Duindoorn

Hoe herken je een duindoorn?

Groeivorm

Dorenige struik van 1–4 m, vaak in groepen door uitlopers.

Blad

Verspreid, 3–7 cm, lijnvormig; boven grijsgroen, onder zilverig geschubd.

Schors

Takken met scherpe dorens; jonge twijgen zilverig-bruin.

Bloem

Onopvallende, groenbruine bloempjes in maart–april, vóór het blad; mannelijke en vrouwelijke planten.

Vrucht

Oranje, zure bessen (6–8 mm), dicht opeen langs de takken, rijk aan vitamine C; enkel aan vrouwelijke planten.

Verschil met de olijfwilg

Die is groenblijvend, heeft breder blad en geen dorens.

Verschil met de katwilg

Ook zilverig blad, maar geen dorens en geen bessen.

Bloei: maart–april · Oogst en vruchten: augustus–oktober · Snoeien: februari–maart

Herkennen per kenmerk: Lang en smal blad · Oranje bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Olijfwilg Elaeagnus: groenblijvend, breder blad en geen dorens. Verschil met olijfwilg
• Katwilg Salix viminalis: zilverig blad, maar geen dorens en geen bessen. Verschil met katwilg

Waarom in je tuin?

• Zilvergrijs blad en oranje bessen: een opvallende struik van de zomer tot in de winter.
• Zure bessen voor sap, siroop en confituur, zeer rijk aan vitamine C.
• Taai: verdraagt droogte, zeewind en arme zandgrond, en bindt zelf stikstof.
• Bessen voor lijsters en een dorenige schuilplek voor vogels.

Waar staat een duindoorn graag?

• Volle zon: in de schaduw kwijnt hij en draagt hij weinig bessen.
• Droge, goed doorlatende grond, zoals zand; geen zware, natte grond.
• Reken op 3 m breed, en meer: de uitlopers duiken meters verder op.
• Ideaal voor een kusttuin, een talud of een dorenige haag; minder voor een kleine tuin met borders.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

3 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Duinroos: Een lage, inheemse roos van de duinen voor dezelfde droge zandgrond.
• Hondsroos: Bloesem in juni en bottels in de herfst: samen een dorenige vogelhaag.
• Wilde liguster: Inheemse duinstruik met witte bloemen en zwarte bessen.
• Sleedoorn: Witte bloesem in het vroege voorjaar en blauwe sleeën: ook dorenig en inheems.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een duindoorn?

1. Plant van november tot maart, als jonge plant uit pot of als wortelgoed.
2. Plant één mannelijke plant bij een groepje van vijf à zes vrouwelijke: de wind brengt het stuifmeel.
3. Koop benoemde planten: vrouwelijke rassen zoals ‘Leikora’ of ‘Hergo’ en een mannelijke zoals ‘Pollmix’. Van een zaailing weet je niet wat het wordt.
4. Geen mest in het plantgat: hij bindt zelf stikstof.
5. Zet een wortelscherm als je de uitlopers binnen de perken wil houden.

Verzorgen

Water

Enkel het eerste jaar bij lange droogte.

Bemesten

Niet nodig: met knolletjes aan de wortels haalt hij stikstof uit de lucht.

Uitlopers

Steek uitlopers af die buiten de plek komen; draag dikke handschoenen.

Oogsten

Knip in september–oktober takken met bessen af en leg ze in de diepvries: bevroren bessen tik je er makkelijk af.

Tip: Pers de bessen rauw en meng het zure sap met appelsap of honing: zo verzacht je de smaak en blijft de vitamine C het best bewaard.

Wanneer snoei je een duindoorn?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Eind van de winter, of meteen na de oogst.

Hoe:

• Weinig nodig: haal dode, zwakke en te dicht staande takken weg.
• Oogst je door takken met bessen af te knippen, dan is dat meteen een lichte snoei. De bessen groeien op het hout van vorig jaar: knip dus niet alles weg.
• Steek uitlopers af die te ver gaan.

Let op: Draag dikke handschoenen en lange mouwen: de dorens zijn scherp.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Wortelopslag

Steek in de winter een uitloper met wortels af van een plant waarvan je weet of hij mannelijk of vrouwelijk is, en plant hem apart.

