Duinroos

Hoe herken je een duinroos?

Groeivorm

Lage, dichte struik van 0,3–1 m die met uitlopers brede, ondoordringbare tapijten vormt.

Blad

Verspreid, geveerd met 7–11 kleine (0,5–1,5 cm), ronde blaadjes, enkel of dubbel gezaagd; doet denken aan het blad van pimpernel.

Stengels

Stengels dicht bezet met rechte stekels en stijve borstels door elkaar.

Bloem

Roomwitte, soms lichtroze bloemen (2–4 cm), alleen op korte zijtakjes, in mei–juni; licht geurend.

Vrucht

Ronde, glanzend zwartpaarse bottels (1–1,5 cm) met de kelkblaadjes er nog op, in augustus–september.

Verschil met rimpelroos en hondsroos

De rimpelroos heeft veel groter, gerimpeld blad, grote roze of witte bloemen en dikke, rode bottels; de hondsroos is een hoge struik met gebogen stekels, roze bloemen en rode bottels.

Bloei: mei–juni · Oogst en vruchten: mei–juni en augustus–september · Snoeien: februari–maart

Herkennen per kenmerk: Zwarte bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Rimpelroos Rosa rugosa: veel groter, gerimpeld blad, grote roze of witte bloemen en dikke, rode bottels. Verschil met rimpelroos
• Hondsroos Rosa canina: een hoge struik met gebogen stekels, roze bloemen en rode bottels. Verschil met hondsroos

Waarom in je tuin?

• Inheems alternatief voor de rimpelroos, die in de duinen invasief is.
• Een lage, stekelige bodembedekker of een laag haagje voor zonnige zandgrond, ook aan zee.
• Roomwitte bloemen in mei–juni voor bijen en hommels.
• Glanzend zwarte bottels: bijzonder, want de meeste wilde rozen hebben rode.
• Verdraagt droogte, zeewind en zout.

Waar staat een duinroos graag?

• Volle zon.
• Droge, arme zandgrond, ook kalkrijk duinzand; geen natte of zware grond.
• Verdraagt zeewind en zout: een van de beste struikjes voor een tuin aan de kust.
• Reken op 1,5 m breed of meer: met haar uitlopers breidt ze zich uit. Geef haar ruimte, of plaats een wortelscherm.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

0,8 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Duindoorn: Een inheemse doornstruik van dezelfde duinen, met oranje bessen in de herfst.
• Egelantier: Een hogere wilde roos voor droge, zonnige grond, met roze bloemen en rode bottels.
• Echte tijm: Een geurend, laag kruid voor dezelfde droge, zonnige plek.
• Geel zonneroosje: Gele bloemetjes in de zomer op schrale, droge grond, naast de lage roos.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een duinroos?

1. Koop een duinroos bij een kwekerij met inheems plantgoed, soms onder de naam Rosa pimpinellifolia. Haal nooit planten uit de duinen: die zijn beschermde natuur.
2. Plant van november tot maart, als wortelgoed of uit pot.
3. Voor een laag haagje of een bodembedekkende rand: zo’n 3 planten per meter.
4. Bemest het plantgat niet; geef water na het planten en het eerste jaar bij droogte.

Verzorgen

Water

Enkel het eerste jaar bij droogte; daarna nooit meer.

Bemesten

Niet doen: op rijke grond groeit ze slapper en bloeit ze minder.

Uitlopers

Steek uitlopers die te ver gaan af met een scherpe spade, het best eind van de winter.

Stekels

Draag stevige handschoenen: de stengels zitten vol stekels en borstels.

Tip: Woon je aan de kust of naast de duinen? Plant duinroos in plaats van rimpelroos: ze verdraagt even goed wind en zout, en verdringt de natuur niet.

Wanneer snoei je een duinroos?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Eind van de winter.

Hoe:

• Knip de oudste, kale stengels bij de grond weg; jonge stengels bloeien het best.
• Steek uitlopers af die te ver gaan.
• Scheer haar niet in vorm: de bloemen staan op korte zijtakjes van het oude hout.

