Boomhazelaar

Hoe herken je een boomhazelaar?

Groeivorm

Boom van 15–25 m met een rechte stam en een regelmatige, kegelvormige kroon.

Blad

Verspreid, 8–12 cm, breed eivormig met een hartvormige voet, grof dubbel gezaagd tot ondiep gelobd; vrij glad.

Schors

Lichtgrijs tot grijsbruin, kurkachtig en in kleine schubben afschilferend.

Bloem

Lange, gele mannelijke katjes (tot 12 cm) in februari–maart.

Vrucht

Hazelnoten in trosjes, elk in een diep ingesneden, gekruld en behaard omhulsel; kleiner en harder dan gewone hazelnoten.

Verschil met de hazelaar

De hazelaar is een meerstammige struik met zacht behaard blad en noten in een korter, bladachtig omhulsel.

Verschil met de haagbeuk

De haagbeuk heeft kleiner, sterk geplooid blad en nootjes aan drielobbige vleugelblaadjes.

Bloei: februari–maart · Oogst en vruchten: september–oktober · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Hartvormig blad · Bloei in de winter · Noten, eikels en kastanjes

Lijkt op, maar is het niet

• Hazelaar Corylus avellana: meerstammige struik met zacht behaard blad en noten in een korter, bladachtig omhulsel. Verschil met hazelaar
• Haagbeuk Carpinus betulus: kleiner, sterk geplooid blad en nootjes aan drielobbige vleugelblaadjes. Verschil met haagbeuk

Waarom in je tuin?

• Groeit uit tot een rechte, regelmatige boom die weinig snoei nodig heeft.
• Verdraagt droogte, verharding en strooizout: een taaie boom voor straat en stad.
• Lange gele katjes in februari–maart: vroeg stuifmeel voor de bijen.
• Noten voor eekhoorns, gaaien en spechten.

Waar staat een boomhazelaar graag?

• Een zonnige plek; daar groeit hij het regelmatigst.
• Elke goed doorlatende grond, ook kalkrijk, zandig of stenig; hij verdraagt droogte goed.
• Reken op 15–25 m hoog en ongeveer 8 m breed: te groot voor een gewone tuin, maar goed voor een ruime tuin, een park, een laan of een straat.
• Plant hem niet boven een terras of oprit: vallende noten en hulzen bevuilen de verharding.

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Droog

Grootte

18 m hoog, 8 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Hazelaar: Een struik voor de onderlaag van een houtkant of een gemengde haag, met grotere noten.
• Spaanse aak: Even taai en droogtebestendig, voor een gemengde laan of houtkant.
• Kleine maagdenpalm: Een wintergroene bodembedekker voor de droge grond onder de kroon.
• Sneeuwklokje: Bloeit in februari onder de boom, samen met de katjes.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Hoe en wanneer plant je een boomhazelaar?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed of met kluit.
2. Zet een steunpaal aan de windkant en geef ruim water na het planten.
3. Als laanboom: houd 8–10 m tussen de bomen.
4. Geef het eerste jaar water bij droogte; daarna redt hij zich ook op droge grond.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar bij droogte; daarna zelden nodig.

Bemesten

Niet nodig.

Opkronen

Een straat- of laanboom kroon je in de winter geleidelijk op: elk jaar enkele van de laagste takken weg, tot de gewenste hoogte.

Noten

Raap de noten in september–oktober; ze zijn eetbaar, maar klein en hard. Ruim ze op bij paden en terrassen.

Tip: Wil je vooral noten oogsten, plant dan een gewone hazelaar of een lambertsnoot; de boomhazelaar plant je om zijn vorm en zijn taaiheid.

Wanneer snoei je een boomhazelaar?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: Dode, zieke en gebroken takken kan je het hele jaar verwijderen. Moet er toch gesnoeid worden, doe het dan in de winterrust (november–maart).

Hoe:

• Weinig snoei nodig; de kegelvormige kroon groeit vanzelf.
• Een straatboom kroon je geleidelijk op: haal elk jaar enkele van de laagste takken weg, nooit te veel tegelijk.