Winterstek

Steek in de winter stukken van 20 cm uit eenjarige takken in zanderige grond; ze hebben hetzelfde geslacht als de moederplant.

Zaaien

Zaai de pitjes in de herfst buiten. Zaailingen zijn mannelijk of vrouwelijk; dat zie je pas als ze bloeien.

Hoe komt een duindoorn de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• Laat wat bessen hangen: lijsters en andere vogels eten ze in de winter.
• In de winter herken je de planten aan de knoppen: mannelijke bloemknoppen zijn groot en kegelvormig, vrouwelijke klein.

Ziektes en plagen

• Geen bessen: Geen mannelijke plant in de buurt, of de plant is zelf mannelijk. Jonge planten dragen pas na drie à vier jaar.
• Uitlopers: Ze duiken meters verder op, ook in het gazon. Steek ze af of plaats een wortelscherm.
• Natte grond: Op zware, natte grond kwijnt hij en sterft hij af. Kies een droge, zonnige plek.
• Moeilijk plukken: De bessen zitten vast en barsten bij het plukken. Knip de takken af en vries ze in.

Het jaar rond

• Februari: Snoei: dode en te dichte takken weg.
• Maart: Bloei vóór het blad; laatste maand voor snoei en planten.
• April: Het zilvergrijze blad loopt uit.
• Augustus: Bessen kleuren oranje.
• September: Oogst: takken met bessen afknippen en invriezen.
• Oktober: Oogst afronden; laat wat bessen voor de vogels.
• November: Planten; uitlopers afsteken.
• December: Laatste bessen voor de lijsters.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

De zure bessen voor sap, siroop en confituur; zeer rijk aan vitamine C.

Voor de natuur

Legt duinen vast en bindt stikstof; de bessen zijn wintervoedsel voor lijsters.

Tuin en landschap

Zilvergrijze, dorenige haag voor zandgrond aan de kust.

Let op: Voor bessen heb je een mannelijke en een vrouwelijke plant nodig. Vormt veel uitlopers.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (augustus–oktober)

De oranje bessen zijn rijp van eind augustus tot oktober. Ze zitten dicht op de doornige takken en barsten makkelijk. De handigste manier: knip bij het snoeien van een vrouwelijke struik in je tuin takjes met bessen af, vries ze in en schud of tik de bevroren bessen eraf. Ze zijn zeer zuur en aromatisch: voor sap, siroop of gelei, of gemengd met zoeter fruit zoals appel. Lekker in yoghurt, smoothies of een saus bij wild of vis.

Bewaring

Bevroren bessen blijven maanden goed in de diepvries. Sap en siroop kan je invriezen of heet in schone flessen bewaren.

Let op: Pluk geen duindoorn in de duinen: dat is beschermd natuurgebied en de bessen zijn wintervoedsel voor vogels. Draag stevige handschoenen tegen de doornen. Duindoorn herken je aan het smalle, zilvergrijze blad en de oranje bessen die dicht tegen de tak zitten; verwar ze niet met de oranje zaden van de giftige kardinaalsmuts.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Duindoornsiroop (Siroop · ± 750 ml · 30 min)
• Duindoorn-appelgelei (Gelei · ± 3 potten · 1 uur + 3 uur uitlekken)
• Duindoornlikeur (Likeur · ± 1 liter · 20 min + 6 weken trekken)
• Duindoorn-sinaasappelsorbet (Gerecht · ± 6 porties (750 ml) · 30 min + 4–5 uur invriezen)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Duindoorn bindt stikstof uit de lucht en legt met zijn uitlopers de duinen vast. De bessen zijn een feestmaal voor lijsters.
• Hippophae betekent ‘glanzend paard’: in het oude Griekenland zou men paarden met de bladeren gevoerd hebben voor een glanzende vacht.
• Uit de bessen en de zaden perst men duindoornolie, die gebruikt wordt in huidverzorging.
• Hippophae komt van het Griekse hippos, ‘paard’, en phaos, ‘glans’: volgens de oude Grieken kregen paarden een glanzende vacht van de bladeren.
• Eigenlijk binden bacteriën de stikstof: Frankia-bacteriën leven in knolletjes aan de wortels en ruilen stikstof tegen suikers van de plant.