Let op: Laat de zwarte bottels staan: ze zijn voer voor vogels.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

Steek in de winter een beworteld uitlopertje los en plant het meteen op zijn nieuwe plek.

Zaaien

Haal de zaden in de herfst uit rijpe bottels en zaai ze buiten in een pot; ze kiemen meestal pas na een winter.

Hoe komt een duinroos de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard, ook aan de kust.
• In de winter vormen de stekelige stengels een dichte schuilplek voor kleine vogels.

Ziektes en plagen

• Uitlopers in de border: Ze schiet op onverwachte plaatsen op. Plaats bij het planten een wortelscherm, of steek de uitlopers elk jaar af.
• Kale, oude stengels: Een oude plant wordt in het midden kaal. Knip in februari–maart de oudste stengels bij de grond weg.
• Meeldauw en bladvlekken: Een witte laag of zwarte vlekjes op het blad, vooral op een te beschutte, vochtige plek. Geef haar een open, zonnige plaats.

Het jaar rond

• Februari: Oude stengels wegknippen; uitlopers afsteken.
• Maart: Laatste maand voor snoei en planten met wortelgoed.
• Mei: De bloei begint: roomwitte bloemen voor bijen en hommels.
• Juni: Laatste bloemen.
• Augustus: De bottels kleuren glanzend zwart.
• September: Bottels laten hangen voor de vogels; zaden oogsten.
• November: Planten; uitlopers losmaken en verplanten.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Lage, stekelige bodembedekker of haagje voor zonnige zandgrond, ook aan zee.

Voor de natuur

Bloemen voor bijen en hommels, bottels voor vogels; legt stuifzand vast.

Let op: Vormt veel uitlopers: geef haar ruimte of plaats een wortelscherm.

Eetbaar en bruikbaar

Bloemen (mei–juni)

Pluk de roomwitte bloemen in mei en juni op een droge ochtend, als ze net open zijn; ze zijn maar een paar dagen mooi. Neem per struik slechts een deel van de bloemen en laat de rest staan voor de bijen en de bottels. Knijp de blaadjes los en schud er de insecten uit. Ze ruiken zacht: gebruik ze vers voor azijn of boter, of strooi ze over een salade.

Vruchten (augustus–september)

De zwartpaarse bottels zijn rijp in augustus en september, als ze glanzend zwart zijn en iets meegeven. Ze smaken milder en wat droger dan rode bottels. Knip ze af, haal steeltje en kelkblaadjes weg, halveer ze en schraap de pitjes met hun haartjes eruit. Gebruik ze daarna gekookt, voor compote of chutney.

Bewaring

Verse blaadjes houden een dag in de koelkast; droog ze los op papier in de schaduw en bewaar ze in een gesloten pot. Schoongemaakte bottels kan je invriezen. Chutney en azijn houden maanden in schone, uitgekookte potten en flessen; rozenboter bewaar je in de koelkast of de diepvries.

Let op: Pluk niet in de duinen en andere natuurreservaten: daar is plukken verboden en de duinroos is er een waardevolle soort. Oogst alleen van een struik in je eigen tuin of met toestemming van de eigenaar. De pitjes hebben jeukende haartjes: verwijder ze altijd. Verwar de zwartpaarse bottels niet met giftige zwarte bessen zoals die van liguster of zwarte nachtschade: bottels hebben kelkblaadjes aan de top en zitten aan een stekelige struik. Gebruik alleen onbespoten bloemen, ver van drukke wegen, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Rozenazijn (Azijn · ± 500 ml · 10 min + 2 weken trekken)
• Rozenboter (Andere · ± 150 g · 15 min + 1 uur koelen)
• Bottelcompote met appel (Compote · 4 porties · 40 min)
• Bottelchutney (Gerecht · ± 3 potjes van 200 ml · 1 uur)

Wist je dat?

• Met haar uitlopers vormt ze lage, ondoordringbare tapijten die het stuifzand in de duinen helpen vastleggen.
• Ze is een van de weinige wilde rozen met zwarte bottels.
• Het fijne blad lijkt op dat van pimpernel; vandaar de vroegere naam Rosa pimpinellifolia en de Franse naam rosier pimprenelle.