheuten weg.
• April: Laatste maand voor snoei; bladcompost rond de voet.
• Juli: Water geven bij droogte: de bloemknoppen worden gevormd.
• Oktober: Herfstkleur in geel, oranje of rood; planten.
• December: Eerste bloemen bij vroege rassen.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Geurende winterbloei en een vurige herfstkleur: een struik voor elk seizoen.

Ook gebruikt voor

Uit de Amerikaanse soort (Hamamelis virginiana) maakt men ‘witch hazel’, een middel voor de huid.

Wist je dat?

• Bij strenge vorst rollen de bloemblaadjes zich op en wachten ze tot het weer zachter wordt.
• De rijpe vruchtjes springen open en schieten hun zaden een paar meter ver weg.
• Uit de Amerikaanse soort (Hamamelis virginiana) maakt men ‘witch hazel’, een middel voor de huid.
• Hamamelis komt van het Griekse hama, ‘samen’, en melon, ‘vrucht’: de nieuwe bloemen verschijnen terwijl de vruchten van vorig jaar nog aan de struik kunnen hangen.
• Gevorkte takjes van de Amerikaanse toverhazelaar werden gebruikt als wichelroede. Het Engelse ‘witch’ komt wel niet van heksen, maar van een oud woord voor ‘buigzaam’.