Cotoneaster

Hoe herken je een cotoneaster?

Groeivorm

Struik van 0,3–4 m, vaak kruipend of met boogvormige takken.

Blad

Verspreid, klein (0,5–5 cm) en gaafrandig; veel soorten zijn groenblijvend.

Takken

Bij de vlakke dwergmispel visgraatvormige takken.

Bloem

Kleine witte of roze bloempjes in mei–juni; een bijenmagneet.

Vrucht

Rode besjes, tot in de winter.

Verschil met de vuurdoorn

De vuurdoorn heeft dorens en gekarteld blad.

Bloei: mei–juni · Snoeien: maart–april en augustus–september

Herkennen per kenmerk: Groenblijvend blad · Rode bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Vuurdoorn Pyracantha: dorens en gekarteld blad. Verschil met vuurdoorn

Waarom in je tuin?

• Witte of roze bloempjes in mei–juni: een bijenmagneet.
• Rode besjes tot in de winter, voor merels en lijsters.
• Een sterke bodembedekker voor droge, zonnige taluds, waar weinig anders groeit.

Waar staat een cotoneaster graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon bloeit hij rijker en draagt hij meer bessen.
• Elke grond, droog of vochtig, arm of rijk.
• Reken op 1,5–2 m breed; kruipende soorten bedekken een talud in een paar jaar.
• Niet in of bij de duinen of een natuurgebied: vogels verspreiden de zaden.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog tot nat

Grootte

4 m hoog, 2 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Gelderse roos: Inheemse struik met witte bloemschermen en rode bessen: een goede partner of een alternatief.
• Wilde liguster: Inheems en halfgroenblijvend, met geurende bloemen voor insecten en bessen voor vogels.
• Echte tijm: Een lage, geurende bodembedekker voor hetzelfde zonnige, droge talud, ook geliefd bij bijen.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Liever niet bij

• Fruitbomen die bacterievuur van deze plant kunnen krijgen: appel, peer, nashi

Hoe en wanneer plant je een cotoneaster?

1. Plant uit pot in het voorjaar (maart–april) of in de herfst (oktober–november).
2. Als bodembedekker: zo’n 2–3 planten per m².
3. Wied grondig voor het planten en leg op een talud een laag houtsnippers tegen onkruid, tot de planten gesloten zijn.
4. Geef na het planten water, en het eerste jaar bij droogte.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig; te veel mest geeft lange, zachte scheuten die gevoeliger zijn voor bacterievuur.

Wieden

Houd een jonge bodembedekker onkruidvrij tot hij gesloten is.

Zaailingen

Trek zaailingen in en rond de tuin jong uit, zodat hij niet verwildert.

Tip: Zoek je een inheems alternatief voor bessen en bijen? Kies gelderse roos, wilde liguster of wilde kardinaalsmuts als struik, en duinroos of kruipwilg als lage struik op zandgrond.

Wanneer snoei je een cotoneaster?

Snoeimaanden: maart–april en augustus–september.

Wanneer: Eind van de winter of na de bloei.

Hoe:

• Knip te lange takken terug tot op een zijtak; knip niet alles gelijk af.
• Bij de vlakke dwergmispel: knip takken weg die van de muur afsteken of over een pad groeien, en laat de visgraatvorm intact.
• Knip takken met bacterievuur meteen weg, ook buiten de snoeitijd.

Let op: In de nazomer knip je ook bessen weg: snoei dan alleen wat echt moet. Ontsmet je snoeigereedschap na het werk, vanwege bacterievuur.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Afleggen

Kruipende soorten wortelen vaak vanzelf waar een tak de grond raakt: steek dat stuk in het voorjaar los en plant het apart.

Stekken

Snijd in juli–augustus halfrijpe stekken en steek ze in zanderige stekgrond onder plastic of glas.

Hoe komt een cotoneaster de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Winterhard; groenblijvende soorten houden hun blad, de vlakke dwergmispel verliest het na een rode herfstkleur.
• De rode bessen zijn een wintervoorraad voor merels, lijsters en andere vogels.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Bloemen en scheuten verwelken plots en kleuren zwartbruin, alsof ze verbrand zijn. Knip ruim in het gezonde hout weg, ontsmet het gereedschap en voer het snoeisel af (niet composteren).
• Verwildering: Zaailingen duiken op in hagen, bermen en duinen. Trek ze jong uit; graaf grotere struiken met wortels en al uit.
• Bladluizen: Op jonge scheuten in het voorjaar; meestal ruimen lieveheersbeestjes en mezen ze op.
• Onkruid in de bodembedekker: Grassen en wortelonkruid groeien door een open bodembedekker. Wied grondig voor het planten en mulch tot hij gesloten is.

Het jaar rond

• Maart: Snoeien aan het eind van de winter; planten kan.
• April: Laatste maand van de voorjaarssnoei.
• Mei: Bloei: een bijenmagneet.
• Juni: Bloei loopt af; de bessen zetten.
• Augustus: Licht snoeien waar nodig; bessen kleuren.
• September: Laatste snoeimaand; rode bessen voor de vogels.
• Oktober: Planten; zaailingen uittrekken.
• December: Vogels eten de bessen.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Bodembedekker op taluds, lage haag of struik tegen een muur.

Voor de natuur

Bijenmagneet in de bloei; bessen voor vogels.

Let op: Waardplant van bacterievuur; sommige soorten verwilderen.

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Zweefvliegen

Open bloemen voor zweefvliegen; veel van hun larven eten bladluizen.

Wist je dat?

• Verschillende soorten verwilderen uit tuinen, onder meer in de duinen.
• De meeste soorten komen uit de bergen van China en de Himalaya.
• Cotoneaster betekent ‘een soort kwee’: het Latijnse cotoneum (kweepeer) met het achtervoegsel -aster, ‘lijkend op’.
• Veel cotoneasters vormen zaad zonder bevruchting, waardoor de zaailingen klonen van de moederplant zijn. Daardoor bestaan er zeer veel, moeilijk te onderscheiden soorten.