Braam

Hoe herken je een braam?

Groeivorm

Struik van 1–3 m met lange, boogvormige ranken; de toppen wortelen waar ze de grond raken.

Blad

Verspreid, handvormig samengesteld uit 3–5 gezaagde blaadjes; vaak halfgroenblijvend.

Schors

Hoekige stengels met krachtige, gebogen stekels.

Bloem

Witte of roze bloemen van juni tot augustus.

Vrucht

Zwarte bramen (augustus–september).

Verschil met de framboos

De framboos heeft rechte stengels, witviltig blad en rode vruchten.

Bloei: juni–augustus · Oogst en vruchten: april–september · Snoeien: februari–maart en september–oktober

Herkennen per kenmerk: Zwarte bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Framboos Rubus idaeus: rechte stengels, witviltig blad en rode vruchten. Verschil met framboos

Waarom in je tuin?

• Bramen in augustus–september, vers, in confituur of taart.
• Een van de belangrijkste struiken voor insecten en vogels; de ruigte is een schuilplaats.
• Groeit in zon en schaduw, op bijna elke grond.
• Een doornloos ras langs een hek of muur geeft veel vrucht op weinig grond.

Waar staat een braam graag?

• Zon tot schaduw; in de zon dragen ze de meeste en zoetste vruchten.
• Bijna elke grond, droog of vochtig.
• Een gekweekt ras heeft 2–4 m hek, muur of draad nodig, naargelang hoe sterk het groeit.
• Wilde bramen horen in een wilde rand, houtkant of hoek van een grote tuin, waar ze mogen uitgroeien.

Licht

Zon tot schaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog tot nat

Grootte

3 m hoog, 3 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Framboos: Samen een kleinfruitrij: frambozen in de vroege zomer, bramen in de nazomer.
• Hondsroos: In een wilde rand: samen een stekelig struweel waarin vogels veilig broeden.
• Sleedoorn: Vroege bloesem voor bijen en een ondoordringbare rand vol vogels.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdraagt schaduw en past onder grote bomen zoals: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een braam?

1. Plant van november tot maart; uit pot kan het ook later, behalve bij vorst of droogte.
2. Span eerst draden aan palen of tegen een hek, om de 40–50 cm tot ongeveer 1,8 m hoog.
3. Zet de planten 2–4 m uit elkaar, naargelang hoe sterk het ras groeit.
4. Knip de stengels na het planten in tot 20–25 cm: zo komen er krachtige nieuwe ranken uit de voet.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte, en later bij droogte als de vruchten zwellen.

Bodembedekking

Een laag compost of blad in het voorjaar houdt de grond vochtig.

Ranken leiden

Bind de jonge ranken in de zomer geregeld op; leid ze naar de ene kant en de dragende ranken naar de andere.

Oogsten

Pluk als de bramen glanzend zwart zijn en makkelijk loskomen; ze rijpen niet na.

Woekeren

Knip ranktoppen weg voor ze de grond raken en steek wortelende toppen en zaailingen meteen uit.

Tip: Leid de jonge ranken naar de ene kant en de dragende naar de andere: zo zie je na de oogst meteen welke weg moeten.

Wanneer snoei je een braam?

Snoeimaanden: februari–maart en september–oktober.

Wanneer: Na de oogst (september–oktober) of eind van de winter.

Hoe:

• Een rank draagt maar één keer vrucht, in zijn tweede jaar: knip de afgedragen ranken aan de grond weg.
• Bind 4–6 sterke jonge ranken op aan de draden; de rest mag weg.
• Knip eind van de winter bevroren of dode toppen weg.

Let op: Knip de jonge ranken niet weg: daaraan hangt de oogst van volgend jaar. Draag stevige handschoenen bij wilde bramen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Toplagen

Druk in de zomer de top van een jonge rank een paar centimeter diep in de grond; in de herfst heeft hij wortels en kan je hem losknippen en verplanten.

