Hemelboom

Hoe herken je een hemelboom?

Groeivorm

Snelgroeiende boom van 15–25 m met een open kroon en dikke, weinig vertakte twijgen; vormt groepen door wortelopslag.

Blad

Verspreid, geveerd, 40–90 cm lang met 13–41 blaadjes. Die zijn gaafrandig op 1–3 grove tanden bij de voet na, met een kliertje eronder. Stinkt bij kneuzen.

Schors

Glad, grijs met lichte lengtestrepen.

Bloem

Grote pluimen kleine, geelgroene bloempjes in juni–juli, meestal op aparte mannelijke en vrouwelijke bomen; de mannelijke ruiken onaangenaam.

Vrucht

Trossen gedraaide, gevleugelde nootjes die rood tot bruin verkleuren.

Verschil met de okkernoot

De okkernoot heeft minder (5–9) en grotere blaadjes zonder tanden, en een aangename geur.

Verschil met de es

De es heeft tegenoverstaand blad met gezaagde blaadjes.

Bloei: juni–juli

Herkennen per kenmerk: Gevinde bladeren · Gevleugelde zaadjes

Lijkt op, maar is het niet

• Okkernoot Juglans regia: minder (5–9) en grotere blaadjes zonder tanden, aangename geur. Verschil met okkernoot
• Es Fraxinus excelsior: tegenoverstaand blad met gezaagde blaadjes. Verschil met es

Waarom in je tuin?

• Waarom niet planten: hij staat op de Europese lijst van invasieve soorten; aanplanten, kweken, verkopen en weggeven is verboden.
• Hij verspreidt zich met wortelopslag en duizenden zaden en verdringt inheemse planten.
• Zijn wortels en zaailingen dringen in voegen, muren en verharding en beschadigen ze.
• Herken hem vroeg: een zaailing trek je nog makkelijk uit, een grote boom laat je duur bestrijden.

Waar staat een hemelboom graag?

• Groeit in volle zon op elke grond, ook op puin, grind en tussen verharding.
• Verdraagt droogte, hitte en luchtvervuiling: daarom gedijt hij zo goed in steden.
• Je vindt hem vooral in steden en langs spoorlijnen en wegen; van daaruit verspreidt hij zich naar tuinen, bermen en bosranden.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

25 m hoog, 12 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Wilde lijsterbes: Een inheemse boom met even sierlijk geveerd blad, maar klein en een feest voor vogels.
• Ruwe berk: Groeit net zo snel en makkelijk op arme grond, maar is inheems.
• Spaanse aak: Een inheemse boom die droogte en stadsgrond verdraagt.
• Winterlinde: Een inheemse schaduwboom die bovendien bloeit voor bijen.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Hoe en wanneer plant je een hemelboom?

1. Plant hem niet: dat is verboden, ook als je een plant cadeau krijgt. Laat ook zaailingen in je tuin niet staan.
2. Zoek je een boom met sierlijk geveerd blad? Kies de wilde lijsterbes. Voor een snelle, luchtige boom op arme grond: de ruwe berk. Voor schaduw: de Spaanse aak of de winterlinde.
3. Trek zaailingen uit zodra je ze ziet, met wortel en al, het liefst na regen als de grond zacht is.
4. Staat er een grote hemelboom in of naast je tuin? Kap hem niet zelf, maar laat hem door een gespecialiseerde aannemer bestrijden.

Verzorgen

Zaailingen

Trek ze in hun eerste jaar uit met de volledige wortel; afgebroken wortels lopen opnieuw uit.

Wortelopslag

Knip of maai opslag telkens weer weg, meerdere keren per jaar en jaren na elkaar, tot de wortels uitgeput zijn.

Vrouwelijke bomen

Bomen met rode vruchttrossen zaaien zich het sterkst uit: pak die het eerst aan.

Melden

Meld hemelbomen bij je gemeente of op waarnemingen.be: zo kan de bestrijding gericht gebeuren.

Tip: Twijfel je tussen hemelboom en okkernoot? Wrijf een blaadje fijn: de hemelboom stinkt, de okkernoot ruikt kruidig. Kijk ook naar de 1–3 grove tanden aan de voet van elk blaadje.

Wanneer snoei je een hemelboom?

Wanneer: Niet snoeien maar laten verwijderen.

Hoe:

• Afzagen of snoeien lokt tientallen wortelopslagen uit.
• Jonge zaailingen trek je met wortel en al uit; grote bomen laat je deskundig bestrijden: meestal laat men de boom eerst afsterven (ringen of een behandeling van de stam) en velt men hem pas daarna.
• Meld de soort bij je gemeente of op waarnemingen.be.

Let op: Draag handschoenen en lange mouwen: het sap kan de huid irriteren.

Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Niet vermeerderen

Vermeerderen, kweken en weggeven is verboden: hij staat op de Europese lijst van invasieve soorten.

Hoe hij zich verspreidt

Vrouwelijke bomen geven elk jaar grote aantallen gevleugelde zaden die ver wegwaaien; daarnaast maakt hij wortelopslag tot ver van de stam, vooral na kappen of snoeien.

Hoe komt een hemelboom de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• In de winter herken je hem aan de dikke, kale twijgen met grote, hartvormige bladlittekens, en aan vruchttrossen die vaak tot in de lente blijven hangen.

Ziektes en plagen

• Opslag na kappen: Een omgezaagde hemelboom schiet uit met tientallen scheuten rondom. Laat hem eerst afsterven voor je hem velt, en knip nieuwe opslag jarenlang weg.
• Zaailingen in voegen en muren: Zaailingen groeien in een paar jaar uit tot bomen die metselwerk en verharding beschadigen. Trek ze jong uit, met de hele wortel.
• Huidirritatie: Het sap en geplette bladeren kunnen de huid irriteren. Draag handschoenen en lange mouwen.
• Stank: Gekneusd blad en mannelijke bloemen ruiken onaangenaam. Dat helpt wel bij het herkennen.

Het jaar rond

• Mei: Blad loopt uit: zoek zaailingen en opslag met het geveerde, stinkende blad en trek ze uit.
• Juni: Bloei: mannelijke bomen ruiken onaangenaam, vrouwelijke bomen zetten zaad.
• Juli: Opslag opnieuw knippen of maaien.
• Augustus: Vruchttrossen kleuren rood: dat zijn vrouwelijke bomen, pak ze het eerst aan.
• September: Zaailingen van dit jaar uittrekken voor ze vast wortelen.
• Oktober: Zaden waaien uit; meld bomen bij je gemeente of op waarnemingen.be.

Wist je dat?

• Invasieve exoot uit China, opgenomen op de Europese lijst van invasieve soorten.
• Jonge bomen en wortelopslag groeien vaak meer dan een meter per jaar.
• De naam Ailanthus komt van een Molukse boomnaam die waarschijnlijk ‘boom van de hemel’ betekent.
• De naam Ailanthus komt van ailanto, een woord van het Molukse eiland Ambon dat vermoedelijk ‘boom van de hemel’ betekent; altissima betekent ‘zeer hoog’.
• In de 19e eeuw werd de hemelboom in Europa aangeplant voor de ailanthusvlinder, een zijderups die van zijn blad leeft, in de hoop er zijde van te winnen.