Wilde peer

Hoe herken je een wilde peer?

Groeivorm

Boom van 8–20 m met een smalle kroon van zo’n 6 m; kortloten met doornige punten.

Blad

Verspreid, 2–7 cm, rond tot eivormig, fijn gekarteld of bijna gaaf, glanzend en kaal; de bladsteel is ongeveer even lang als de bladschijf.

Schors

Donkergrijs tot zwartachtig, in kleine vierkante blokjes gebarsten; kortloten met doornige punten.

Bloem

Witte bloemen met paarsrode helmknoppen, in april, vóór of met het blad.

Vrucht

Ronde tot peervormige vruchtjes van 1,5–3,5 cm, geelbruin, hard en wrang, met steencellen; pas eetbaar als ze beurs zijn.

Verschil met de peer

De gekweekte peer heeft grote, zoete peren en twijgen zonder doornen.

Verschil met de wilde appel

De wilde appel heeft dof, korter gesteeld blad, zure appeltjes zonder steencellen en bloemen met gele helmknoppen.

Bloei: april–mei · Oogst en vruchten: september–november · Snoeien: november–maart

Herkennen per kenmerk: Witte bloesem · Dorens of stekels

Lijkt op, maar is het niet

• Peer Pyrus communis: grote, zoete peren en twijgen zonder doornen. Verschil met peer
• Wilde appel Malus sylvestris: dof, korter gesteeld blad, zure appeltjes zonder steencellen en bloemen met gele helmknoppen. Verschil met wilde appel

Waarom in je tuin?

• Een zeer zeldzame inheemse boom: met een wilde peer help je hem vooruit.
• Vroege bloesem in april voor bijen.
• De vruchtjes zijn voer voor vogels en zoogdieren.
• Een smalle kroon: ondanks zijn hoogte neemt hij weinig plaats in de breedte.
• Fijn, hard en roze getint hout voor draaiwerk en instrumenten.

Waar staat een wilde peer graag?

• Volle zon; in de schaduw bloeit en draagt hij weinig.
• Gewone tuingrond, zand, leem of klei, niet te nat.
• Reken op 8–20 m hoog en een kroon van zo’n 6 m: voor een ruime tuin, een houtkant of een weide.
• Niet in de buurt van een sierjeneverbes (perenroest) of een okkernoot (juglon).

Licht

Volle zon

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

12 m hoog, 6 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Peer: Bloeit rond dezelfde tijd en kan perenrassen in de buurt helpen bestuiven.
• Sleedoorn: Een doornige, inheemse struik die een houtkant rond de wilde peer dichtmaakt.
• Spaanse aak: Een inheemse boom of haag voor dezelfde houtkant, met gele herfstkleur.
• Wilde liguster: Een inheemse struik met witte bloemen in juni en zwarte bessen, voor de zoom.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Liever niet bij

• De notelaar scheidt juglon af, waar deze plant gevoelig voor is: okkernoot
• Geeft perenroest (tussengastheer): sierjeneverbes
• Fruitbomen die bacterievuur van deze plant kunnen krijgen: appel, peer, nashi

Hoe en wanneer plant je een wilde peer?

1. Plant van november tot maart, als de grond niet bevroren is.
2. Vraag naar plantgoed van inheemse herkomst: veel ‘wilde peren’ zijn verwilderde of gekruiste gekweekte peren.
3. Plant een jonge boom: wilde peren maken een diepe penwortel en verplanten slecht als ze groter zijn.
4. Bescherm de stam tegen konijnen en reeën, en geef water na het planten en de eerste zomers bij droogte.

Verzorgen

Water

De eerste jaren bij droogte; daarna redt hij zich met zijn diepe wortels.

Bemesten

Niet nodig.

Doornen

Draag handschoenen bij het snoeien en plukken.

Vruchtjes

Laat ze hangen voor de dieren, of pluk ze in de herfst en laat ze binnen beurs worden.

Tip: Laat de harde peertjes na de pluk enkele weken liggen tot ze bruin en zacht (beurs) worden: dan worden ze zoeter en kan je ze eten of tot moes koken.

Wanneer snoei je een wilde peer?

Snoeimaanden: november–maart.

Wanneer: Dode, zieke en gebroken takken kan je het hele jaar verwijderen. Moet er toch gesnoeid worden, doe het dan in de winterrust (november–maart).

Hoe:

• Weinig snoei nodig: laat de smalle, natuurlijke kroon staan.
• Haal bij een jonge boom dubbele toppen en kruisende takken weg. Draag handschoenen tegen de doornen.

