Tamme kastanje

Hoe herken je een tamme kastanje?

Groeivorm

Boom van 20–30 m met een brede, ronde kroon van zo’n 18 m; oude bomen hebben een dikke, vaak korte stam.

Blad

Verspreid, lancetvormig, 10–25 cm, met evenwijdige zijnerven die elk eindigen in een stekelpuntige tand.

Schors

Grijsbruin; bij oude bomen met diepe, spiraalvormig gedraaide groeven.

Bloem

Lange, geelwitte, sterk ruikende katjes in juli.

Vrucht

Zeer stekelige bolster met 1–3 eetbare kastanjes, rijp in oktober.

Verschil met de witte paardenkastanje

De paardenkastanje heeft een handvormig samengesteld blad en niet-eetbare kastanjes in een bolster met korte stekels.

Bloei: juni–juli · Oogst en vruchten: september–oktober · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Lang en smal blad · Noten, eikels en kastanjes

Lijkt op, maar is het niet

• Witte paardenkastanje Aesculus hippocastanum: handvormig samengesteld blad en niet-eetbare kastanjes. Verschil met witte paardenkastanje

Waarom in je tuin?

• Eetbare kastanjes om te poffen, als puree of als kastanjemeel.
• Bloeit in juli, als er weinig andere bloemen zijn: een drukbezochte boom voor bijen.
• Als hakhout levert hij duurzaam hout voor palen, afsluitingen en gevelbekleding.
• Oude bomen met hun gedraaide schors zijn echte monumenten.
• Een goudgele tot bruine herfstkleur.

Waar staat een tamme kastanje graag?

• Volle zon; voor een goede oogst een warme, beschutte plek.
• Zure, luchtige, goed doorlatende grond, zoals zandleem. Hij verdraagt geen kalk en geen natte grond.
• Reken op 20–30 m hoog en een kroon van zo’n 18 m: alleen voor een ruime tuin, een erf, een weide of een park.
• Als hakhout, om de 10–15 jaar afgezet, neemt hij veel minder plaats in.

Licht

Volle zon

Grond

Zure grond

Vocht

Normaal

Grootte

25 m hoog, 18 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Zomereik: Op zure, lemige zandgrond groeien eik en tamme kastanje van oudsher samen in bossen en houtkanten.
• Hulst: Groenblijvende onderbeplanting die schaduw en zure grond verdraagt.
• Hazelaar: Nog een notenboom voor de rand, die je net als de kastanje als hakhout kan beheren.
• Wilde lijsterbes: Kleine inheemse boom met oranjerode bessen, die ook van zure grond houdt.

Hoe en wanneer plant je een tamme kastanje?

1. Plant van november tot maart, als de grond niet bevroren is.
2. Voor kastanjes kies je geënte vruchtrassen: ze dragen veel sneller dan een zaailing en geven grotere vruchten.
3. Plant minstens twee bomen of twee verschillende rassen in elkaars buurt: een tamme kastanje bestuift zichzelf slecht.
4. Geen kalk of kalkrijke compost in het plantgat.
5. Zet een boompaal en geef water na het planten en de eerste zomers bij droogte.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte; daarna zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig; laat het afgevallen blad liggen als natuurlijke mulch.

Oogsten

Raap de kastanjes in oktober zodra de bolsters vallen en openspringen; draag stevige handschoenen of trap de bolsters open met je schoen.

Bewaren

Verse kastanjes drogen snel uit of beschimmelen: bewaar ze koel in de koelkast en gebruik ze binnen enkele weken, of vries ze in.

Hakhout

Laat na het afzetten de sterkste scheuten van elke stoof staan; die groeien snel uit tot palen.

Tip: Kastanjes poffen: snij met een scherp mes een kruisje in de schil, zodat ze niet openspatten, en rooster ze in een pan met gaatjes of 20–25 minuten in een hete oven. Pel ze terwijl ze nog warm zijn.

Wanneer snoei je een tamme kastanje?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: Dode, zieke en gebroken takken kan je het hele jaar verwijderen. Snoeien of als hakhout afzetten doe je in de winterrust (november–maart).

Hoe:

• Als boom heeft hij weinig snoei nodig: geef een jonge boom een doorgaande stam, haal kruisende takken weg en kroon geleidelijk op.
• Als hakhout kan je hem om de 10–15 jaar afzetten, laag bij de grond; hij loopt krachtig opnieuw uit.
• Zaag dode en zieke takken weg tot in gezond hout.

