Honingbes

Hoe herken je een honingbes?

Groeivorm

Lage, wat breed uitgroeiende struik van 1–2 m.

Blad

Tegenoverstaand, langwerpig elliptisch, 3–8 cm, gaafrandig, dof groen en wat behaard.

Schors

Roodbruin, in lange reepjes afschilferend.

Bloem

Geelwitte, trechtervormige bloempjes (1–1,5 cm) per twee in de bladoksels, maart–april; ze verdragen wat vorst.

Vrucht

Langwerpige, blauwe, berijpte bessen (1–3 cm), mei–juni; zuurzoet, wat aan blauwe bes doend.

Verschil met de rode kamperfoelie

De rode kamperfoelie heeft behaard, grijsgroen blad en rode, giftige bessen per twee.

Verschil met de blauwe bes

De blauwe bes heeft verspreid blad, witte klokjes in trossen en ronde bessen, en groeit enkel op zure grond.

Bloei: maart–april · Oogst en vruchten: mei–juni · Snoeien: juli en november–februari

Herkennen per kenmerk: Blauwe bessen

Lijkt op, maar is het niet

• Rode kamperfoelie (Lonicera xylosteum): behaard, grijsgroen blad en rode, giftige bessen per twee.
• Blauwe bes Vaccinium corymbosum: verspreid blad, witte klokjes in trossen en ronde bessen; enkel op zure grond. Verschil met blauwe bes

Waarom in je tuin?

• De eerste bessen van het jaar, in mei–juni: vers, in confituur, sap of smoothies.
• Bloeit al in maart: vroege nectar voor hommelkoninginnen.
• Zeer winterhard en weinig last van ziektes.
• Blijft klein (1–2 m) en draagt ook in halfschaduw.

Waar staat een honingbes graag?

• Zon tot halfschaduw; in de zon krijg je de meeste en zoetste bessen.
• Elke gewone, humusrijke tuingrond die niet uitdroogt en niet drassig is.
• Reken op ongeveer 1,5 m breed per struik.
• Zet twee rassen binnen enkele meters van elkaar, zodat hommels en bijen het stuifmeel over en weer brengen.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

1,5 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Blauwe bes: Neemt de oogst over: na de honingbes in mei–juni volgen blauwe bessen van juli tot september. Geef de blauwe bes wel zure grond.
• Kruisbes: Houdt van dezelfde gewone tuingrond en halfschaduw; kruisbessen in juli, na de honingbes.
• Zwarte bes: Samen een bessenhoek met oogst van mei tot juli.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Past aan de rand van of onder de lichte kroon van: ginkgo, vederesdoorn, es, valse christusdoorn, spaanse aak, witte esdoorn

Hoe en wanneer plant je een honingbes?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of uit pot.
2. Plant minstens twee verschillende rassen die tegelijk bloeien: één ras alleen geeft bijna geen bessen.
3. Zet de struiken 1–1,5 m uit elkaar en meng compost door de grond.
4. Zet de plant even diep als hij stond en giet goed aan.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte, en later als de bessen zwellen in mei–juni.

Bodembedekking

Een laag compost of blad in het voorjaar houdt de grond koel en vochtig.

Vogels

Leg een net over de struiken zodra de bessen blauw kleuren: merels zijn er dol op.

Oogsten

Een bes is pas rijp als ze vanbinnen helemaal paars is; blauw vanbuiten is niet genoeg. Wacht na het kleuren nog een week of twee en proef.

Tip: Snijd een bes door voor je oogst: is ze vanbinnen nog groen, wacht dan nog een week. Te vroeg geplukt is ze zuur, goed rijp zoet en sappig.

Wanneer snoei je een honingbes?

Snoeimaanden: juli en november–februari.

Wanneer: Na de oogst (juli) of in de winter.

Hoe:

• De eerste jaren weinig snoeien: alleen dode, zwakke en laag over de grond liggende takken weg.
• Haal daarna elk jaar enkele van de oudste, minst dragende takken aan de voet weg, zodat de struik open blijft.
• De bessen komen vooral aan de scheuten van vorig jaar: laat die staan en knip ze niet in.

