Struikaster

Hoe herken je een struikaster?

Groeivorm

Halfgroenblijvende, dichte, sterk vertakte struik van 1–4 m.

Blad

Verspreid, 3–7 cm, omgekeerd eirond tot ruitvormig, in het bovenste deel grof getand (bovenaan de takken vaak gaaf), dik, grijsgroen en wat kleverig.

Twijgen

Groene, gegroefde, wat kleverige twijgen, later bruin.

Bloem

Kleine, witte tot geelgroene bloemhoofdjes in pluimen, in september–oktober; mannelijke en vrouwelijke planten.

Vrucht

Massa’s zaadjes met zilverwitte pluisjes op de vrouwelijke planten (oktober–november), die ver wegwaaien.

Verschil met de duindoorn

De duindoorn heeft dorens, smal, zilverig blad en oranje bessen.

Verschil met de olijfwilg

De olijfwilg is groenblijvend, met gaaf, leerachtig blad met een zilverige onderkant.

Bloei: september–oktober

Lijkt op, maar is het niet

• Duindoorn Hippophae rhamnoides: dorens, smal, zilverig blad en oranje bessen. Verschil met duindoorn
• Olijfwilg Elaeagnus: groenblijvend, gaaf, leerachtig blad met een zilverige onderkant. Verschil met olijfwilg

Waarom in je tuin?

• Waarom niet planten: hij is een invasieve exoot op de Europese lijst; verkopen, planten en vermeerderen is verboden.
• Het zaad waait ver weg en kiemt op kwelders, duinen, dijken en braakliggende grond, waar hij de inheemse plantengroei verdringt.
• Herken hem vroeg: een jonge plant trek je nog makkelijk uit, een oude struik loopt na afzagen opnieuw uit.
• Voor een windvaste kusthaag zijn er goede inheemse alternatieven, zoals duindoorn en duinroos.

Waar staat een struikaster graag?

• Groeit in volle zon, op natte en droge, zilte en zoete grond.
• Verwildert vooral aan de kust: kwelders, duinen, dijken, havens en de oevers van brak water.
• Bij ons nog zeer zeldzaam in het wild; in Frankrijk en Spanje overwoekert hij al grote stukken kwelder en moeras.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog tot nat

Grootte

3 m hoog, 2,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Duindoorn: Het inheemse alternatief voor de kust: zilverig blad, oranje bessen voor vogels, bestand tegen zeewind en zout.
• Duinroos: Een lage, inheemse kustroos met witte bloemen en zwarte rozenbottels, ideaal op zandgrond.
• Wilde liguster: Een inheemse struik van de duinen, voor een windvaste haag met witte bloemen en zwarte besjes.
• Tamarisk: Niet inheems, maar ook niet invasief: een luchtige, zouttolerante windbreker met roze bloempluimen.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een struikaster?

1. Plant hem niet, en geef geen planten, stekken of zaad weg: dat is verboden.
2. Zoek je een windvaste, zouttolerante struik voor aan zee? Kies duindoorn, duinroos of wilde liguster.
3. Een hogere windbreker kan met tamarisk: niet inheems, maar ook niet invasief.
4. Staat er al een struikaster in je tuin, verwijder hem dan, liefst vóór hij in oktober zaad zet.

Verzorgen

Jonge planten

Trek of graaf ze uit met de volledige wortel, het liefst als de grond vochtig is.

Oude struiken

Zaag ze af en graaf de stronk met de grootste wortels uit; een achtergebleven stronk loopt opnieuw uit.

Zaaddragende takken

Voer ze af in een gesloten zak bij het restafval, niet op de composthoop en nooit in de natuur.

Nazorg

Kom de volgende jaren terug: uit achtergebleven wortels en uit zaad komen nog nieuwe planten op.

Tip: Twijfel je of een struik aan zee een struikaster is? Kijk in de herfst: grijsgroen, grof getand blad en pluimen die bij vrouwelijke planten zilverwit uitpluizen, zijn typisch. Meld een verwilderde struik buiten je tuin via waarnemingen.be of waarneming.nl.

Wanneer snoei je een struikaster?

Wanneer: Niet snoeien maar verwijderen, liefst vóór de zaadzetting in oktober.

Hoe:

• Graaf jonge planten met wortel en al uit. Oudere struiken lopen na afzagen opnieuw uit: verwijder ook de stronk.
• Lukt verwijderen niet meteen, knip dan bij vrouwelijke struiken in september de bloeiende takken weg, vóór de zaden rijp zijn. Terugsnoeien alleen houdt hem niet tegen: hij loopt krachtig weer uit.

Let op: Voer zaaddragende takken af in een gesloten zak, niet in de natuur: de pluisjes waaien bij het minste zuchtje weg.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Niet vermeerderen

Vermeerderen, verkopen en weggeven is verboden: zo help je net de verspreiding.

Hoe hij zich verspreidt

De vrouwelijke struiken vormen in de herfst massa’s zaadjes met pluis die ver wegwaaien. Na afzagen loopt hij bovendien weer uit vanuit de stronk.

Hoe komt een struikaster de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard: ook na een strenge winter loopt hij in het voorjaar weer uit.
• Halfgroenblijvend: in een zachte winter houdt hij een deel van zijn grijsgroene blad, in een koude winter verliest hij het. De winter is een goede tijd om struiken uit te graven.

Ziektes en plagen

• Opslag na afzagen: Een afgezaagde struik loopt uit met veel nieuwe scheuten. Graaf de stronk uit, of knip de opslag meerdere keren per jaar weg tot de wortels uitgeput zijn.
• Zaailingen: Rond een vrouwelijke struik kiemen veel zaailingen. Trek ze uit zodra je ze ziet.
• Verdringing: Op kwelders en in duinen vormt hij dichte struwelen waaronder de inheemse plantengroei verdwijnt.
• Mannelijk of vrouwelijk: Alleen vrouwelijke struiken zetten zaad: je herkent ze in oktober–november aan het zilverwitte pluis. Pak die het eerst aan, maar verwijder ook de mannelijke.

Het jaar rond

• Januari: Struiken uitgraven of afzagen en de stronk weghalen, bij open weer.
• Maart: Zaailingen uittrekken als de grond vochtig is.
• Juni: Opslag van afgezaagde struiken wegknippen.
• September: Bloei: knip bij vrouwelijke struiken de bloeiende takken weg vóór de zaden rijp zijn.
• Oktober: Laatste kans om struiken te verwijderen voor het zaad wegwaait.
• November: Zilverwit pluis op vrouwelijke struiken: zaaddragende takken in een gesloten zak afvoeren; inheemse alternatieven planten.
• December: Struiken uitgraven bij open weer.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Werd vroeger aangeplant als windvaste, zouttolerante struik aan zee.

Let op: Invasieve exoot op de Europese lijst: verkopen, planten en vermeerderen is verboden. Hij verdringt de plantengroei van kwelders en duinen.

Wist je dat?

• Eén vrouwelijke struik kan meer dan een miljoen zaadjes per jaar vormen. Hij staat op de Europese lijst van invasieve soorten: verkopen en planten is verboden.
• Eén vrouwelijke struik kan meer dan een miljoen zaadjes per jaar vormen. Sinds 2016 staat hij op de Europese lijst van invasieve soorten: verkopen en planten is verboden.
• Hij hoort bij de composietenfamilie, net als de aster en de paardenbloem: elk ‘bloempje’ is eigenlijk een hoofdje van vele kleine bloempjes.
• ‘Halimifolia’ betekent ‘met het blad van Atriplex halimus’, een zilvergrijze melde van de Middellandse Zee; ook de Franse naam verwijst naar die melde.