Ruwe iep

Hoe herken je een ruwe iep?

Groeivorm

Boom van 20–30 m met een brede kroon van zo’n 15 m; de stam blijft lang glad en grijs.

Blad

Verspreid, 8–16 cm, breed omgekeerd eivormig met een lange spitse top, vaak met twee extra zijpunten; dubbel gezaagd. Bovenzijde ruw als schuurpapier. De grootste bladhelft bedekt met een oortje de zeer korte bladsteel (2–5 mm).

Schors

Lang glad en grijs, pas laat in brede, ondiepe richels gegroefd; jonge twijgen dik en behaard, zonder kurklijsten.

Bloem

Bosjes roodpaarse bloempjes in februari–maart, vóór het blad.

Vrucht

Grote (1,5–2,5 cm), ronde gevleugelde vruchtjes met het zaad in het midden; rijp in mei–juni.

Verschil met de gladde iep

De gladde iep heeft kleiner, glad en glanzend blad aan een langere steel, vaak kurklijsten en het zaad dicht bij de inkeping van het vruchtje.

Verschil met de Hollandse iep

De Hollandse iep, een kruising met de gladde iep, heeft kleiner, minder ruw blad aan een duidelijke steel.

Verschil met de hazelaar

De hazelaar heeft rond, zacht behaard blad met een hartvormige voet en is een meerstammige struik.

Bloei: maart · Snoeien: november–februari

Herkennen per kenmerk: Scheve bladvoet · Gevleugelde zaadjes

Lijkt op, maar is het niet

• Gladde iep Ulmus minor: kleiner, glad en glanzend blad aan een langere steel, vaak kurklijsten en het zaad dicht bij de inkeping van het vruchtje. Verschil met gladde iep
• Hollandse iep Ulmus × hollandica: kruising met de gladde iep: kleiner, minder ruw blad aan een duidelijke steel. Verschil met Hollandse iep
• Hazelaar Corylus avellana: rond, zacht behaard blad met een hartvormige voet; een meerstammige struik. Verschil met hazelaar

Waarom in je tuin?

• Waardplant van de zeldzame iepenpage; de grote zaden zijn voer voor vinken en muizen.
• Een inheemse boom met het grootste en ruwste blad van onze iepen en een gele herfstkleur.
• Bloeit al in februari–maart, vóór het blad: een vroege bron van stuifmeel.
• Vormt geen worteluitlopers, anders dan de gladde iep.

Waar staat een ruwe iep graag?

• Zon tot halfschaduw; jong verdraagt hij vrij veel schaduw.
• Voedselrijke, vochthoudende grond, zoals leem of klei; kalk is geen probleem.
• Een koele, beschutte plek, zoals een helling of een beekdal; hete, droge plekken zijn niets voor hem.
• Reken op 20–30 m hoog en een kroon van zo’n 15 m: alleen voor een park of een ruime tuin. Door de iepziekte plant je beter een resistent ras of een fladderiep.

Licht

Zon of halfschaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

25 m hoog, 15 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Zomerlinde: Groeit van nature samen met de ruwe iep in koele hellingbossen en beekdalen.
• Gewone esdoorn: Nog een boom van hetzelfde frisse hellingbos, met een gele herfstkleur.
• Hazelaar: Vormt in dezelfde bossen de struiklaag en bloeit net als de iep al in de late winter.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Hoe en wanneer plant je een ruwe iep?

1. Plant van november tot maart, als de grond niet bevroren is.
2. Een ruwe iep uit zaad of uit het wild is niet resistent tegen de iepziekte. Wil je een iep die blijft, kies dan een resistent ras of een fladderiep.
3. Zet een jonge boom vast aan een boompaal en houd de boomspiegel de eerste jaren vrij van gras.
4. Geef water na het planten en de eerste zomers bij droogte.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte; ook later houdt hij van een frisse grond.

Bemesten

Niet nodig in gewone tuingrond.

