Taxus

Hoe herken je een taxus?

Groeivorm

Wintergroene boom van 10–20 m met een brede, dichte kroon, vaak meerstammig; in tuinen meestal een struik, haag of vormsnoei.

Naalden

1–3 cm, plat, zacht en spits; boven glanzend donkergroen, onder lichter geelgroen zonder witte strepen. Meestal in twee rijen.

Schors

Dun, roodbruin en in plaatjes afschilferend; de stam is vaak gegroefd.

Bloem

Tweehuizig: mannelijke bomen dragen in februari–maart kleine, gele bolletjes vol stuifmeel onder de twijgen; de vrouwelijke bloempjes zijn piepklein en groen.

Zaad

Geen kegels: elk zaad zit in een rode, vlezige beker (zaadmantel), rijp in augustus–oktober. Alleen vrouwelijke bomen dragen ze.

Verschil met de gewone zilverspar

De zilverspar heeft twee witte strepen onder de naald en draagt kegels.

Snoeien: mei–juni en augustus–september

Herkennen per kenmerk: Zachte naalden · Rode bessen · Afbladderende schors

Lijkt op, maar is het niet

• Gewone zilverspar Abies alba: twee witte strepen onder de naald en kegels. Verschil met gewone zilverspar

Waarom in je tuin?

• De beste plant voor een strakke haag of vormsnoei: dicht, donkergroen en het hele jaar mooi.
• Verdraagt zon én diepe schaduw, en groeit op bijna elke goed doorlatende grond.
• Loopt als enige naaldboom weer uit uit oud hout: een te grote of kale taxus kan je stevig terugsnoeien.
• Lijsters en merels eten de rode zaadmantels; in een dichte taxushaag broeden en schuilen vogels.

Waar staat een taxus graag?

• Zon, halfschaduw of diepe schaduw: geen andere haagplant verdraagt zoveel schaduw.
• Elke goed doorlatende grond, kalkrijk of zuur; geen natte voeten, want in natte grond rotten de wortels.
• Als haag past hij in elke tuin; een vrijstaande taxus wordt na vele jaren 6 m breed of meer.
• Plant hem niet langs een weide met paarden, koeien of schapen: ze kunnen over de afsluiting heen aan de takken knabbelen.

Licht

Zon tot schaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

15 m hoog, 6 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Hulst: Nog een inheemse, wintergroene schaduwplant, met rode bessen naast het donkere groen.
• Hortensia: Grote bloemschermen in de zomer, mooi voor een donkere taxushaag in de halfschaduw.
• Kleine maagdenpalm: Een wintergroene bodembedekker die blauw bloeit in de schaduw aan de voet van de haag.
• Echte lavendel: Zilvergrijs en paars voor een donkergroene haag op een zonnige plek.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Liever niet bij

• Zonminnende planten krijgen onder de dichte kroon te weinig licht: echte lavendel, struikhei, vlinderstruik, sleedoorn, blauwe bes, duindoorn, rimpelroos, brem

Hoe en wanneer plant je een taxus?

1. Plant in september–oktober of in maart–april, met kluit of uit pot.
2. Voor een haag: 3–4 planten per meter, in een rij op een losgemaakte, onkruidvrije strook.
3. Zware grond maak je eerst losser met compost of zand: stilstaand water is de grootste vijand.
4. Zet de planten even diep als ze stonden, druk de grond aan en geef ruim water.
5. Knip de zijkanten van haagplanten na het planten licht in: zo vertakken ze dichter.

Verzorgen

Water

De eerste twee jaar water bij droogte, ook in een droog voorjaar; daarna redt hij zich.

Bemesten

In het voorjaar wat compost of organische mest langs een haag; dat helpt zeker na een stevige snoeibeurt.

Mulch

Houd de voet van een jonge haag vrij van gras en bedek de grond met bladcompost of houtsnippers.

Snoeiafval

Ruim het snoeiafval meteen op en voer het af met het groenafval, nooit naar een weide of bij dieren.

Tip: Een kale of te brede taxushaag hoef je niet te rooien: snoei in maart–april één kant tot dicht bij de stam terug en het jaar erna de andere kant. Hij loopt weer uit uit het kale hout.

