Gaspeldoorn

Hoe herken je een gaspeldoorn?

Groeivorm

Dichte, ronde struik van 1–2 m, groenblijvend en overal dorenig.

Blad

Bij volwassen planten enkel stijve, groene dorens van 1–2,5 cm; jonge plantjes hebben drietallige blaadjes.

Schors

Groene, gegroefde twijgen, overal dorens.

Bloem

Goudgele vlinderbloemen met een kokosgeur, vooral in maart–mei, maar een beetje bijna het hele jaar.

Vrucht

Behaarde peulen die in de zomer openknappen.

Verschil met de brem

Brem heeft geen dorens, maar groene bezemtwijgen.

Verschil met de duindoorn

Die heeft zilvergrijs blad en oranje bessen.

Bloei: februari–mei · Snoeien: mei–juni

Herkennen per kenmerk: Gele bloemen in het voorjaar · Bloei in de winter · Peulen · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Brem Cytisus scoparius: geen dorens, maar groene bezemtwijgen. Verschil met brem
• Duindoorn Hippophae rhamnoides: zilvergrijs blad en oranje bessen. Verschil met duindoorn

Waarom in je tuin?

• Kokosgeurende gele bloemen in het voorjaar, en een paar bijna het hele jaar.
• Groenblijvend en ondoordringbaar: een veilige nestplaats voor vogels.
• Vroege bloemen voor bijen en hommels.
• Groeit op arme, droge zandgrond en bindt zelf stikstof.

Waar staat een gaspeldoorn graag?

• Volle zon; in de schaduw wordt hij kaal en bloeit hij nauwelijks.
• Arme, droge, zure zandgrond; niet op kalkrijke of natte grond.
• Reken op 1,5 m breed, met de jaren wat meer.
• Houd afstand van huis, schuur en houten afsluitingen: hij brandt zeer makkelijk.

Licht

Volle zon

Grond

Zure grond

Vocht

Droog

Grootte

2 m hoog, 1,5 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Struikhei: Samen een stukje heide: gele bloemen in het voorjaar, paarse in de nazomer.
• Brem: Bloeit iets later geel; samen een lange gele bloei op zandgrond.
• Jeneverbes: Ook groenblijvend en thuis op de heide: samen een stevig, winters groen beeld.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Houdt van de zure grond bij: grove den, zwarte den, weymouthden, zomereik, wintereik, mammoetboom
• Houden net als deze plant van zure grond: struikhei, rododendron, skimmia, framboos, blauwe bes, toverhazelaar, brem, camelia

Liever niet bij

• Niet onder de dichte kroon van deze bomen planten: fijnspar, gewone zilverspar, kaukasische zilverspar, douglasspar, taxus, witte paardenkastanje, noorse esdoorn, gewone esdoorn

Hoe en wanneer plant je een gaspeldoorn?

1. Plant jonge planten uit pot: hij heeft een diepe penwortel en verdraagt verplanten slecht.
2. Plant in het voorjaar, zodat hij goed geworteld is voor de winter.
3. Geen compost of mest in het plantgat: op arme grond blijft hij compact.
4. Voor een haag: 2–3 planten per meter. Draag dikke handschoenen.

Verzorgen

Water

Enkel kort na het planten; daarna verdraagt hij droogte.

Bemesten

Nooit nodig: hij bindt zelf stikstof.

Opruimen

Haal dood, droog materiaal onder en in de struik weg: dat maakt hem nog brandbaarder.

Dicht houden

Elk jaar licht knippen na de bloei houdt de struik dicht en groen tot onderaan.

Tip: Ruik op een warme, zonnige dag aan de bloemen: dan is de kokosgeur het sterkst.

Wanneer snoei je een gaspeldoorn?

Snoeimaanden: mei–juni.

Wanneer: Na de hoofdbloei, in mei–juni.

Hoe:

• Knip de groei van het jaar in, zodat de struik dicht en compact blijft.
• Knip niet tot in het oude hout.
• Een haag knip je één keer per jaar, meteen na de bloei.

Let op: Draag dikke handschoenen en lange mouwen: de dorens prikken door dunne stof. Snoei niet als er vogels in de struik nestelen.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Laat de harde zaden een nacht weken in warm water en zaai ze in het voorjaar meteen in kleine potjes.

Zaailingen

Rond een oude struik kiemen vaak zaailingen: graaf ze heel jong uit met een flinke kluit.

Hoe komt een gaspeldoorn de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Groenblijvend; ook in de winter bloeit er vaak nog een enkele bloem.
• Wat vorstgevoelig: in strenge winters kan hij bruin worden en terugvriezen. Wacht tot mei–juni om de dode delen weg te knippen.

Ziektes en plagen

• Brandgevaar: Door de olierijke twijgen en het dode materiaal brandt hij zeer makkelijk. Plant hem niet tegen gebouwen en maak in de buurt geen vuur.
• Vorstschade: Bruine, afgestorven twijgen na een strenge winter. Knip ze na de bloei weg.
• Kaal onderaan: Een oude of beschaduwde struik wordt onderaan kaal. Geef hem volle zon en knip elk jaar na de bloei de groei van het jaar in.

Het jaar rond

• Januari: Enkele bloemen, zelfs midden in de winter.
• Maart: Hoofdbloei begint: kokosgeur op zonnige dagen.
• April: Volle bloei; zaaien en planten.
• Mei: Bloei loopt af; na de bloei snoeien, maar let op nesten.
• Juni: Laatste snoei: de groei van het jaar inkorten.
• Juli: Peulen knappen open in de zon.

Wat kan je ermee?

Voor de natuur

Dichte, dorenige nestplaats voor vogels; bloemen voor bijen in het vroege voorjaar.

Tuin en landschap

Ondoordringbare, groenblijvende haag op zure zandgrond.

Let op: Brandt zeer gemakkelijk. Elders in de wereld een gevreesde invasieve soort.

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Bijen

Nectar en stuifmeel voor honingbijen en wilde bijen.

Hommels

Nectar en stuifmeel voor hommels, ook uit diepe bloemen en vroeg in de lente.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Wist je dat?

• ‘Als de gaspeldoorn niet bloeit, is kussen uit de mode’, zegt een Engels spreekwoord: hij bloeit bijna altijd wel een beetje.
• Na een brand kiemen de zaden juist massaal: de hitte breekt hun harde zaadhuid.
• In Bretagne werden de jonge twijgen vroeger fijngestampt als wintervoer voor paarden.
• Vroeger werden de jonge scheuten gekneusd, soms in speciale molens, en in de winter als veevoer aan paarden en koeien gegeven.
• De zaden blijven tientallen jaren kiemkrachtig in de bodem. Na een brand loopt gaspeldoorn snel weer uit en kiemen de zaden massaal.