Let op: Snoei vooral als de boom jong is: grote zaagwonden bij een oude kastanje genezen traag.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai verse kastanjes in de herfst, 3–5 cm diep, in een pot of ter plaatse, en bescherm ze tegen muizen. Een zaailing geeft kleinere en wisselende vruchten.

Enten

Vruchtrassen worden geënt; dat is werk voor de kweker.

Hoe komt een tamme kastanje de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De winter is het seizoen om te planten en om hakhout af te zetten.

Ziektes en plagen

• Kastanjegalwesp: Een klein wespje uit Azië dat zich in Europa verspreidt. Het maakt groene tot rode gallen op knoppen en jonge bladeren, die de groei en de oogst remmen. Knip gallen op jonge bomen in het voorjaar weg.
• Inktziekte: Een Phytophthora-schimmel in natte, zware grond: de boom kwijnt en aan de stamvoet sijpelt zwart vocht. Plant alleen op goed doorlatende grond.
• Wormstekige kastanjes: Rupsjes van een kleine mot eten de vruchten van binnenuit. Raap de kastanjes snel op en gooi aangetaste weg.
• Lege bolsters: Platte, lege kastanjes wijzen op een slechte bestuiving: plant een tweede boom of ras in de buurt.

Het jaar rond

• Januari: Snoeien in de winterrust; hakhout afzetten.
• Februari: Snoeien en planten, als het niet vriest.
• Maart: Laatste maand om te snoeien en te planten.
• Mei: Het blad loopt uit; kijk naar gallen op jonge scheuten.
• Juli: Bloei: lange, geurende katjes vol bijen.
• Augustus: Jonge bomen water geven bij droogte.
• Oktober: Oogst: kastanjes rapen zodra de bolsters vallen; zaaien.
• November: Plantseizoen; snoeien kan weer.
• December: Snoeien; hakhout afzetten.

Wat kan je ermee?

Eten en drinken

Kastanjes om te poffen, als puree of kastanjemeel.

Hout

Duurzaam hout voor palen, afsluitingen en gevelbekleding.

Voor de natuur

Bloeit in juli, als er weinig andere bloemen zijn, voor bijen.

Eetbaar en bruikbaar

Noten (september–oktober)

Raap de kastanjes van eind september tot eind oktober, zodra de stekelige bolsters openbarsten en vallen. Kies glanzende, stevige, volle exemplaren. Lekker gepoft, in soep, als puree, in een vulling of als kastanjecrème.

Bewaring

Verse kastanjes drogen snel uit en schimmelen: bewaar ze hooguit twee weken in een papieren zak in de groentelade van de koelkast. Om langer te bewaren, kook of pof je ze, pel je ze en vries je ze in, tot een jaar.

Let op: Verwar de tamme kastanje niet met de giftige paardenkastanje. Tamme kastanjes zitten met twee of drie in een bolster vol fijne, lange stekels, zijn aan één kant plat en hebben een spits puntje met pluisjes; paardenkastanjes zitten meestal alleen in een bolster met korte, dikke stekels en zijn rond en glad. Kerf de schil altijd in voor je ze poft of kookt, anders springen ze open. Draag handschoenen bij het rapen. Gooi kastanjes met een gaatje en drijvers weg. Eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gepofte kastanjes (Gerecht · 4 personen · 45 min)
• Kastanjecrème (Jam · ± 3 potjes van 250 ml · 1 uur 30)
• Kastanjesoep met prei en selder (Gerecht · 4 porties · 1 uur 15)
• Gedroogde kastanjes en kastanjemeel (Gedroogd · ± 350 g gedroogde kastanjes · 1 uur + 8–12 uur drogen)

Goed voor dieren

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Wist je dat?

• Door de Romeinen verspreid. De geroosterde kastanjes op de kerstmarkt komen van deze boom.
• Het hout bevat veel looizuur: daardoor rot het traag en is het geliefd voor palen en afsluitingen.
• De diepe groeven in de schors van oude bomen draaien als een spiraal om de stam.
• In arme bergstreken zoals de Cevennen en Corsica was kastanjemeel eeuwenlang een basisvoedsel; de boom heette er ‘broodboom’.
• Op de Etna op Sicilië staat de ‘Kastanje van de honderd paarden’. Volgens de legende schuilden een koningin en honderd ruiters er samen onder voor een onweer.