Beuk

Hoe herken je een beuk?

Groeivorm

Grote boom van 25–40 m met een brede, gewelfde, dichte kroon; als haag dicht en strak te scheren.

Blad

Verspreid, eivormig, 5–10 cm, met gave, golvende rand; jong blad heeft zijdeachtige haartjes langs de rand. 5–9 paar evenwijdige nerven.

Schors

Glad en zilvergrijs, ook bij heel oude bomen.

Knoppen

Lang, spits en bruin, afstaand van de twijg: typisch ‘sigaarvormig’.

Vrucht

Driekantige beukennootjes in een stekelig napje dat openspringt in vier kleppen (september–oktober).

Bloei: april–mei · Oogst en vruchten: april–mei en september–oktober · Snoeien: juni–september en november–februari

Herkennen per kenmerk: Noten, eikels en kastanjes

Lijkt op, maar is het niet

• Haagbeuk Carpinus betulus: scherp dubbel gezaagd blad en een gegroefde, ‘gespierde’ stam. Verschil met haagbeuk

Waarom in je tuin?

• Een prachtige haag die haar bruine blad de hele winter vasthoudt: privacy het hele jaar.
• Een statige boom met een gladde, zilvergrijze stam en een goudbruine herfstkleur.
• Verdraagt schaduw en groeit op de meeste goed doorlatende gronden, ook kalkrijke.
• Oude beuken zijn thuis voor spechten, vleermuizen en paddenstoelen.

Waar staat een beuk graag?

• Zon tot schaduw; jonge beuken groeien goed in de schaduw van andere bomen.
• Goed doorlatende, vruchtbare grond, ook kalkrijk; geen natte voeten of zware klei die lang nat blijft.
• Oppervlakkige wortels en een dichte kroon: onder een beuk groeit weinig.
• Als boom 20 m ruimte of meer; als haag past hij in elke tuin.

Licht

Zon tot schaduw

Grond

Elke tuingrond

Vocht

Normaal

Grootte

35 m hoog, 20 m breed

Winterhard

In heel België, geen bescherming nodig

Mooi samen met

• Bosanemoon: Bloeit in het voorjaar onder de beuk, voor het blad uitloopt.
• Daslook: Houdt net als de beuk van kalkrijke bosgrond en bloeit wit in april–mei.
• Hulst: Wintergroen en schaduwverdragend: groen en rode bessen onder een kale kroon.
• Lievevrouwebedstro: Een geurige bodembedekker van het beukenbos.

Past goed bij, en liever niet bij

Past goed bij

• Verdragen de schaduw onder deze boom: mahonie, rododendron, olijfwilg, skimmia, haagliguster, camelia, altijdgroene sneeuwbal, haagkamperfoelie

Liever niet bij

• Zonminnende planten krijgen onder de dichte kroon te weinig licht: echte lavendel, struikhei, vlinderstruik, sleedoorn, blauwe bes, duindoorn, rimpelroos, brem

Hoe en wanneer plant je een beuk?

1. Plant van november tot maart, als wortelgoed (blote wortel) of met kluit.
2. Voor een haag: 3–4 planten per meter in een rij, of 5 per meter in twee rijen in zigzag.
3. Spit de strook vooraf los en werk compost in; zet de planten even diep als ze stonden.
4. Knip haagplanten na het planten een derde terug: zo vertakken ze onderaan.
5. Geef ruim water en leg een laag mulch op de grond.

Verzorgen

Water

Het eerste jaar regelmatig bij droogte; een beuk heeft het moeilijk in lange droge zomers.

Bemesten

In het voorjaar wat compost onder een haag; een boom heeft niets nodig.

Mulch

Houd de grond onder een jonge haag vrij van gras en bedek hem met bladcompost of houtsnippers.

Schors

Een plots vrijgestelde stam verbrandt in de zon: haal nooit in één keer veel takken weg.

Tip: Plant een haag van beuk en haagbeuk door elkaar: de haagbeuk verdraagt nattere grond, en de haag blijft overal dicht.

Wanneer snoei je een beuk?

Snoeimaanden: juni–september en november–februari.

Wanneer: Een haag knip je één keer eind juli–augustus, of twee keer (eind juni en september). Een boom snoei je weinig, in de zomer of winter.

Hoe:

• Knip een haag iets smaller aan de top dan onderaan, zodat ook de onderkant licht krijgt.
• Een haag die je in augustus knipt, houdt haar bruine blad in de winter het best vast.
• Zaagwonden aan grote takken genezen slecht: snoei een boom vooral als hij jong is.
• Plots vrijgestelde stammen krijgen zonnebrand: haal nooit in één keer veel takken weg.

Let op: Knip niet in het broedseizoen als er nog vogels in de haag nestelen: kijk het eerst na.

Snoeien: wanneer en hoe · Snoeikalender en basisregels

Vermeerderen

Zaaien

Zaai verse beukennootjes in de herfst buiten in een pot of zaaibed; ze kiemen in het voorjaar. Bescherm ze tegen muizen.