Controle

Kijk in juni–juli of er takken plots verwelken en geel of bruin worden: het eerste teken van iepziekte.

Iepenhout

Laat gesnoeide takken en gekapt hout met schors niet in de tuin liggen: daarin kweekt de iepenspintkever.

Tip: Wil je de ruwe iep een plaats geven zonder grote boom? De treurvorm ‘Camperdownii’ blijft klein en vormt een paraplu van hangende takken, maar is ook gevoelig voor de iepziekte. Voor een blijvende iep kies je beter een fladderiep of een resistent ras.

Wanneer snoei je een ruwe iep?

Snoeimaanden: november–februari.

Wanneer: Alleen in de winter (november–februari).

Hoe:

• In lente en zomer trekken verse snoeiwonden de iepenspintkever aan, die de iepziekte overbrengt: snoei dus nooit in het groeiseizoen.
• Geef een jonge boom één doorgaande leider en haal kruisende takken weg; verder is weinig snoei nodig.
• Voer zieke takken af en ontsmet je gereedschap na elke boom.

Let op: Hangen er in de zomer plots bruine, verwelkte bladeren in de kroon? Dan is het waarschijnlijk de iepziekte: laat de boom nakijken.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

De grote vruchtjes zijn in mei–juni rijp en blijven maar kort kiemkrachtig: zaai ze meteen, oppervlakkig, op vochtige grond. Een zaailing is niet resistent tegen iepziekte.

Enten

De treurvorm ‘Camperdownii’ wordt op een stam van ruwe iep geënt; dat is werk voor de kweker.

Hoe komt een ruwe iep de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De winter is het enige goede seizoen om te snoeien; eind februari verschijnen de eerste roodpaarse bloempjes al.

Ziektes en plagen

• Iepziekte: Bladeren aan een tak of in de hele kroon verwelken in juni–juli, worden geel tot bruin en blijven vaak hangen; onder de schors zie je bruine strepen in het hout. Er is geen genezing: laat de boom vellen en ruim het hout met schors snel op.
• Iepenspintkever: Een kleine schorskever die kweekt in zieke en dode iepen. De jonge kevers vliegen uit en brengen de schimmelsporen naar gezonde bomen. Ruim dood iepenhout op.
• Bladgallen: Opgerolde bladeren of gallen op het blad, gemaakt door bladluizen. Onschuldig.
• Droogte: Bruine bladranden en vroege bladval in hete, droge zomers. Geef jonge bomen water en kies een koele, frisse plek.

Het jaar rond

• Januari: Snoeien, alleen nu in de winter; snoeihout afvoeren.
• Februari: Laatste maand om te snoeien; de eerste bloempjes verschijnen.
• Maart: Bloei vóór het blad; nog plantseizoen.
• Mei: Vruchtjes rijp (mei–juni): meteen zaaien.
• Juni: Kijk naar verwelkende takken (iepziekte); niet snoeien.
• Juli: Opnieuw controleren op iepziekte; jonge bomen water bij droogte.
• Oktober: Gele herfstkleur.
• November: Plantseizoen; snoeien kan weer.
• December: Snoeien in de winter; dood iepenhout opruimen.

Wat kan je ermee?

Hout

Taai, mooi getekend hout dat nat niet rot: vroeger voor wielnaven, waterleidingen en meubels.

Voor de natuur

Waardplant van de iepenpage; de grote zaden zijn voer voor vinken en muizen.

Let op: Zeer gevoelig voor de iepziekte; oude bomen zijn zeldzaam geworden.

Wist je dat?

• Anders dan de gladde iep vormt hij geen worteluitlopers: hij verjongt alleen uit zaad.
• Zijn taaie, mooi getekende hout rot niet als het nat blijft: vroeger maakte men er wielnaven, waterleidingen en meubels van.
• De iepenpage, een klein bruin vlindertje met een witte W-streep op de onderkant van de achtervleugel, leeft in de kroon van iepen.