Let op: Knip de struik niet rond bij: dan verdwijnen de jonge scheuten met de bloemknoppen voor volgend jaar.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zomerstekken

Neem in juni zachte topstekjes van 10–15 cm, haal de onderste bladeren weg en laat ze wortelen in stekgrond onder plastic.

Afleggen

Buig een lage tak naar de grond en dek hem af met aarde; na een jaar heeft hij wortels.

Hoe komt een honingbes de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Zeer winterhard: hij komt uit streken met strenge winters.
• Hij loopt vroeg uit en bloeit al in maart; de bloemen verdragen een paar graden vorst.

Ziektes en plagen

• Weinig of geen bessen: Meestal staat er maar één ras, of bloeien de rassen niet tegelijk. Zet er een tweede, passend ras bij.
• Vogels: Merels en spreeuwen halen de vroege bessen weg. Een net helpt.
• Meeldauw: Een witte laag op het blad in de late zomer, na de oogst; meestal onschuldig. Ruim het afgevallen blad op.
• Bladluis: Gekruld blad aan de scheuttoppen in het voorjaar. Laat lieveheersbeestjes en mezen hun werk doen.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei: oudste takken aan de voet weg.
• Februari: Laatste wintersnoei.
• Maart: Bloei: vroege nectar voor hommels; compost geven.
• April: Einde van de bloei; de bessen zetten.
• Mei: Bessen kleuren blauw; net over de struiken.
• Juni: Oogst: snijd een bes door en kijk of ze vanbinnen paars is.
• Juli: Laatste bessen; na de oogst snoeien.
• November: Planten; wintersnoei kan beginnen.
• December: Wintersnoei.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Vroege bessen (mei–juni), vers, in confituur, sap of smoothies.

Voor de natuur

Bloeit al in maart: vroege nectar voor hommelkoninginnen.

Let op: Plant minstens twee verschillende rassen voor de bestuiving. Verwar hem niet met andere kamperfoelies: die hebben giftige bessen.

Eetbaar en bruikbaar

Bessen (mei–juni)

Pluk de bessen van half mei tot eind juni, zodra ze donkerblauw zijn én van binnen paarsrood: de schil kleurt al blauw terwijl het vruchtvlees nog groen en zuur is. Rijpe bessen laten makkelijk los en vallen vaak vanzelf; leg een doek onder de struik en schud zachtjes. Pluk om de paar dagen, want ze rijpen niet allemaal tegelijk. Hang een net tegen de vogels, die zijn er vroeg bij.

Bewaring

Rijpe bessen houden een week in de koelkast. Vries ze los in op een plateau en schep ze daarna in een zak: zo klonteren ze niet samen en kan je ze rechtstreeks in cake of confituur gebruiken. Confituur houdt een jaar en siroop een half jaar in uitgekookte potten en flessen.

Let op: Eet alleen de blauwe, langwerpige, berijpte bessen van de honingbes zelf (Lonicera caerulea). De bessen van andere kamperfoelies, zoals rode kamperfoelie (Lonicera xylosteum), wilde kamperfoelie (Lonicera periclymenum) en de meeste sierkamperfoelies, zijn rood, oranje of zwart en giftig: eet ze nooit. Rijpe honingbessen zijn buiten blauw en van binnen paarsrood; onrijpe zijn van binnen groen en zuur. Plant en pluk niet bij bespoten struiken, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Honingbesconfituur (Jam · ± 5 potjes van 250 ml · 40 min)
• Honingbessiroop (Siroop · ± 600 ml · 30 min + 1 uur uitlekken)
• Honingbesmuffins (Gerecht · 12 muffins · 45 min)

Wist je dat?

• Een van de vroegste bessen van het jaar: vaak al rijp in mei, nog vóór de eerste aardbeien.
• De naam haskap komt uit de taal van de Ainu, het oorspronkelijke volk van Hokkaido in Noord-Japan.
• Hij is familie van de kamperfoelie, niet van de blauwe bes: kijk maar naar het tegenoverstaande blad en de bloemen per twee.