Alpenbes

Hoe herken je een alpenbes?

Groeivorm

Dichte, fijn vertakte struik van 1–2 m en zo’n 1,5 m breed; als haag makkelijk lager te houden.

Blad

Verspreid, 2–5 cm, rondachtig met 3 (soms 5) diep gezaagde lobben, glanzend en vrijwel kaal; loopt al in maart uit.

Twijgen

Dunne, grijsbruine twijgen zonder stekels; oude stengels met afschilferende schors.

Bloem

Kleine, groengele bloempjes in korte, rechtopstaande trosjes, in april–mei; mannelijke en vrouwelijke op aparte struiken.

Vrucht

Rode besjes in juli, alleen op vrouwelijke struiken; eetbaar, maar flauw.

Verschil met aalbes en kruisbes

De aalbes heeft groter blad, hangende bloemtrossen en grote, sappige rode bessen; de kruisbes heeft stekels onder de knoppen en grote, losse bessen.

Bloei: april–mei · Snoeien: mei–juni en augustus

Herkennen per kenmerk: Handvormig blad

Lijkt op, maar is het niet

• Aalbes Ribes rubrum: groter blad, hangende bloemtrossen en grote, sappige rode bessen. Verschil met aalbes
• Kruisbes Ribes uva-crispa: stekels onder de knoppen en grote, losse bessen. Verschil met kruisbes

Waarom in je tuin?

• Een haag die ook in diepe schaduw en onder bomen dicht blijft.
• Komt al in maart in blad: een van de eerste groene hagen.
• Geen stekels: aangenaam om te knippen en naast een pad.
• Bloemen voor bijen, besjes voor vogels.
• Verdraagt zware snoei en groeit op elke gewone grond.

Waar staat een alpenbes graag?

• Zon, halfschaduw of schaduw: hij blijft ook in de schaduw dicht.
• Elke gewone tuingrond die niet uitdroogt of lang nat staat.
• Als vrije struik 1–2 m hoog en zo’n 1,5 m breed; als haag kan je hem op 0,5–1,5 m houden.

Licht

Zon tot schaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

1,5 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Haagbeuk: Een andere haagplant die schaduw verdraagt: samen een gemengde, inheemse haag.
• Hulst: Groenblijvend, voor een gemengde schaduwhaag die ook in de winter groen blijft.
• Kleine maagdenpalm: Een groenblijvende bodembedekker met blauwe bloemetjes voor de schaduw onder de haag.
• Klimop: Groenblijvend en goed voor insecten en vogels, voor dezelfde schaduwrijke hoek.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdraagt schaduw en past onder grote bomen zoals: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een alpenbes?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of haagplant; uit pot kan het bijna het hele jaar.
2. Voor een haag: zo’n 3 planten per meter. Knip ze na het planten een derde terug, dan vertakken ze onderaan dicht.
3. Alleen vrouwelijke struiken dragen besjes; wil je besjes voor de vogels, vraag er dan naar bij de kwekerij. Zoek je plantgoed van inheemse herkomst, ga dan naar een kwekerij met inheems plantgoed.
4. Onder bomen: werk wat compost door de grond en geef de eerste zomers water, want de boomwortels drinken mee.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; onder bomen ook de jaren daarna in lange droge periodes.

Bemesten

Wat compost in het voorjaar is genoeg.

Haag knippen

Eind juni en eventueel nog eens eind augustus.

Vorm

Knip een haag onderaan iets breder dan bovenaan: zo krijgt de voet genoeg licht en blijft hij dicht.

Tip: Zoek je een lage haag onder bomen of langs de schaduwkant van het huis? Kies alpenbes: hij blijft dicht waar liguster of beuk kaal worden, en hij heeft geen stekels.

Wanneer snoei je een alpenbes?

Snoeimaanden: mei–juni en augustus.

Wanneer: Een haag knip je eind juni en eventueel eind augustus; een vrije struik na de bloei.

Hoe:

• Een haag knip je strak, met de heggenschaar.
• Bij een vrije struik dun je na de bloei enkele oudste takken aan de voet uit.
• Hij verdraagt zware snoei: een kale, oude haag mag je flink terugzetten; doe dat na de bloei, dan loopt hij nog in hetzelfde jaar opnieuw uit.

Let op: Kijk voor je knipt of er geen vogels in de haag broeden.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Steek in de herfst of winter stukken eenjarig hout van 20–25 cm in de grond: ze wortelen vlot.

Afleggen

Buig een lage tak naar de grond en dek een stukje af met aarde; na een jaar knip je de bewortelde plant los.

Hoe komt een alpenbes de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• Hij loopt al in maart uit, als de meeste andere hagen nog kaal zijn.

Ziektes en plagen

• Bladluis: Luizen op de jonge scheuttoppen in het voorjaar. Lieveheersbeestjes en mezen ruimen ze op; knip de toppen eventueel weg bij de haagsnoei.
• Bladvlekken: Bruine vlekjes en vroege bladval in een natte zomer. Ruim het afgevallen blad op; het jaar daarop loopt hij gewoon weer uit.
• Kale voet: Een haag die bovenaan breder is dan onderaan, wordt aan de voet kaal. Knip hem taps, of zet een oude haag flink terug.

Het jaar rond

• Maart: Het eerste blad; laatste plantmaand voor wortelgoed.
• April: Bloei: groengele bloempjes voor bijen.
• Mei: Vrije struik snoeien na de bloei.
• Juni: Haag knippen, eind juni.
• Juli: Rode besjes op vrouwelijke struiken, voor de vogels.
• Augustus: Eventueel tweede knipbeurt, eind augustus.
• November: Plantseizoen begint; stekken.
• December: Planten bij open weer.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Lage tot middelhoge haag die ook in de schaduw dicht blijft en vroeg in blad komt.

Voor de natuur

Bloemen voor bijen, besjes voor vogels.

Wist je dat?

• Hij verdraagt diepe schaduw en zware snoei: een van de weinige haagplanten die ook onder bomen dicht blijft.
• Mannelijke en vrouwelijke bloemen staan op aparte struiken: alleen vrouwelijke struiken dragen besjes.
• Ondanks de naam groeit hij niet alleen in de bergen; in de tuin doet hij het ook in het laagland prima, al is hij bij ons in het wild zeer zeldzaam.