Japanse wijnbes

Hoe herken je een Japanse wijnbes?

Groeivorm

Braamachtige struik van 1,5–2,5 m met boogvormige stengels.

Blad

Verspreid, drietallig met breed eironde, gezaagde blaadjes (5–10 cm); onderzijde witviltig.

Stengels

Boogvormig, dicht bezet met rode, kleverige klierharen en enkele kleine stekels; de toppen wortelen waar ze de grond raken.

Bloem

Kleine, roze-witte bloemen met korte kroonblaadjes in een kleverige, harige kelk, juni–juli.

Vrucht

Glanzende, oranjerode bessen zoals kleine frambozen, juli–augustus; tot ze rijpen zitten ze ingesloten in de kelk.

Verschil met de framboos

De framboos heeft stengels zonder rode klierharen en doffe, rode frambozen.

Verschil met de braam

De braam heeft krachtige, gebogen stekels en zwarte bramen.

Bloei: juni–juli · Oogst en vruchten: juli–augustus · Snoeien: augustus–september

Herkennen per kenmerk: Oranje bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Framboos Rubus idaeus: stengels zonder rode klierharen en doffe, rode frambozen. Verschil met framboos
• Braam Rubus: krachtige, gebogen stekels en zwarte bramen. Verschil met braam

Waarom in je tuin?

• Glanzende, zoetzure bessen in juli–augustus, tussen de frambozen en de bramen in.
• Sierlijke rode, harige stengels, ook mooi in de winter.
• Bloemen voor bijen en hommels.
• Weinig en kleine stekels: makkelijker plukken dan bij een wilde braam.

Waar staat een Japanse wijnbes graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon rijpen de bessen het best.
• Elke gewone tuingrond die niet uitdroogt en niet drassig is.
• Reken op ongeveer 2 m draad of hek per plant.
• Niet vlak naast een bosrand of natuurgebied: daar kan hij makkelijk verwilderen.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 2 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Framboos: Samen een kleinfruitrij: frambozen in de vroege zomer, wijnbessen in juli–augustus.
• Braam: Bramen in augustus–september, na de wijnbessen; dezelfde snoei langs draden.
• Aalbes: Rode bessen in juli, in dezelfde fruithoek.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een Japanse wijnbes?

1. Plant van november tot maart; uit pot kan het ook later, behalve bij vorst of droogte.
2. Span eerst draden aan palen of tegen een hek, om de 40–50 cm tot ongeveer 1,5 m hoog.
3. Zet de planten ongeveer 2 m uit elkaar.
4. Knip de stengels na het planten in tot 20–25 cm: zo komen er krachtige nieuwe stengels uit de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte, en later als de bessen zwellen.

Bodembedekking

Een laag compost of blad in het voorjaar houdt de grond vochtig.

Stengels leiden

Bind de jonge stengels in de zomer op; leid ze naar de ene kant en de dragende naar de andere.

Oogsten

Pluk als de bessen glanzend oranjerood zijn en makkelijk loskomen; ze rijpen niet na.

Toppen

Knip stengeltoppen weg voor ze de grond raken, en steek wortelende toppen meteen uit.

Tip: Zet hem waar de lage winterzon op de stengels valt: dan lichten de rode haren op als koper.

Wanneer snoei je een Japanse wijnbes?

Snoeimaanden: augustus–september.

Wanneer: Na de oogst, in augustus–september.

Hoe:

• Zoals bij de braam: een stengel draagt één keer vrucht, in zijn tweede jaar. Knip de afgedragen stengels na de oogst aan de grond af.
• Bind 4–6 sterke jonge stengels op aan de draden voor volgend jaar; de rest mag weg.
• Knip ook dunne, zwakke en kruisende stengels weg.

Let op: De toppen van de stengels wortelen waar ze de grond raken: zo verwildert hij makkelijk.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Toplagen

Druk in de zomer de top van een jonge stengel een paar centimeter diep in de grond; in de herfst heeft hij wortels en kan je hem losknippen en verplanten.

Hoe komt een Japanse wijnbes de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Winterhard.
• De rode, harige stengels geven de kale struik ook in de winter kleur.

Ziektes en plagen

• Verwilderen: De toppen wortelen waar ze de grond raken, en vogels verspreiden de zaadjes. Knip de toppen op tijd weg en steek zaailingen uit.
• Vogels: Merels pikken de rijpe bessen. Een net helpt.
• Suzuki-fruitvlieg: Zachte vruchten met kleine maden in de nazomer. Pluk vaak en volledig, en ruim rotte vruchten op.
• Grijze schimmel: Grijs pluis op de vruchten bij nat weer. Houd de struik open en pluk rotte vruchten weg.

Het jaar rond

• Maart: Compost geven; draden nakijken.
• Mei: Jonge stengels groeien; opbinden.
• Juni: Bloei voor bijen en hommels.
• Juli: De oogst begint.
• Augustus: Volle oogst; daarna afgedragen stengels wegknippen.
• September: Snoei afronden en jonge stengels opbinden.
• Oktober: Toplagen losknippen en verplanten.
• November: Planten.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Glanzende, zoetzure bessen om vers te snoepen, op een dessert of in confituur.

Tuin en landschap

Sierlijke rode, harige stengels, ook mooi in de winter; leid ze langs draden.

Voor de natuur

Bloemen voor bijen en hommels.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (juli–augustus)

Pluk de bessen in juli en augustus, als ze glanzend oranjerood zijn en de behaarde kelk openklapt. Tot ze rijp zijn zitten ze ingesloten in de kelk: pluk niet voor die opengaat, want dan zijn ze hard en zuur. Rijpe bessen laten makkelijk los, zijn zacht en sappig en worden snel beschadigd, dus pluk in een ondiep bakje. Draag handschoenen, want de stengels hebben fijne stekeltjes en kleverige haartjes. Verwerk of eet de bessen binnen een dag of twee.

Bewaring

Verse bessen zijn heel zacht en houden maar een dag of twee in de koelkast, in een ondiepe bak. Vries ze los in op een plateau en bewaar ze daarna in een zak. Confituur houdt een jaar in uitgekookte potten en azijn minstens een jaar in een goed gesloten fles.

Let op: Eet alleen volledig rijpe bessen van de Japanse wijnbes (Rubus phoenicolasius), herkenbaar aan de rode, kleverig behaarde stengels, bladeren met drie deelblaadjes met een witviltige onderkant en glanzend oranjerode bessen in een behaarde kelk. Onrijpe bessen zijn hard en erg zuur. Verwar ze niet met rode bessen van giftige planten zoals bitterzoet (Solanum dulcamara) of gevlekte aronskelk (Arum maculatum): wijnbessen zijn opgebouwd uit kleine bolletjes, zoals een framboos. Wie allergisch is voor framboos of ander rozenfruit, moet voorzichtig zijn. Pluk niet langs drukke wegen of van bespoten planten; pluk niet in natuurreservaten en gooi snoeiafval niet in de natuur, want de wortelende stengeltoppen vormen nieuwe planten. Eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Wijnbesconfituur (Jam · ± 5 potjes van 250 ml · 40 min)
• Wijnbessenazijn (Azijn · ± 500 ml · 15 min + 2 weken trekken)
• Pannacotta met wijnbessen (Gerecht · 4 glaasjes · 25 min + 4 uur koelen)

Wist je dat?

• In het oosten van de Verenigde Staten is hij uit tuinen ontsnapt en woekert hij nu als invasieve soort in bosranden.
• Tot ze rijp zijn, zitten de bessen ingesloten in de kleverige, harige kelk.
• Hij is een echte framboos: de rijpe bes komt los van de vruchtbodem en is dan hol.