Boksdoorn

Hoe herken je een boksdoorn?

Groeivorm

Struik van 1–3 m met lange, overhangende twijgen; vormt veel worteluitlopers.

Blad

Verspreid of in bundeltjes, lancetvormig, 2–6 cm, gaafrandig, grijsgroen en kaal.

Twijgen

Lichtgrijs, lang en overhangend, vaak met korte doorns.

Bloem

Paarse, trechtervormige bloempjes (1–1,5 cm) met 5 slippen, alleen of per paar in de bladoksels, juni–september.

Vrucht

Oranjerode, langwerpige bessen (1–2 cm), augustus–oktober: de gojibes.

Verschil met bitterzoet

Bitterzoet is een klimmer met paarse bloemen met een gele kegel van helmknoppen en ovale rode bessen in trosjes; giftig.

Verschil met de Chinese boksdoorn

De Chinese boksdoorn heeft breder, eirond blad; hij wordt ook als goji verkocht.

Bloei: juni–september · Oogst en vruchten: augustus–oktober · Snoeien: februari–maart

Herkennen per kenmerk: Oranje bessen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Bitterzoet Solanum dulcamara: een klimmer met paarse bloemen met een gele kegel van helmknoppen en ovale rode bessen in trosjes; giftig. Verschil met bitterzoet
• Chinese boksdoorn (Lycium chinense): breder, eirond blad; wordt ook als goji verkocht.

Waarom in je tuin?

• Eigen gojibessen in augustus–oktober, vers, gedroogd of in thee.
• Taaie struik voor schrale zandgrond, dijken en de kust; verdraagt wind, droogte en zout.
• Paarse bloempjes van juni tot september voor bijen en hommels.

Waar staat een boksdoorn graag?

• Volle zon: dan bloeit en draagt hij het meest.
• Schrale, goed doorlatende grond, liefst zandig; verdraagt droogte, maar geen natte voeten.
• Reken op 2–3 m breed, plus ruimte voor de uitlopers.
• Niet naast natuurgebied of duinen: daar kan hij verwilderen.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

2,5 m hoog, 2,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Duindoorn: Ook een taaie struik voor zand, wind en zout, met oranje bessen.
• Brem: Gele bloei op dezelfde schrale, droge zandgrond.
• Echte lavendel: Houdt ook van zon en droogte; samen een zomer vol bijen.

Past goed bij, en liever niet bij

Liever niet bij

• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een boksdoorn?

1. Plant van november tot maart; uit pot ook later in het voorjaar.
2. Zet de struiken 2–2,5 m uit elkaar en mest niet bij: op rijke grond maakt hij vooral hout.
3. Een wortelscherm of een grote kuip houdt de uitlopers binnen de perken.
4. Bind de lange twijgen de eerste jaren aan een paal of draden: zo blijft de struik netjes en zijn de bessen makkelijk te plukken.

Verzorgen

Water

Alleen het eerste jaar bij droogte; daarna zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig: op magere grond draagt hij het best.

Uitlopers

Steek elk voorjaar de worteluitlopers met een spade weg.

Oogsten

Pluk de bessen als ze helemaal oranjerood en iets zacht zijn; ze kneuzen snel. Droog ze op een luchtige plek of in de oven op lage temperatuur.

Tip: Zet hem in een grote kuip op een zonnig terras: zo heb je gojibessen zonder last van uitlopers.

Wanneer snoei je een boksdoorn?

Snoeimaanden: februari–maart.

Wanneer: Eind van de winter (februari–maart).

Hoe:

• Dun de struik uit: haal oude, dode en te dichte takken aan de voet weg, zodat er licht en lucht in komt.
• Knip lange, overhangende twijgen in tot op een stevige zijtak. De bessen komen aan eenjarig hout: laat genoeg jonge twijgen staan.
• Steek bij het snoeien meteen de worteluitlopers weg.

Let op: Draag handschoenen: veel twijgen hebben korte doorns.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Uitlopers

Steek in de winter een worteluitloper met wortels los en plant hem apart.