Wanneer snoei je een taxus?

Snoeimaanden: mei–juni en augustus–september.

Wanneer: Hagen en vormen knip je in mei–juni en/of eind augustus–september. Een verwaarloosde taxus verjong je in maart–april.

Hoe:

• Voor een gewone haag volstaat één knipbeurt per jaar; strakke vormen knip je twee keer.
• Als enige naaldboom loopt taxus weer uit uit oud hout: je kan hem drastisch terugsnoeien, liefst verspreid over twee jaar (eerst één kant, het jaar erna de andere).
• Knip een haag aan de top iets smaller dan onderaan, zodat ook de onderkant licht krijgt en dicht blijft.

Let op: Draag handschoenen en laat snoeiafval niet slingeren.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Snijd in augustus–september stekken van 10–15 cm uit jonge zijtakjes, met een hieltje oud hout. Steek ze in zanderige stekgrond in een koude bak; ze wortelen traag, vaak pas na enkele maanden.

Zaaien

Haal het zaad met handschoenen uit de rode zaadmantels en zaai het buiten in een pot; het kiemt traag, vaak pas na anderhalf jaar.

Hoe komt een taxus de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• Schud natte sneeuw van hagen en vormen: onder het gewicht buigen takken open en blijven er gaten.

Ziektes en plagen

• Taxuskever: Kleine happen uit de naalden zijn het werk van de kever; de larven eten de wortels, waardoor planten verbruinen of afsterven. Giet in april–mei of augustus–september aaltjes (Heterorhabditis) bij de wortels.
• Wortelrot: Op natte grond verkleuren takken of hele planten bruin en sterven ze af (Phytophthora). Vervang dode planten pas als de afwatering verbeterd is.
• Taxusdopluis: Bruine schildjes op de twijgen en kleverige honingdauw, soms met zwarte roetdauw. Meestal ruimen sluipwespen en lieveheersbeestjes ze op; knip sterk aangetaste takjes weg.
• Taxusgalmug: Een artisjokvormige knop aan de top van een scheut: daarin leeft een muglarve. Onschuldig; knip ze weg als je ze niet mooi vindt.

Het jaar rond

• Maart: Een verwaarloosde taxus kan je nu stevig verjongen (maart–april); planten kan ook.
• April: Plantseizoen loopt af; aaltjes tegen de larven van de taxuskever.
• Mei: Eerste knipbeurt van hagen en vormen (mei–juni), als er geen vogels meer broeden.
• Juni: Knippen kan nog; jonge planten water geven bij droogte.
• Augustus: Tweede knipbeurt eind augustus; aaltjes kunnen opnieuw.
• September: Laatste knipbeurt; plantseizoen begint. Stekken nemen.
• Oktober: Rode zaadmantels: lijsters en merels komen ze eten.
• December: Natte sneeuw van hagen en vormen schudden.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

De beste plant voor hagen en vormsnoei (bollen, blokken, figuren); verdraagt schaduw.

Hout

Zeer taai en veerkrachtig: in de middeleeuwen het hout van de Engelse handboog.

Ook gebruikt voor

Uit de naalden wordt een grondstof gewonnen voor kankermedicijnen.

Voor de natuur

Lijsters eten de rode zaadmantels en verspreiden het zaad.

Let op: Naalden, schors en zaad zijn zeer giftig voor mens en dier (paarden, koeien). Houd snoeiafval weg bij weides.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Opgelet: naalden, schors en zaad zijn zeer giftig; alleen het rode vruchtvlees niet. Taxussen kunnen meer dan 1000 jaar oud worden.
• Het taaie, veerkrachtige hout was in de middeleeuwen het hout van de Engelse handboog.
• Uit de naalden wordt een grondstof gewonnen voor kankermedicijnen.
• Ötzi, de ijsmummie van zo’n 5300 jaar oud die in de Alpen werd gevonden, had een onafgewerkte boog van taxushout bij zich.
• Anders dan de meeste naaldbomen maakt de taxus geen hars: zijn hout heeft geen harskanalen.