Let op: Laat de top van een jonge boom staan: wie de top wegknipt, krijgt meerdere toppen en verliest de regelmatige kegelvorm.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai verse noten in de herfst buiten, beschermd tegen muizen en eekhoorns; ze kiemen in het voorjaar.

Enten

De boomhazelaar is zelf een onderstam: kwekers enten er hazelaars op stam op.

Hoe komt een boomhazelaar de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• De katjes staan de hele winter al klaar aan de twijgen; in februari–maart gaan ze open.

Ziektes en plagen

• Droogte na het planten: Een pas geplante boom lijdt onder droogte: geef het eerste jaar water, ook al verdraagt hij later droogte goed.
• Vallende noten en hulzen: Ze bevuilen voetpad en terras in de herfst. Plant hem niet boven verharding waar dat stoort.
• Eekhoorns en gaaien: Ze halen veel noten weg. Wil je zelf oogsten, plant dan een gewone hazelaar.

Het jaar rond

• Januari: Wintersnoei: dode takken weg en opkronen.
• Februari: Bloei: lange gele katjes.
• Maart: Katjes; laatste maand voor snoei en planten.
• September: Noten rijpen in hun gekrulde omhulsel.
• Oktober: Noten rapen bij paden en terrassen.
• November: Plantseizoen begint; vormsnoei kan beginnen.
• December: Vormsnoei en opkronen.

Wat kan je ermee?

Tuin en landschap

Stevige straatboom die droogte, verharding en strooizout verdraagt.

Eten en drinken

De noten zijn eetbaar en smaken als hazelnoten, maar de dop is hard en ze zijn klein.

Voor de natuur

Stuifmeel in de late winter; noten voor eekhoorns, gaaien en spechten.

Let op: Het stuifmeel kan hooikoorts geven. Vallende noten en hulzen bevuilen het voetpad.

Eetbaar en bruikbaar

Noten (september–oktober)

Raap de noten in september en oktober van de grond, zodra ze vallen. Ze vallen vaak samen met hun gekrulde, behaarde en stekelige omhulsel: draag handschoenen. Raap om de paar dagen, want eekhoorns en gaaien zijn je snel voor. Leg de noten in een emmer water en gooi wat blijft drijven weg: die zijn leeg of aangetast. Noten met een rond gaatje bevatten vaak een larve van de hazelnootboorder; gooi die ook weg. Laat de noten 2–3 weken drogen op een luchtige plek, in een enkele laag, en kraak ze daarna met een stevige notenkraker. Reken op ongeveer een derde pit; laat zeker een deel liggen voor de dieren.

Bewaring

Gedroogde noten in de dop houden 6–12 maanden in een netzak of kartonnen doos op een koele, droge, luchtige plaats. Gekraakte pitten bewaar je luchtdicht in de koelkast (3 maanden) of in de diepvries (tot een jaar), want de olie wordt snel ranzig. Geroosterde pitten blijven in een gesloten pot 2–3 weken lekker.

Let op: Hazelnoten zijn een veelvoorkomend allergeen: wie allergisch is voor noten, of voor berkenpollen en daardoor kruisallergie heeft, eet ze niet. Gooi noten die beschimmeld, verkleurd of ranzig geurend zijn weg, en proef eerst één pit: smaakt hij bitter of muf, eet hem dan niet. De hulsels zijn stekelig en kunnen de huid prikkelen. Boomhazelaar is een straatboom: noten langs drukke wegen kunnen vervuild zijn door uitlaatgassen, strooizout of hondenurine, dus raap liever in een park of tuin en vraag toestemming bij een privétuin. Pluk niet in natuurreservaten, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Dukkah met hazelnoten (Gerecht · ± 150 g · 25 min)
• Hazelnootchocopasta (Andere · ± 2 potjes van 200 ml · 30 min)
• Hazelnootmakronen (Gerecht · ± 16 koekjes · 40 min)
• Hazelnootlikeur (Likeur · ± 700 ml · 30 min + 3 weken trekken + 1 maand rijpen)

Wist je dat?

• Omdat hij geen wortelscheuten vormt, dient hij ook als onderstam voor hazelaars op stam.
• Zijn noten zijn eetbaar en smaken als hazelnoten, maar ze zijn klein en de dop is hard.
• Hij is een van de weinige hazelaars die een echte boom met één stam wordt.