Stekken

Houtige stekken van 15–20 cm, in de winter in de grond gestoken, wortelen makkelijk.

Hoe komt een boksdoorn de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard, ook aan de kust in wind en zout.
• Op natte, zware grond kunnen de wortels in een natte winter rotten: plant hem op een doorlatende plek.

Ziektes en plagen

• Uitlopers en verwildering: Hij vormt veel worteluitlopers en verwildert op zandgrond. Steek uitlopers elk jaar weg en plant hem niet naast natuurgebied.
• Meeldauw: Een witte laag op het blad in een warme, vochtige zomer. Dun de struik uit voor meer lucht.
• Bladluis: Luizen op de scheuttoppen in het voorjaar. Laat lieveheersbeestjes en mezen hun werk doen.
• Weinig bessen: Te veel schaduw of te rijke grond. Geef hem volle zon en geen mest; een jonge plant draagt pas na twee à drie jaar goed.

Het jaar rond

• Februari: Snoeien: uitdunnen en lange twijgen inkorten.
• Maart: Laatste snoei; uitlopers wegsteken; planten.
• Juni: De bloei begint.
• Juli: Bloei voor bijen en hommels.
• Augustus: Eerste rijpe bessen.
• September: Oogst; bessen drogen.
• Oktober: Laatste bessen.
• November: Planten.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

De rijpe bessen vers, gedroogd of in thee, als gojibes.

Tuin en landschap

Taaie struik voor schrale zandgrond, dijken en de kust; verdraagt wind, droogte en zout.

Let op: Vormt veel worteluitlopers en verwildert op zandgrond. Familie van de nachtschade: eet alleen de rijpe bessen.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (augustus–oktober)

Pluk de bessen van augustus tot en met oktober, zodra ze helder oranjerood en iets zacht zijn. Ze rijpen na elkaar, dus pluk elke week opnieuw. Draag handschoenen, want de takken hebben doorns. Rijpe bessen komen bij een lichte aanraking los: schud ze op een doek of pluk ze één voor één, want ze beschadigen makkelijk. Laat bessen die nog geel, oranje of groen zijn hangen. Verwerk of droog de bessen dezelfde dag, want ze bederven snel.

Bewaring

Verse bessen houden hooguit 2 à 3 dagen in de koelkast, dus verwerk ze snel. Invriezen kan los op een plateau. Gedroogde bessen bewaar je in een gesloten pot, droog en donker. Compote houdt een paar dagen in de koelkast en koekjes een week in een trommel.

Let op: Eet alleen volledig rijpe, oranjerode bessen van de boksdoorn (Lycium barbarum). Het is een plant uit de nachtschadefamilie: eet geen onrijpe bessen en ook de bladeren, bloemen en jonge scheuten niet. Verwar de bessen niet met die van bitterzoet (Solanum dulcamara), een giftige, klimmende plant met paarse bloemen met gele meeldraden en rode, eivormige bessen. Boksdoorn is een overhangende, doornige struik met smalle, grijsgroene blaadjes en paarse trechterbloemen. Gojibessen kunnen allergische reacties geven: begin met een kleine hoeveelheid. Pluk niet langs drukke wegen, van bespoten struiken of in natuurgebieden, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gedroogde gojibessen (Gedroogd · ± 100 g gedroogd · 10 min + 12–24 uur drogen)
• Gojibessenthee (Thee · 2 kopjes · 15 min)
• Gojibessen-havermoutkoekjes (Gerecht · ± 20 koekjes · 30 min)
• Goji-appelcompote (Compote · ± 500 ml · 30 min)

Wist je dat?

• De gedroogde gojibessen in de winkel komen vooral uit de Chinese regio Ningxia, waar hij al eeuwen geteeld wordt.
• Hij hoort bij de nachtschadefamilie, net als tomaat en aardappel.
• De Engelse naam ‘Duke of Argyll’s teaplant’ komt volgens het verhaal van een verwisseld label: de hertog van Argyll zou in de 18e eeuw een boksdoorn gekregen hebben in plaats van een theestruik.