Hoe komt een braam de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Winterhard; het blad blijft vaak half aan de plant.
• Bevroren of dode toppen knip je eind van de winter weg.

Ziektes en plagen

• Woekeren: Wilde bramen veroveren snel een hele tuinhoek. Graaf de wortelstok uit en knip nieuwe scheuten telkens weg tot de plant uitgeput is.
• Grijze schimmel: Grijs pluis op de vruchten bij nat weer. Houd de struik open en pluk rotte vruchten weg.
• Suzuki-fruitvlieg: Zachte vruchten met kleine maden in de nazomer. Pluk vaak en volledig, en ruim rotte vruchten op.
• Deels rode bramen: Vruchten waarvan een deel rood en hard blijft: het werk van een piepklein mijtje. Knip na de oogst de afgedragen ranken weg.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: dode toppen weg, ranken opbinden.
• Maart: Laatste maand voor snoei en planten; compost geven.
• Juni: Bloei begint; jonge ranken opbinden.
• Juli: Bloei voor bijen en vlinders; ranken leiden.
• Augustus: Oogst begint.
• September: Volle oogst; daarna afgedragen ranken wegknippen.
• Oktober: Laatste snoei; toplagen losknippen en verplanten.
• November: Planten.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Bramen, vers, in confituur of taart.

Voor de natuur

Een van de belangrijkste struiken voor insecten en vogels; de ruigte is een schuilplaats.

Let op: Wilde bramen woekeren; kies voor de tuin een doornloos ras en leid het langs draden.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (april–juni)

Pluk in de lente de jonge, lichtgroene topblaadjes, met handschoenen. Gedroogd of eerst gefermenteerd geven ze een kruidenthee die verrassend goed op zwarte thee lijkt.

Vruchten (juli–september)

Bramen zijn rijp als ze glanzend zwart zijn en makkelijk loslaten; de dikke bessen aan de top van de tros rijpen eerst. Vers, in confituur, gelei, taart, crumble, siroop of likeur. Na eind september worden ze vaak waterig en beschimmeld.

Bewaring

Bramen beschimmelen snel: was ze pas vlak voor gebruik en verwerk ze binnen een dag of twee. Ze laten zich uitstekend invriezen, los op een bord. Blad droog je in de schaduw, of je fermenteert het eerst (zie recept).

Fermenteren

Braambladeren werden vroeger, net als echte thee, gekneusd en gefermenteerd tot een donkere ‘huisthee’. Van bramen maakt men ook een fruitwijn.

Let op: Pluk wilde bramen boven kniehoogte, weg van drukke wegen, hondenuitlaatplekken en bespoten akkers, en was ze voor gebruik (vossenlintworm). Gooi beschimmelde bramen weg. Gebruik voor thee alleen gezond blad; gooi blad weg dat bij het fermenteren muf ruikt of schimmelt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Bramengelei (Gelei · ± 4 potten · 45 min + 3 uur uitlekken)
• Gefermenteerde braambladthee (Fermentatie · 1 pot (± 50 g gedroogd) · 30 min + 2–3 dagen fermenteren + drogen)
• Bramen-appelcrumble (Gerecht · 4–6 personen · 25 min + 40 min bakken)
• Bramenlikeur (Likeur · ± 600 ml · 20 min + 4–6 weken trekken)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vlinders

Nectar voor dagvlinders.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Egels

Beschutting en een strooisellaag vol insecten.

Wist je dat?

• In België en Nederland komen honderden, moeilijk te onderscheiden braamsoorten voor.
• Anders dan bij de framboos komt een braam met vruchtbodem en al los: daarom is hij niet hol.
• Het blad blijft vaak tot ver in de winter groen en is dan voer voor reeën.
• Dat er zoveel braamsoorten zijn, komt door apomixie: veel bramen vormen zaad zonder bevruchting, waardoor elke kleine variant zich als een eigen ‘soort’ voortplant.
• De studie van bramen heeft een eigen naam: batologie, naar het Griekse batos, braam.