Jostabes

Hoe herken je een jostabes?

Groeivorm

Krachtige, brede struik van 1,5–2 m, zonder stekels.

Blad

Verspreid, 3–5-lobbig, gezaagd, 5–8 cm, glanzend donkergroen; ruikt nauwelijks bij kneuzen.

Schors

Lichtbruine, stekelloze twijgen.

Bloem

Kleine, roodachtige, hangende bloempjes in april.

Vrucht

Zwarte bessen (1,5–2 cm) in korte trosjes van 3–5, juli.

Verschil met de zwarte bes

De zwarte bes heeft kleinere bessen in langere trossen, en blad dat bij kneuzen sterk geurt.

Verschil met de kruisbes

De kruisbes heeft stekels, kleiner blad en grote losse bessen.

Bloei: april · Oogst en vruchten: juli–augustus · Snoeien: augustus en november–februari

Herkennen per kenmerk: Zwarte bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Zwarte bes Ribes nigrum: kleinere bessen in langere trossen, en blad dat bij kneuzen sterk geurt. Verschil met zwarte bes
• Kruisbes Ribes uva-crispa: stekels, kleiner blad en grote losse bessen. Verschil met kruisbes

Waarom in je tuin?

• Zwarte bessen in juli, vers of in confituur, sap en likeur.
• Stekelloos: plukken zonder prikken.
• Weinig last van meeldauw en rondknopgalmijt.
• Krachtig en makkelijk; geschikt voor een eetbare haag.

Waar staat een jostabes graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon worden de bessen zoeter.
• Elke gewone, humusrijke tuingrond die niet uitdroogt en niet drassig is.
• Reken op 2 m breed: hij groeit sterker dan zijn ouders.
• Ook geschikt als losse, eetbare haag langs een pad of de rand van de tuin.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

2 m hoog, 2 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Zwarte bes: Een van zijn ouders: dezelfde verzorging en oogst in dezelfde maand.
• Kruisbes: De andere ouder: samen een bessenhoek met en zonder stekels.
• Aalbes: Rode bessen naast de zwarte, in dezelfde fruithoek.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een jostabes?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of uit pot.
2. Zet de struiken 2 m uit elkaar; in een haag 1–1,5 m.
3. Meng compost door de grond en zet de plant even diep als hij stond.
4. Knip na het planten de takken een derde in: zo loopt hij krachtig uit vanaf de voet.

Verzorgen

Water

Bij droogte, vooral als de bessen zwellen in juni–juli.

Bemesten

Compost in het voorjaar; te veel mest geeft vooral blad en hout.

Bodembedekking

Een laag compost of blad houdt de grond vochtig en koel.

Oogsten

De bessen rijpen niet allemaal tegelijk: pluk in twee of drie rondes, als ze glanzend zwart en zacht zijn.

Tip: Plant een paar jostabessen als losse haag: ze zijn stekelloos, groeien snel en geven elk jaar een oogst.

Wanneer snoei je een jostabes?

Snoeimaanden: augustus en november–februari.

Wanneer: Na de oogst (augustus) of in de winter.

Hoe:

• Zoals bij de zwarte bes: zaag elk jaar een paar van de oudste takken aan de voet weg.
• Laat sterke jonge scheuten uit de voet staan; haal zwakke, liggende en kruisende takken weg, zodat de struik open blijft.
• Hij groeit sterk: houd hem binnen zijn 2 m door te lange takken terug te nemen tot op een zijtak.

Let op: Knip de jonge takken niet allemaal in: daaraan hangt de oogst van volgend jaar.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Winterstekken

Steek in de herfst stukken van 20–25 cm eenjarig hout half in de grond; ze wortelen makkelijk.

Afleggen

Buig een lage tak naar de grond en dek hem af met aarde; na een jaar heeft hij wortels.

Hoe komt een jostabes de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De bloei begint in april: dek de struik bij late nachtvorst af met vliesdoek.

Ziektes en plagen

• Vogels: Merels pikken de rijpe bessen. Leg een net over de struik als ze beginnen te kleuren.
• Bladluis: Gekruld blad aan de scheuttoppen in het voorjaar. Laat lieveheersbeestjes en mezen hun werk doen.
• Veel hout, weinig bessen: Een jonge jostabes groeit eerst vooral hout; ook te veel mest of schaduw remt de oogst. Geef hem tijd, zon en weinig stikstof.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei: oudste takken aan de voet weg.
• Februari: Laatste wintersnoei.
• Maart: Compost geven en de grond bedekken.
• April: Bloei; bescherm tegen late nachtvorst.
• Juni: Bessen kleuren; net tegen de vogels.
• Juli: Oogst in twee of drie rondes.
• Augustus: Na de oogst snoeien: oudste takken weg.
• November: Planten en winterstekken; wintersnoei kan beginnen.
• December: Wintersnoei.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Bessen vers, in confituur, sap of likeur; de smaak ligt tussen cassis en kruisbes.

Tuin en landschap

Krachtige, stekelloze struik die weinig last heeft van meeldauw en rondknopmijt.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (juli–augustus)

Pluk de bessen van half juli tot begin augustus, als ze zwartpaars zijn en iets meegeven onder je vingers. Ze rijpen niet allemaal tegelijk, dus pluk in twee of drie rondes en laat ze liever een paar dagen langer hangen: dan zijn ze zoeter. De struik heeft geen stekels, dus plukken gaat vlot. Knip thuis met een schaartje de steeltjes en bloemresten eraf voor confituur of likeur.

Bewaring

Verse bessen houden een week in de koelkast. Vries ze los in op een plateau en bewaar ze daarna in een zak: ze kunnen rechtstreeks in de pan. Confituur houdt een jaar in uitgekookte potten; likeur wordt na een jaar nog beter.

Let op: Eet alleen de rijpe, zwartpaarse bessen van de jostabes, een kruising van zwarte bes en kruisbes. Verwar ze niet met giftige zwarte bessen, zoals die van liguster, wolfskers of zwarte nachtschade: jostabessen hangen in korte trosjes van 3–5 aan een stekelloze struik met ingesneden, handvormige bladeren. Onrijpe bessen zijn erg zuur en kunnen de maag prikkelen. Pluk niet van bespoten struiken, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Jostabessenconfituur (Jam · ± 5 potjes van 250 ml · 45 min)
• Jostabeslikeur (Likeur · ± 1 liter · 20 min + 6–8 weken trekken)
• Jostabescrumble (Gerecht · 4–6 personen · 20 min + 35 min bakken)

Wist je dat?

• Een Duitse kruising van zwarte bes en kruisbes uit de jaren 1970. De naam komt van Johannisbeere (bes) en Stachelbeere (kruisbes).
• Zijn blad ruikt nauwelijks, anders dan dat van de zwarte bes: een handig kenmerk om ze uit elkaar te houden.
• Hij heeft weinig last van meeldauw en rondknopgalmijt, twee kwalen die zijn ouders vaak plagen.