Heggenrank

Hoe herken je een heggenrank?

Groeivorm

Kruidachtige klimplant van 2–4 m met krulranken, die elk jaar afsterft en uit een knolvormige wortel opnieuw uitloopt.

Blad

Verspreid, 5–10 cm, handvormig 5-lobbig en ruw behaard; naast elk blad een krulrank.

Stengels en wortel

Dunne, ruw behaarde stengels die elk jaar afsterven, uit een dikke, witachtige, knolvormige wortel.

Bloem

Tweehuizig: groenwitte bloemen (1–2 cm) met groene nerven; mannelijke in langgesteelde trosjes, vrouwelijke kleiner en kort gesteeld, mei–september.

Vrucht

Rode bessen (6–8 mm) in trosjes aan vrouwelijke planten, augustus–oktober; zeer giftig.

Verschil met hop

Hop heeft tegenoverstaand blad, geen ranken, en groene hopbellen.

Verschil met de spekwortel

De spekwortel (Dioscorea communis) heeft glanzend, hartvormig blad zonder lobben en geen ranken; ook rode bessen.

Bloei: juni–augustus · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Rode bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Hop Humulus lupulus: tegenoverstaand blad, geen ranken, en groene hopbellen. Verschil met hop
• Spekwortel (Dioscorea communis): glanzend, hartvormig blad zonder lobben en geen ranken; ook rode bessen.

Waarom in je tuin?

• Hoort thuis in een natuurlijke haag of bosrand en komt er vaak vanzelf.
• De heggenrankbij verzamelt alleen stuifmeel van deze plant: zonder heggenrank geen heggenrankbij.
• De rode bessen zijn in de herfst voedsel voor vogels.
• Sterft elke winter af en belast zijn steun dus nauwelijks.

Waar staat een heggenrank graag?

• Zon tot halfschaduw, in een haag, struweel of bosrand.
• Elke, liefst voedselrijke grond die niet te nat is.
• Hij klimt met krulranken, die zich om twijgen, gaas en draad winden. Tegen een kale muur kan hij niet op, en muren, dakgoten of bomen beschadigt hij niet.
• Kleine struiken kan hij in de zomer overgroeien; in een stevige haag doet hij weinig kwaad, omdat hij elke winter afsterft.
• Niet waar kleine kinderen spelen of waar huisdieren of vee bij de bessen kunnen.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

3 m hoog, 1 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Eenstijlige meidoorn: Een stevige, inheemse haagstruik waar heggenrank doorheen klimt, zoals in het wild.
• Sleedoorn: Samen een wilde haag met bloesem in maart en bessen voor vogels in de herfst.
• Hondsroos: Een inheemse struik voor dezelfde haag, met roze bloemen in juni en rozenbottels in de herfst.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn
• Mag klimmen in oude, grote bomen: zomereik, grove den, gewone esdoorn, zomerlinde

Hoe en wanneer plant je een heggenrank?

1. Hij wordt zelden verkocht: meestal komt hij vanzelf, doordat vogels de zaden verspreiden.
2. Wil je hem zaaien, zaai dan verse zaden in de herfst buiten aan de voet van een haag; ze kiemen onregelmatig.
3. Kies een plek in een natuurlijke haag of bosrand, ver van speelplekken.
4. Laat een opgekomen plant op een goede plek gewoon staan: door de diepe knol is verplanten lastig.

Verzorgen

Water

Niet nodig.

Bemesten

Niet nodig.

In toom houden

Trek in de zomer stengels uit struiken die hij te veel overgroeit; draag daarbij handschoenen.

Zaailingen

Vogels verspreiden de zaden: trek ongewenste zaailingen jong uit, voor er een grote knol gevormd is.

Tip: Alleen vrouwelijke planten dragen bessen, en alleen mannelijke planten geven stuifmeel. Groeit hij langs een pad of speelplek, laat dan bij voorkeur een mannelijke plant staan: de heggenrankbij vindt zijn stuifmeel, en er komen geen giftige bessen.

Wanneer snoei je een heggenrank?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: In de winter, als de stengels afgestorven zijn.

Hoe:

• Snoeien is niet nodig: de stengels sterven elk jaar af.
• Ruim de dode stengels op, of laat ze staan voor overwinterende insecten.
• Wil je hem kwijt, steek dan de wortelknol uit.

Let op: Draag handschoenen: het sap en de bessen zijn giftig.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai verse zaden uit de rijpe bessen in de herfst buiten; ze kiemen in de lente, vaak onregelmatig. Was daarna je handen.

Hoe komt een heggenrank de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard: de wortelknol overleeft in de grond.
• De stengels sterven in de herfst af; in de lente lopen nieuwe scheuten uit.

Ziektes en plagen

• Giftige bessen: Rode bessen op ooghoogte van kinderen, in een haag langs een pad of speelplek. Knip de stengels met bessen weg of verwijder de plant.
• Ongewenste planten: Zaailingen of oude planten op een plek waar je ze niet wilt. Trek zaailingen jong uit; bij oudere planten moet je de knol uitsteken, want afknippen alleen helpt niet.
• Overgroeide struiken: Kleine struiken onder een dichte mat stengels in de zomer. Trek een deel van de stengels weg, met handschoenen.

Het jaar rond

• Januari: Afgestorven stengels wegknippen of laten staan; echt snoeien hoeft niet.
• Februari: Dode stengels opruimen; ongewenste knollen uitsteken.
• Maart: Laatste opruimronde, voor de nieuwe scheuten opkomen.
• April: Nieuwe scheuten klimmen met krulranken door de haag.
• Mei: De bloei begint: de heggenrankbij vliegt.
• Juli: Bloei; zaailingen op ongewenste plekken uittrekken.
• September: Rode bessen: houd kinderen en huisdieren weg.
• November: De stengels sterven af: wegknippen of laten staan; zaaien.
• December: Afgestorven stengels opruimen of laten staan voor insecten.

Wat kan je ermee?

Voor de natuur

De heggenrankbij verzamelt alleen stuifmeel van deze plant; vogels eten de bessen.

Tuin en landschap

Hoort thuis in een natuurlijke haag of bosrand; sterft elke winter af.

Let op: De hele plant is sterk giftig, vooral de bessen en de wortel; het sap kan de huid irriteren.

Wist je dat?

• De enige inheemse soort van de komkommerfamilie bij ons. Zijn grote wortel werd vroeger als ‘alruin’ verkocht: een namaak van de magische mandragora.
• De heggenrankbij verzamelt alleen stuifmeel van deze plant: waar heggenrank groeit, zie je hem in de zomer op de mannelijke bloemen.
• ‘Dioica’ betekent tweehuizig: mannelijke en vrouwelijke bloemen groeien op aparte planten.