Bitterzoet

Hoe herken je een bitterzoet?

Groeivorm

Klimmende of liggende halfstruik van 1–3 m; de stengels leunen op of slingeren door andere planten.

Blad

Verspreid, eirond tot spits hartvormig, 4–10 cm, gaafrandig; vaak met 1–2 kleine oortjes of lobben aan de voet.

Stengels

Dunne stengels die onderaan houtig worden en bovenaan elk jaar afsterven.

Bloem

Paarse bloemen (1–1,5 cm) met teruggeslagen slippen en een gele kegel van helmknoppen, in losse trosjes, juni–september.

Vrucht

Ovale bessen (1 cm), eerst groen, dan oranje en rijp glanzend rood, vaak alle kleuren tegelijk in één tros, augustus–oktober; giftig.

Verschil met de zwarte nachtschade

De zwarte nachtschade (Solanum nigrum) is een eenjarig kruid zonder houtige stengels, met witte bloemen en zwarte bessen.

Verschil met de heggenrank

De heggenrank heeft krulranken, handvormig gelobd blad en ronde bessen.

Bloei: juni–augustus · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Paarse of blauwe bloemen · Rode bessen · Oranje bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Zwarte nachtschade (Solanum nigrum): een eenjarig kruid zonder houtige stengels, met witte bloemen en zwarte bessen.
• Heggenrank Bryonia dioica: krulranken, handvormig gelobd blad en ronde bessen. Verschil met heggenrank

Waarom in je tuin?

• Inheems en makkelijk, op vochtige plekken in zon, halfschaduw en zelfs schaduw.
• Paarse bloemen van juni tot september en bessen in drie kleuren tegelijk.
• Hommels schudden het stuifmeel met trillingen uit de bloemen; lijsters en merels eten de bessen.
• Begroeit een vijverrand, natte oever of wilde haag zonder veel zorg.

Waar staat een bitterzoet graag?

• Zon, halfschaduw of schaduw; in de zon bloeit hij het rijkst.
• Vochtige tot natte grond: langs een vijver, sloot of beek, in een natte haag of een broekbosje.
• Hij heeft geen hechtwortels of ranken: zijn stengels leunen op of slingeren door struiken, een hek of gaas. Muren, dakgoten en bomen schaadt hij niet.
• Plant hem niet waar kleine kinderen spelen: de rode bessen zijn verleidelijk en giftig.

Licht

Zon tot schaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Vochtig tot nat

Grootte

3 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Zwarte els: De boom van natte oevers en broekbossen, waar bitterzoet in het wild door de struiklaag klimt.
• Grauwe wilg: Een inheemse wilg voor natte grond, waar bitterzoet doorheen kan slingeren.
• Gelderse roos: Een inheemse struik van vochtige grond, met witte bloemen in mei en ook rode bessen in de herfst.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdraagt schaduw en past onder grote bomen zoals: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn
• Mag klimmen in oude, grote bomen: zomereik, grove den, gewone esdoorn, zomerlinde

Hoe en wanneer plant je een bitterzoet?

1. Plant in de herfst of het voorjaar; kwekers van inheemse planten hebben hem in pot.
2. Plant aan de voet van een struik, hek of oeverbeplanting waar hij tegenaan kan leunen.
3. Op een vijveroever plant je hem net boven de waterlijn, op natte grond.
4. Vaak komt hij ook vanzelf, doordat vogels de zaden verspreiden.

Verzorgen

Water

Op een vochtige plek niet nodig; elders bij droogte.

Bemesten

Niet nodig.

Leiden

Leid de stengels door een struik of over een hek, of laat ze vrij over de grond kruipen.

Zaailingen

Vogels verspreiden de zaden: trek ongewenste zaailingen jong uit.

Tip: Laat bitterzoet door een struik of over een hek groeien in plaats van over de grond: zo zie je de bloemen en de veelkleurige bessen beter en houd je hem makkelijker in toom.

Wanneer snoei je een bitterzoet?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: In de winter (november–maart).

Hoe:

• Weinig nodig: knip te lange of afgestorven stengels terug.
• Hij loopt makkelijk opnieuw uit uit de houtige voet: een verwarde plant mag je tot dicht bij de grond terugzetten.
• Ruim het snoeiafval meteen op, met de laatste bessen erbij.

Let op: Draag handschoenen en houd snoeiafval met bessen weg van kinderen en huisdieren: de hele plant is giftig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Stekken

Stekken van houtige stengels wortelen makkelijk, in de winter buiten in de grond of in de zomer in een potje.

Afleggen

Stengels die over vochtige grond liggen, wortelen vaak vanzelf: steek ze uit en plant ze over.

Zaaien

Zaai de zaden uit rijpe bessen in de herfst buiten; was daarna je handen.

Hoe komt een bitterzoet de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De bovenste delen van de stengels sterven af; de houtige voet loopt in de lente weer uit.
• De laatste bessen hangen soms tot in de winter en zijn dan voedsel voor merels en lijsters.

Ziektes en plagen

• Woekering: Lange stengels die door de border of over kleine planten kruipen en wortelen. Knip ze terug en trek gewortelde stukken uit.
• Bessen bij kinderen: Rode bessen op een plek waar kleine kinderen spelen. Knip de stengels met bessen in de zomer weg of verplaats de plant.
• Bladluis: Luizen op de scheuttoppen in de zomer. Meestal ruimen lieveheersbeestjes en zweefvliegen ze vanzelf op.

Het jaar rond

• Januari: Snoeien: te lange en dode stengels terugknippen.
• Februari: Snoeien; stekken van houtige stengels in de grond zetten.
• Maart: Laatste snoei voor de groei; planten.
• Juni: De bloei begint: paarse sterbloempjes voor hommels.
• Augustus: De eerste bessen kleuren van groen over oranje naar rood.
• September: Bessen in alle kleuren: voedsel voor lijsters en merels.
• November: Snoeien, of laten staan tot de late winter; planten.
• December: Snoeien: afgestorven stengels opruimen.

Wat kan je ermee?

Voor de natuur

Hommels schudden het stuifmeel met trillingen uit de bloemen; lijsters en merels eten de bessen.

Tuin en landschap

Past in een natuurlijke oever, een vijverrand of een wilde haag.

Let op: De hele plant is giftig, vooral de onrijpe bessen: let op met kleine kinderen.

Wist je dat?

• De naam zegt hoe hij smaakt: wie op een stengel kauwt, proeft eerst bitter en daarna zoet. Probeer het liever niet, want de hele plant is giftig.
• Hij is familie van de aardappel en de tomaat: kijk maar naar de bloemen, met hun gele kegel van helmknoppen.
• Hommels schudden het stuifmeel met snelle trillingen uit de bloemen: dat heet trilbestuiving.