Enten

Rode beuk en hangvormen worden geënt op een gewone beuk; dat is werk voor de kweker.

Hoe komt een beuk de winter door?

Winterhard in heel België: geen bescherming nodig.

• Volledig winterhard.
• Een geschoren haag en jonge bomen houden het verdroogde, bruine blad tot in april vast: het valt pas als de nieuwe knoppen openen.

Ziektes en plagen

• Beukenwolluis: Witte, wollige pluisjes onder het blad in het voorjaar, met kleverige honingdauw. Meestal onschuldig: lieveheersbeestjes ruimen ze op. Spuit eventueel met water.
• Schorsbrand: Barsten en afsterfte van de schors aan de zonkant na plotse vrijstelling of hitte. Laat zijtakken en buren staan die de stam beschaduwen.
• Droogte: Bruine bladranden en vroege bladval in droge zomers, vooral op zandgrond. Geef jonge planten water en bedek de grond.
• Reuzenzwam: Grote, bruine paddenstoelen in rozetten aan de voet: wortelrot. Laat de stevigheid door een boomverzorger controleren.

Het jaar rond

• Januari: Planten van wortelgoed bij zacht weer.
• Maart: Laatste maand om te planten; compost onder de haag.
• April: Nieuw blad: het bruine blad van de haag valt nu.
• Mei: Kijk naar beukenwolluis; jonge haag water bij droogte.
• Juni: Eerste keer haag knippen (eind juni), als er geen vogels meer nestelen.
• Juli: Water bij droogte.
• Augustus: Haag knippen (eind juli–augustus): dan blijft het blad in de winter het best hangen.
• September: Tweede keer knippen als je twee keer per jaar knipt; beukennootjes vallen.
• Oktober: Goudbruine herfstkleur.
• November: Plantseizoen begint.

Wat kan je ermee?

Hout

Hard hout voor meubels, stoelen (gebogen beukenhout), speelgoed, parket en brandhout.

Eten en drinken

Beukennootjes zijn geroosterd eetbaar, maar eet er niet te veel rauw.

Tuin en landschap

Prachtige haag, die haar bruine blad tot in de lente vasthoudt; de rode beuk als solitair.

Voor de natuur

Oude beukenbossen zijn het domein van spechten, vleermuizen en paddenstoelen.

Eetbaar en bruikbaar

Blad (april–mei)

De jonge, zijdezachte, lichtgroene blaadjes kort na het uitlopen, eind april en begin mei. Ze smaken fris en wat zurig, rauw in een salade of in een likeur. Na een week of twee worden ze taai.

Noten (september–oktober)

Beukennootjes vallen in september en oktober, vooral in ‘mastjaren’, als de beuk overvloedig vrucht draagt. Rooster ze kort in een droge pan en eet ze met mate, over een salade of als snack.

Bewaring

Ongepelde nootjes laat je drogen en bewaar je droog. Gepeld en geroosterd blijven ze een paar weken goed in een gesloten pot; ze worden snel ranzig.

Let op: Eet beukennootjes niet rauw in grote hoeveelheden: ze bevatten stoffen die maagklachten geven. Roosteren helpt, maar houd het bij een handvol. Veel nootjes zijn hol; lege doppen gooi je weg. Pluk ver van drukke wegen en bespoten velden, en eet nooit iets wat je niet met zekerheid herkend hebt.

Eten en gebruiken doe je op eigen risico: zie de gebruiksvoorwaarden.

Recepten

• Beukenbladlikeur (Likeur · ± 0,8 liter · 20 min + 2 weken trekken)
• Geroosterde beukennootjes (Gerecht · 1 handvol, als topping · 20 min)
• Beukenbladpesto (Gerecht · ± 1 potje van 200 ml · 15 min)
• Beukennootjeskrokant (Andere · ± 250 g · 40 min + 1 uur stollen)

Goed voor dieren

Vogels

Bessen, zaden of insecten als voedsel, of een plek om te nestelen.

Vleermuizen

Trekt ’s avonds insecten aan waar vleermuizen op jagen.

Rupsen

Waardplant: rupsen van vlinders of nachtvlinders eten van het blad.

Egels

Beschutting en een strooisellaag vol insecten.

Wist je dat?

• Het Zoniënwoud is beroemd om zijn ‘beukenkathedraal’. De rode beuk is een vorm met donkerrood blad.
• De woorden ‘boek’ en ‘letter’ komen van de beuk: de oude Germanen kerfden runen in beukenhouten plankjes.
• Een beukenhaag die bruin blad vasthoudt, is ook in de winter een schuilplaats voor merels en mussen.
• Het woord ‘boek’ is verwant aan ‘beuk’: volgens een gangbare verklaring kerfden de Germanen hun runen in beukenhouten plankjes.
• Beuken dragen niet elk jaar veel nootjes, maar om de paar jaar massaal en tegelijk: een mastjaar. Muizen en vogels kunnen dan niet alles opeten, zodat er genoeg nootjes kiemen.