Let op: Zie je bacterievuur, knip dan bij droog weer ruim in het gezonde hout en ontsmet je snoeischaar na elke snede.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Haal de zaden in de herfst uit rijpe vruchtjes en zaai ze buiten in een zaaibak: ze hebben de winterkou nodig om te kiemen. Staan er gekweekte peren in de buurt, dan kan de zaailing een kruising zijn.

Hoe komt een wilde peer de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• In de winter herken je hem aan de donkere, in kleine blokjes gebarsten schors en de doornige kortloten.

Ziektes en plagen

• Bacterievuur: Bloemen en twijgen verwelken en worden zwart als verbrand, met een kromme top. Knip aangetaste takken ruim weg tot in het gezonde hout en ontsmet je schaar.
• Perenroest: Oranje vlekken op het blad, met wratjes aan de onderkant. De schimmel overwintert op sierjeneverbessen: plant die niet in de buurt.
• Perenschurft: Donkere vlekken op blad en vruchtjes. Ruim afgevallen blad op.
• Vraat: Reeën en konijnen knagen aan jonge bomen: bescherm de stam.

Het jaar rond

• Januari: Snoeien als het nodig is.
• Februari: Snoeien; plantseizoen als het niet vriest.
• Maart: Laatste maand om te snoeien en te planten.
• April: Witte bloei met paarsrode helmknoppen: bijen.
• Mei: Let op bacterievuur bij warm, vochtig weer.
• Augustus: Kijk het blad na op perenroest.
• Oktober: Vruchtjes rijp: laten hangen voor de dieren of beurs laten worden.
• November: Plantseizoen; snoeien kan weer.
• December: Snoeien als het nodig is.

Wat kan je ermee?

Hout

Fijn, hard en roze getint hout voor draaiwerk, instrumenten en houtsneden.

Voor de natuur

Vroege bloesem voor bijen; de vruchtjes zijn voer voor vogels en zoogdieren.

Tuin en landschap

Zeldzame inheemse boom voor houtkanten en natuurlijke tuinen.

Let op: Waardplant van bacterievuur en gevoelig voor perenroest.

Eetbaar en bruikbaar

Vruchten (september–november)

Pluk of raap de peertjes van half september tot half november, als ze geelbruin zijn en makkelijk loskomen of vanzelf vallen. Ze zijn klein, hard en wrang, met veel steencellen (korrelig vruchtvlees). Rauw eet je ze pas als ze beurs zijn: laat ze enkele weken narijpen in een kistje op een koele, droge plek, tot het vruchtvlees zacht en bruin is. Voor stoofsel, chutney en gelei kan je ze hard gebruiken en lang koken. Laat vruchten hangen voor vogels en zoogdieren. Let op de doornige twijgen.

Bewaring

Harde peertjes houden enkele weken in één laag op een koele, donkere, droge plek: ze worden vanzelf zacht en beurs. Beurse peertjes bewaar je niet lang, verwerk ze snel. Gedroogde peertjes houden een jaar in een afgesloten pot. Gestoofde peertjes kan je invriezen.

Let op: Eet de peertjes rauw alleen als ze helemaal beurs zijn: hard zijn ze wrang en korrelig tot ze bijna oneetbaar zijn. Kauw de pitjes niet fijn: peren- en appelpitjes bevatten amygdaline. Gooi rotte, beschimmelde of aangevreten vruchten weg. Wie allergisch is voor peer (of voor berkenpollen) kan reageren op rauwe vruchten. De wilde peer is zeldzaam in Vlaanderen: pluk niet in natuurreservaten en laat het grootste deel van de vruchten hangen voor de fauna. Verwar hem niet met sierperen of met bomen langs wegen en in parken, die vaak behandeld zijn, en pluk niet langs drukke wegen of in bespoten boomgaarden. De twijgen hebben doornen: pas op bij het plukken. Eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Gestoofde wilde peertjes in rode wijn (Compote · 4 porties · 1 uur)
• Perenchutney (Andere · ± 4 potjes van 250 ml · 1 uur 15 min)
• Gedroogde wilde peertjes (Gedroogd · ± 200 g · 30 min + 8–12 uur drogen)
• Perengelei met geleisuiker (Gelei · ± 3 potjes van 250 ml · 1 uur + 1 nacht uitlekken)

Wist je dat?

• Perenhout is fijn, hard en trekt niet krom: vroeger het klassieke hout voor tekenlatten, houtsneden en blokfluiten.
• Steencellen zijn de harde korreltjes die je ook in sommige gekweekte peren proeft; de wilde peer zit er vol mee.